Moldova giữa lằn ranh Đông – Tây

Với gần như toàn bộ số phiếu đã được kiểm, đảng Hành động và Đoàn kết (PAS) cầm quyền của bà Sandu đã giành được 50,03% số phiếu bầu, so với 24,26% của Khối Bầu cử Yêu nước (BEP), một liên minh các đảng thân Nga, do cựu Tổng thống Igor Dodon lãnh đạo.

Với bà Sandu, đây là một chiến thắng quan trọng. Bà muốn Moldova gia nhập EU vào năm 2030. Với đa số ghế trong quốc hội, thay vì liên minh chia rẽ như nhiều cuộc thăm dò dư luận đã dự đoán, việc thúc đẩy các cải cách chính trị và kinh tế đầy thách thức để gia nhập liên minh sẽ dễ dàng hơn.

Đây cũng là một kết quả quan trọng không kém đối với EU, khối đã đầu tư vốn chính trị vào Moldova. Ủy ban châu Âu (EC) đã cam kết tài trợ 1,9 tỷ euro (2,23 tỷ USD) và các khoản vay ưu đãi cho Moldova để xây dựng cơ sở hạ tầng, như đường sá, bệnh viện và cáp internet, nhằm thúc đẩy nền kinh tế và đẩy nhanh quá trình gia nhập thị trường chung châu Âu. Tháng 8 vừa qua, các nhà lãnh đạo Đức, Pháp và Ba Lan đã có chuyến thăm chung cấp cao tới Moldova nhân kỷ niệm ngày độc lập để bày tỏ tình đoàn kết.

Tuy nhiên, kết quả bầu cử đã ngay lập tức bị lãnh đạo BEP Dodon bác bỏ và ông đã kêu gọi biểu tình tại tòa nhà quốc hội ở Chisinau sau khi tuyên bố rằng PAS đã can thiệp vào cuộc bỏ phiếu. Trong bài phát biểu trên truyền hình quốc gia khi kết quả được công bố, ông Dodon tuyên bố đảng của ông đã giành chiến thắng. Ông kêu gọi chính phủ PAS từ chức và kêu gọi những người ủng hộ xuống đường. "Chúng tôi sẽ không cho phép bất ổn xảy ra", chính trị gia này nói. "Người dân đã bỏ phiếu. Phiếu bầu của họ phải được tôn trọng ngay cả khi bạn không thích nó".

Một số nhà quan sát, phân tích chính trị quốc tế được tờ Sputnik trích dẫn cũng nêu quan điểm tương tự như ông Dodon, cho rằng đã xảy ra nhiều hành động gian lận và can thiệp của đảng cầm quyền PAS trong quá trình bầu cử. Hiện chưa rõ liệu ông Dodon có khởi kiện hay không.

Trong khi đó, Tổng thống Sandu giờ đây sẽ phải đề cử một thủ tướng để thành lập chính phủ mới, và đây chỉ là một chương trong một câu chuyện dài. "Cuộc chiến vẫn chưa kết thúc", cựu Thủ tướng Moldova Natalia Gavrilita phát biểu tại một hội nghị an ninh ở Warsaw hôm 29/9. "Tất nhiên, chúng tôi rất quyết tâm thực hiện cải cách bất chấp mọi thách thức và hạn chế về năng lực...", bà nói.

Moldova đang thúc đẩy mục tiêu đầy tham vọng là gia nhập EU vào năm 2030. Đây là một rào cản lớn. Trong 18 năm qua, EU chỉ kết nạp một quốc gia là Croatia, trong bối cảnh Tây Âu, đặc biệt là Pháp, Đan Mạch và Hà Lan, đang có sự ngờ vực về tiến trình mở rộng khối.

Nhiều chính trị gia cho rằng cuộc chiến giữa Nga và Ukraine đã thay đổi mọi thứ. Ông Benjamin Haddad, Bộ trưởng châu Âu của Pháp phát biểu tại Diễn đàn An ninh Warsaw hôm 29/9 rằng "ở Pháp đã có một sự thay đổi trong vài năm qua về việc mở rộng khối", khi mọi người nhận ra rằng việc mở rộng ảnh hưởng của khối này sang Ukraine, Moldova và Tây Balkan "là một điều cần thiết về mặt địa chính trị, sẽ mang lại an ninh và ổn định cho châu Âu" và mang đến một cơ hội kinh tế.

Điều đó không có nghĩa là con đường vào EU của Moldova đã rõ ràng. Các cuộc đàm phán gia nhập EU của Moldova đang bị đình trệ, bởi Chính phủ Hungary thân Nga từ chối mở các cuộc đàm phán thực chất với Ukraine. Đơn xin gia nhập EU của Ukraine và Moldova có mối liên hệ không chính thức, nghĩa là một sự phản đối có thể cản trở cả hai.

Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, người chủ trì các hội nghị thượng đỉnh EU, đang cố gắng giải quyết vấn đề bằng cách bãi bỏ yêu cầu mọi bước trong quá trình đàm phán phải được nhất trí thông qua. Theo Guardian, những cột mốc quan trọng, chẳng hạn như việc mở và kết thúc đàm phán, vẫn yêu cầu tất cả các thành viên đồng ý, nhưng các quyết định khác - chẳng hạn như việc mở các cuộc đàm phán về chính sách của EU - có thể được tiến hành với sự bỏ phiếu theo tỷ lệ đa số. Bằng cách này, ông Costa hy vọng sẽ duy trì động lực cho Moldova, Ukraine và các nước Tây Balkan đang tìm cách gia nhập EU.

Clara Volintiru, người đứng đầu Văn phòng Bucharest của Quỹ Marshall Đức, cho biết việc mở rộng khối EU đã trở thành một vấn đề về ý chí chính trị chứ không chỉ đơn thuần là một quá trình hành chính. "Áp lực địa chính trị rất lớn và tôi nghĩ Brussels hiểu rất rõ những rủi ro liên quan".

Moldova là một trong những quốc gia nghèo nhất châu Âu, nằm giữa Ukraine và Romania. Kể từ khi độc lập khỏi Liên Xô năm 1991, Moldova đã dao động giữa con đường thân châu Âu và thân Nga. Kể từ khi bà Sandu đắc cử, quan hệ giữa Moldova và Moscow đã trở không còn êm thấm, đặc biệt là từ khi Nga triển khai Chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine. Dưới thời bà Sandu, đất nước này đã đẩy mạnh nỗ lực thoát khỏi ảnh hưởng của Moscow, một động thái được củng cố bởi cuộc chiến của Nga ở nước láng giềng Ukraine. Tuy nhiên, cái bóng của Điện Kremlin vẫn luôn hiện hữu. Moscow có 1.500 quân đồn trú tại Transnistria, một khu vực do phe ly khai thân Nga quản lý, những người đã tách khỏi sự kiểm soát của Chính phủ Moldova trong một cuộc chiến tranh ngắn ngủi vào thập niên 1990.

Kết quả là, trong những năm gần đây, Moldova đã nổi lên như một “chiến trường” tranh giành ảnh hưởng giữa Nga và phương Tây. Trong bài phát biểu ngày 9/9 tại Nghị viện châu Âu, Tổng thống Moldova Maia Sandu đã tuyên bố rằng cuộc bầu cử này sẽ là "cuộc bầu cử có ý nghĩa quan trọng nhất" trong lịch sử đất nước. Đối với người dân Moldova, cuộc bầu cử này được xem như bước ngoặt quan trọng. Quốc gia nhỏ bé, nằm cận kề với cuộc chiến của Nga ở Ukraine, có thể tiếp tục con đường hiện tại hướng tới tư cách thành viên Liên minh châu Âu hoặc có thể quay trở lại vòng ảnh hưởng cũ của Nga.