IS mở rộng mặt trận mới tại Libya

Ngày 2/3 vừa qua, quân đội Iraq đã tiến vào Tikrit, thành lũy của Saddam Hussein trước đây, bị rơi vào tay IS từ tháng 6/2014. Cuộc tấn công này huy động 30.000 người và không quân. Tikrit có đa số dân là người Arập Sunni, là thành phố quê hương của Saladin, chiến binh Hồi giáo đã chiếm Jerusalem vào năm 1187.

Sau 10 ngày tấn công, quân đội Iraq và lực lượng Shiite đã tiến vào một trong những khu phố của Tikrit.  "Binh lính của chúng tôi tiến rất chậm và có phương pháp do có nhiều tên bắn tỉa ẩn nấp và mìn gài trên đường" - một sĩ quan Iraq cho biết. Phần tiếp theo sẽ gian nan hơn. "Chúng tôi đối mặt không phải với các chiến binh dưới đất mà là một chiến trường đầy mìn và lính bắn tỉa" - một sĩ quan cao cấp nhận xét.

Đây là kỹ thuật quen thuộc của bọn thánh chiến, chúng luôn gài mìn và các thiết bị nổ trong thành phố mà chúng sắp rút đi.

Phía bên kia biên giới, trong lãnh thổ Syria, IS cũng mở cuộc tấn công lớn với mong muốn chiếm lại thành phố Kurd Ras Al-Ain nằm kề biên giới Thổ Nhĩ Kỳ. Thành phố này của tỉnh Hassaké có khoảng 50.000 dân trước cuộc chiến, do dân quân Kurd Syria kiểm soát. Cuộc đụng độ khiến hàng chục người chết ở cả hai phía. Thành phố này nằm cách Tall Tamer 30km mà phe IS muốn chiếm để mở một hành lang nối với tỉnh Aleppo ở biên giới Iraq. Miền Đông Bắc Syria là khu vực chiến lược đối với phe thánh chiến vì nó mở đường sang Thổ Nhĩ Kỳ và nhất là Iraq.

Một vụ tấn công của các tay súng diễn ra vào ngày 6/3 tại khu mỏ dầu al-Ghani gần thị trấn Zalla, cách thủ đô Tripoli của Lybia khoảng 750 km về phía đông nam. Theo Hãng tin AP, các tay súng IS đã chặt đầu 8 dân quân bảo vệ mỏ dầu người Libya và bắt cóc 9 công dân nước ngoài làm con tin.

Ngày 9/3, thông tin chính thức từ chính quyền một số nước xác nhận có 4 người Philippines, 1 người Áo, 1 người Cộng hóa Séc, 1 người Bangladesh, 1 người Ghana, còn 1 người chưa xác định. Tính luôn vụ tấn công vào đầu tháng 2 vừa qua tại một khu mỏ khác, Philippines đã có 7 công dân bị IS bắt cóc tại Libya. Phát ngôn viên quân đội Libya Ahmed al-Mesmari cho biết, 8 dân quân bảo vệ mỏ dầu bị chặt đầu thuộc biên chế quân đội chính phủ miền Đông Libya - chính phủ đối nghịch với chính phủ ở thủ đô Tripoli.

Trước vụ tấn công mỏ dầu al-Ghani, trong vài tuần lễ gần đây đã xảy ra một số vụ tấn công nhắm vào các mỏ dầu khiến cho Chính phủ ở Tripoli phải tuyên bố ngưng hoạt động 11 mỏ dầu. Ông Al-Mesmari cảnh báo, mục tiêu lâu dài của các tay súng IS là thâu tóm ngành công nghiệp dầu mỏ của Libya. Dầu mỏ là nguồn sống của người Libya, ông Al-Mesmari nói, nhưng đó cũng lại là nguồn thu nhập chủ yếu để IS nuôi sống lực lượng và mua sắm vũ khí duy trì chiến tranh.

Cuộc chiến của IS tại Libya có phần phức tạp hơn tại Syria và Iraq, bởi gần 4 năm sau khi nhà lãnh đạo Gaddafi bị lật đổ, nước này vẫn chưa thoát ra khỏi tình trạng hỗn loạn. Các nhóm phiến quân ngày ấy hiện nay vẫn chiếm giữ các thành phố và tranh giành quyền kiểm soát các nguồn tài nguyên, xung đột lẫn nhau. Hiện ở Libya vẫn tồn tại 2 chính quyền song song: một ở thủ đô Tripoli và một ở thành phố Benghazi, miền Đông Libya. Và tình trạng hỗn loạn đó là cơ hội tốt để IS xâm nhập,  xây dựng địa bàn, tạo lập vùng lãnh thổ mới.

Một số nhóm cực đoan muốn lợi dụng "tên tuổi" đáng sợ của IS để ra oai, nhưng một số nhóm khác, đặc biệt là các nhóm cực đoan ở thành phố Surf, thì thể hiện rõ có sự phối hợp chặt chẽ với tổ chức IS ở Iraq và Syria. Một đoạn video gần đây chiếu cảnh chặt đầu những người Ai Cập theo Thiên Chúa giáo bị bắt cóc tại Surf mang đầy đủ những đặc trưng của IS: hình ảnh, âm thanh rõ ràng, nạn nhân mặc bộ áo liền quần màu cam và một con dao nghi lễ. Surf là quê hương của ông Gaddafi, và sự hợp tác của nhóm phiến quân cực đoan tại đây với IS đang khiến nhiều người quan tâm.

Sự phối hợp đó làm cho nhóm phiến quân ở Surf tách biệt hẳn với các nhóm phiến quân khác ở Afghanistan, Algeria, Nigeria và Ai Cập và ngay ở các tỉnh miền Nam và miền Đông Libya, vốn cũng đang tuyên bố hợp tác với IS. Điểm nổi bật của nhóm IS ở Surf là chúng không chỉ biết đánh thẳng vào đối phương mà còn biết cách chiếm đóng, duy trì kiểm soát và truyền bá tư tưởng cực đoan tại nơi chiếm đóng.

Đặc biệt, nhóm Surf nổi bật với khả năng vận dụng các phương tiện truyền thông để tuyên truyền. Nhóm này đã chiếm đài truyền thanh địa phương, phát sóng lời tụng kinh Hồi giáo vào những giờ cầu nguyện và tuyên truyền thu hút nhiều người ở địa phương gia nhập, đi theo chúng.

Điều đáng ngại hơn cả là ở Libya hiện nay, chưa có một cơ quan chức năng nào, ngay cả các chính quyền Tripoli và Benghazi, có khả năng hành động hiệu quả chống lại các nhóm IS. Nguyên nhân của tình trạng này có thể lý giải một phần bởi hai liên minh các nhóm phiến quân Đông và Tây Libya xung đột với nhau triền miên, đất nước bị chia đôi. Một liên minh có tên gọi là Libya Dawn ở thủ đô Tripoli, dẫn đầu là Lữ đoàn 166 do Mophamed Omar el-Hassan chỉ huy. Lữ đoàn này nổi tiếng hung hăng, nhưng không phải là chiến đấu chống nhóm IS mà là chống các nhóm phiến quân đối thủ trong các liên minh đối nghịch.

Trong khi đó, liên minh đối nghịch với Libya Dawn do tướng Khalifa Hifter, đóng quân tại các thành phố Tobruk và Bayda ở miền Đông Libya, là một lực lượng có khả năng chiến đấu chống IS nhưng cũng đang gặp khó khăn. Liên minh của tướng Hifter giương cao khẩu hiệu "Chống Hồi giáo cực đoan và IS để cứu lấy Libya", nhưng luôn vấp phải sự kình chống quyết liệt của liên minh Libya Dawn và các nhóm khác, cho nên cũng chẳng làm được gì nhiều.

Hiện tại, liên quân Libya Dawn đang nắm quyền kiểm soát khu vực gần Surf, trong đó có cả sân bay chiến lược của thành phố này. Tuy nhiên, giới quan sát không thấy có dấu hiệu nào liên quân này chuẩn bị lập các chốt chặn ở ngoại ô Surf để chiến đấu chống IS, kể cả trên tuyến đường duyên hải hay tuyến đường chính dẫn vào sân bay.

Trong khi đó, các nước phương Tây vẫn "án binh bất động”, có thể họ đang chờ thông tin tình báo để xác định chính xác các nhóm phiến quân cực đoan vừa gây ra các vụ tấn công tại khu mỏ al-Ghani và các khu mỏ dầu khác có thật sự có liên quan, phối hợp với IS hay không, rồi sau đó mới có hành động cụ thể. Sự chờ đợi này hoàn toàn có lợi cho IS.