Nga: Nguy cơ mất 5 triệu thùng dầu/ngày

Mỹ gia tăng sức ép thương mại nhằm vào các khách hàng dầu của Nga

Ngày 6/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh nâng thuế nhập khẩu với hàng hóa từ Ấn Độ thêm 25%, đưa tổng mức thuế lên 50% - thuộc nhóm cao nhất mà Mỹ áp dụng với đối tác thương mại. Lý do được ông đưa ra là Ấn Độ vẫn tiếp tục mua dầu thô từ Nga. Mức thuế mới sẽ có hiệu lực từ 27/8. Thông tin này khiến giá dầu tăng 1% trong phiên giao dịch ngày hôm đó.

Cùng ngày, ông Trump cho biết khả năng áp thêm thuế nhập khẩu với Trung Quốc vì lý do tương tự, nhưng quyết định cuối cùng phụ thuộc tình hình thực tế. Ông khẳng định Mỹ sẽ tiếp tục áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp nhằm vào những quốc gia có quan hệ thương mại dầu mỏ với Nga với mục tiêu làm suy giảm nguồn thu ngân sách quan trọng nhất của quốc gia này.

Sau khi xung đột Ukraine nổ ra đầu năm 2022, dầu Nga bị phương Tây hạn chế nhập khẩu và áp đặt nhiều lệnh trừng phạt. Ấn Độ và Trung Quốc nhanh chóng trở thành hai khách hàng lớn nhất. Theo DW, giai đoạn 2021-2024, nhập khẩu dầu Nga của Ấn Độ tăng 19 lần, từ 100.000 thùng/ngày lên 1,9 triệu thùng/ngày, còn của Trung Quốc tăng 50% lên 2,4 triệu thùng/ngày.

Nếu Ấn Độ và Trung Quốc cùng dừng mua…

Petras Katinas - nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA) cho biết, Ấn Độ tiết kiệm được khoảng 33 tỷ USD chi phí năng lượng giai đoạn 2022-2024 nhờ giá dầu Nga rẻ, khi châu Âu giảm mua và Moscow hạ giá mạnh. Ông cho rằng chính sách lâu dài của Ấn Độ là cân bằng quan hệ với Mỹ, Nga, Trung Quốc, không nghiêng về bên nào, đồng thời ưu tiên an ninh năng lượng và giá hợp lý.

Theo giới phân tích, thuế thứ cấp 25% của Mỹ có thể buộc Ấn Độ giảm mua dầu Nga. Các biện pháp trừng phạt bổ sung nếu được áp dụng sẽ khiến tình hình phức tạp hơn. Truyền thông Ấn Độ ước tính nếu ngừng mua, chi phí năng lượng của nước này sẽ tăng 9-11 tỷ USD mỗi năm.

Bộ Ngoại giao Ấn Độ gọi mức thuế mới là “bất công và vô lý”. Lợi thế chiết khấu so với giá dầu quốc tế đã giảm từ 15-20 USD/thùng năm 2022 xuống còn khoảng 5 USD/thùng, theo nhà phân tích Sumit Ritolia tại Kpler.

Tuy nhiên, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ vẫn mua mạnh với lượng nhập khẩu tháng 6 đạt 2,08 triệu thùng/ngày - cao nhất 11 tháng, chiếm 44% tổng lượng nhập. Ritolia dự đoán Ấn Độ cần khoảng một năm để giảm phụ thuộc nếu buộc phải làm vậy. Cuối tháng trước, các nhà máy lọc dầu quốc doanh như Indian Oil, Hindustan Petroleum, Bharat Petroleum và Mangalore Refinery Petrochemical đã ngừng mua thêm dầu Nga vì chiết khấu giảm và áp lực từ Mỹ.

Trung Quốc cũng là một khách hàng dầu lớn nhất của Nga đã được ông Trump nhắc đến trong danh sách có thể bị áp thuế. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng khả năng này thấp, do kim ngạch thương mại của Trung Quốc với Mỹ gấp 4 lần Ấn Độ (580 tỷ USD năm 2024) và nước này nắm lợi thế về nguồn cung đất hiếm. Hiện Trung Quốc đang bị Mỹ áp thuế nhập khẩu 30% với hầu hết hàng hóa cho đến ngày 12/8.

Theo Phó chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev, Nga đang chịu khoảng 30.000 lệnh trừng phạt từ phương Tây. Ngân sách Nga phụ thuộc khoảng 30% vào dầu khí, trong khi chi tiêu quân sự năm 2023 đạt 145,9 tỷ USD (6,7% GDP), tăng 40% so với 2022, theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS).

Báo cáo Bộ Tài chính Nga cho thấy doanh thu dầu khí tháng 7 giảm tháng thứ ba liên tiếp xuống 787 tỷ ruble. Trong 7 tháng đầu năm, tổng thu giảm 19% so với cùng kỳ, còn 5.520 tỷ ruble.

Nếu Ấn Độ và Trung Quốc ngừng mua, khoảng 5 triệu thùng dầu/ngày từ Nga sẽ biến mất khỏi thị trường, gây cú sốc nguồn cung tương tự năm 2022. Khi đó, giá dầu Brent từng từ 80 USD/thùng lên trên 100 USD chỉ trong thời gian ngắn.

Nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và lạm phát toàn cầu tăng cao

Alexander Kolyandr - Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu cảnh báo: “Không nơi nào có thể cung cấp ngay 5 triệu thùng/ngày để ngăn giá tăng vọt”. Ngay cả khi OPEC đã tăng sản lượng từ tháng 4, hạn chế về công suất dự phòng và logistics khiến việc thay thế khối lượng này trong ngắn hạn là rất khó.

Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) ước tính giá dầu tăng 10 USD sẽ khiến lạm phát Mỹ tăng 0,2 điểm phần trăm. Nếu giá Brent tăng từ 66 USD hiện tại lên 110-120 USD, lạm phát Mỹ có thể tăng thêm 1 điểm phần trăm, kéo chi phí năng lượng, vận tải và thực phẩm lên cao. Ngân hàng Trung ương Ấn Độ cũng có nhận định tương tự.

Katinas cho rằng các lệnh trừng phạt thứ cấp sẽ khiến doanh nghiệp Ấn Độ khó tiếp cận hệ thống tài chính Mỹ, gây rủi ro lớn cho ngân hàng, nhà máy lọc dầu và hãng vận tải biển vốn phụ thuộc sâu vào thị trường toàn cầu.

Theo Reuters, việc chấm dứt nhập khẩu dầu Nga ngay là không thể vì hầu hết hợp đồng đã ký dài hạn. Bắc Kinh được dự báo vẫn duy trì nhập khẩu dầu như ưu tiên chiến lược, còn Ấn Độ có thể giảm mua nhưng khó từ bỏ hoàn toàn.