Iran cải thiện tình hình, Mỹ giảm áp lực

Tehran bắt đầu cho thấy những dấu hiệu trở lại trạng thái bình thường, nhưng một số người Iran cho biết họ vẫn đang chuẩn bị tinh thần cho khả năng Mỹ can thiệp sau nhiều tuần biểu tình chống chính phủ và cuộc đàn áp của lực lượng bảo vệ chính quyền. Trong những ngày gần đây, ông Trump đã nhiều lần nói về việc “giúp đỡ người dân Iran”, nói rằng Mỹ đã “sẵn sàng chiến đấu” nếu Iran bắt đầu bắn vào người biểu tình. Nhưng, trên thực tế, bất chấp các báo cáo về số người chết trong các cuộc biểu tình, ông Trump đã không đưa ra tuyên bố nào về hành động quân sự.

Sự thật là, ở Iran không chỉ có người biểu tình chống chính phủ - được cho là do nước ngoài hậu thuẫn - mà còn có lực lượng không nhỏ người biểu tình ủng hộ chính phủ chống lại nhóm người biểu tình chống chính phủ. Chính sự đụng độ của những lực lượng này đã gây ra cái chết, khiến nhiều người bị bắt do gây rối công cộng. Mặt khác, người ta hiểu rằng ông Trump đã xem xét toàn bộ các lựa chọn để tấn công Iran nhưng không tin rằng bất kỳ hành động đơn lẻ nào sẽ dẫn đến một sự thay đổi quyết định.

Sự giảm nhiệt căng thẳng tạm thời giữa Mỹ và Iran có được nhờ các nỗ lực ngoại giao của một số quốc gia đồng minh của Mỹ trong khu vực Trung Đông, bao gồm Saudi Arabia, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ và Oman. Các quốc gia này đã khuyên can Tổng thống Mỹ Donald Trump không tiến hành các cuộc không kích Iran, xuất phát từ lo ngại rằng một cuộc tấn công của Washington sẽ dẫn đến một cuộc xung đột lớn và khó giải quyết trên khắp Trung Đông.

Những cảnh báo về tình trạng hỗn loạn từ các đồng minh lâu năm của Mỹ dường như đã giúp thuyết phục ông Trump tạm thời hoãn một cuộc tấn công quân sự. Saudi Arabia đã tỏ ra dè dặt và không cho phép Mỹ sử dụng không phận của mình để tiến hành bất kỳ cuộc tấn công nào hướng vào Iran. Tiếp tục các cuộc thảo luận, Ngoại trưởng Saudi Arabia, Thái tử Faisal bin Farhan đã hội đàm qua điện thoại với các đối tác của mình từ Iran, Oman và Thổ Nhĩ Kỳ vào hôm 15/1.

Iran vẫn giữ quan điểm chính trị tách biệt với các quốc gia Vùng Vịnh, một phần do tiếp tục ủng hộ mạng lưới các lực lượng ủy nhiệm khu vực đã suy yếu của mình, được gọi là trục kháng chiến, và từ chối ủng hộ giải pháp hai nhà nước cho Palestine cũng như các tranh chấp về 3 hòn đảo ở vịnh mà Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) tuyên bố chủ quyền, một tuyên bố được Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) ủng hộ.

Tất cả các quốc gia Vùng Vịnh đều nhận thức rõ hơn về sự gián đoạn mà Iran có thể gây ra cho lưu thông hàng hải ở khu vực này. Ngày 14/1, Mỹ đã rút các nhân sự chủ chốt khỏi căn cứ không quân al-Udeid, căn cứ lớn nhất của Mỹ trong khu vực đặt ở Qatar, khi căng thẳng leo thang. Việc rút quân, sau những lời đe dọa công khai của Tehran về việc tấn công các căn cứ của Mỹ trong khu vực nếu bị tấn công, nhấn mạnh rằng các căn cứ trên bộ và trên biển cố định của Mỹ trong khu vực, được thiết kế để thể hiện sức mạnh của Mỹ, cũng có thể là mục tiêu dễ bị tổn thương.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar Majed al-Ansari nói: “Những thách thức lớn trong khu vực - và chúng ta đang nói về những thách thức nội bộ cũng như bên ngoài ở các quốc gia khác nhau - đòi hỏi tất cả chúng ta phải quay trở lại bàn đàm phán”. Trong khi đó, Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan đã kêu gọi đối thoại. “Hy vọng rằng Mỹ và Iran sẽ giải quyết vấn đề này giữa họ - dù thông qua các trung gian hòa giải, các bên khác, hay đối thoại trực tiếp. Chúng tôi đang theo dõi sát sao những diễn biến này”.

Ông Araghchi cũng đã tận dụng vốn chính trị mà ông đã đầu tư vào các hoạt động ngoại giao bằng cách gọi điện cho các nhà lãnh đạo Arab để giải thích rõ những gì đã thật sự diễn ra tại Iran trong những ngày qua.

Tuy nhiên, Nhà Trắng tuyên bố rằng dù Mỹ tạm thời dừng hành động quân sự chống Iran, không có nghĩa Mỹ sẽ không tiến hành hành động quân sự đối với nước này nếu thấy cần thiết.

Giới phân tích cho rằng, nếu vẫn quyết tâm tấn công Iran, Mỹ sẽ có rất ít lựa cho cho hành động của mình. Được khích lệ bởi việc bắt giữ cựu Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, ông Trump đã nói về việc can thiệp quân sự chống lại các lãnh đạo ở Iran mà không hề có sự chuẩn bị quân sự nào. Trên thực tế, đã có sự rút quân trong vài tháng qua, làm giảm thêm các lựa chọn quân sự.

Mỹ không có tàu sân bay nào được triển khai ở Trung Đông kể từ tháng 10. Sau 2 năm triển khai gần như liên tục sau vụ tấn công của Hamas vào Israel, tàu sân bay USS Gerald R Ford đã được chuyển đến vùng biển Caribbean vào mùa hè và tàu USS Nimitz đến một cảng trên bờ biển phía Tây của Mỹ vào mùa thu năm ngoái.

Điều đó có nghĩa là bất kỳ cuộc không kích hoặc tấn công tên lửa nào nhằm vào các mục tiêu của Iran, kể cả nhằm vào lãnh đạo Iran Ayatollah Ali Khamenei, có thể sẽ phải xuất phát từ hoặc liên quan đến các căn cứ không quân của Mỹ và đồng minh ở Trung Đông. Một phương án khác sẽ tương tự như nhiệm vụ ném bom tầm xa bằng máy bay B-2 hồi tháng 6/2025 nhằm vào địa điểm hạt nhân ngầm Fordow của Iran, mặc dù kiểu tấn công đó vào một địa điểm đô thị dường như là quá mức nguy hiểm.

Mỹ cũng sẽ phải xin phép sử dụng các căn cứ ở các quốc gia như Qatar, Bahrain, Iraq, UAE, Oman và Saudi Arabia (thậm chí có thể cả căn cứ Akrotiri của Anh ở Síp) - và bảo vệ chúng cũng như các quốc gia sở tại khỏi sự trả đũa. Ngay cả khi Mỹ không sử dụng các cơ sở này, các nhà lãnh đạo Iran đã đe dọa sẽ tấn công các căn cứ và tàu chiến của Mỹ nếu nước này bị tấn công.