Những thông điệp từ nước Anh

1. Còn 2 tháng nữa, lễ kỷ niệm 250 năm Ngày Tuyên ngôn Độc lập đánh dấu thành lập nước Mỹ mới chính thức diễn ra. Tuy nhiên, chuyến thăm sớm kéo dài 4 ngày của Vua Anh Charles III đến Mỹ vẫn được “gắn mác” với sự kiện đặc biệt này.

Bỏ qua những tiểu tiết lễ nghi ngoại giao trong cuộc gặp giữa Vua Charles III và Tổng thống Trump, bài phát biểu trước lưỡng viện Quốc hội Mỹ chiều 28/4/2026 đã trở thành tâm điểm chuyến công du lần này của người đứng đầu Anh quốc. Đây cũng là lần hiếm hoi khi một nguyên thủ ngoại quốc được phát biểu trước toàn thể các nhà lập pháp Mỹ.

Tuy nhiên, nếu nhìn từ cuộc xung đột Ukraine mà Mỹ đã “bỏ mặc” châu Âu đến cuộc chiến tại Iran, nơi Anh phải miễn cưỡng tham gia hỗ trợ Mỹ, cho đến những lời chỉ trích cá nhân của Tổng thống Donald Trump nhằm vào Thủ tướng Keir Starmer mới đây, chúng ta thấy bối cảnh chính trị khi Vua Charles III đặt chân lên đất Mỹ lần này hằn sâu những rạn nứt.

Tờ The Guardian của Anh nhận định một cách thẳng thắn: “Chuyến đi này không khác gì một cuộc tập trận hoàng gia nhằm hạn chế thiệt hại”. Có lẽ, đó mới là lý do Vua Charles phải đến Mỹ ngay lúc này. Dẫu vậy, ẩn sau những nghi thức xã giao và quà tặng tinh tế, những phát ngôn của nhà vua đã vạch ra một lộ trình thông điệp nhiều tầng lớp, vừa để xoa dịu cái tôi của vị tổng thống “khó lường”, vừa để cảnh tỉnh một siêu cường đang có xu hướng quay lưng với thế giới.

2. Mở đầu bài phát biểu, Vua Charles III đã không né tránh thực tại. Ông gọi đây là “thời kỳ đầy bất ổn” mà cả Mỹ và Anh đang cùng đối mặt khi điểm qua những cuộc xung đột từ Trung Đông đến châu Âu, thậm chí nhắc đến vụ ám sát hụt nhằm vào Tổng thống Trump chỉ vài ngày trước đó. Sự thẳng thắn này có vẻ như là một phép thử: liệu sự chân thành và thẳng thắn của hoàng gia Anh có thể chạm đến điểm chung với chính quyền Mỹ ưa chuộng những tuyên bố cứng rắn hiện nay?

Nhà vua đã không phủ nhận một thực tế không phải lúc nào hai bên cũng cùng quan điểm với nhau khi ông nói “Với tinh thần của năm 1776 trong tâm trí, chúng ta có lẽ có thể đồng ý rằng chúng ta không phải lúc nào cũng nhất trí, ít nhất là trong lần đầu tiên”. Dĩ nhiên, vị vua của nước Anh cũng không quên nhắc nhở người Mỹ hiện tại rằng: nền tảng cho cuộc cách mạng Mỹ lại là một giá trị dân chủ mà họ thừa hưởng từ Anh. Đây là lời nhắc nhở mang tính lịch sử sâu sắc: mối quan hệ Anh - Mỹ được sinh ra từ tranh chấp, nhưng nó bền chặt vì những giá trị cốt lõi gắn liền với nhau.

3. Nếu phần mở đầu là sự thừa nhận khác biệt, thì phần thân bài phát biểu mới là nơi Vua Charles III tung ra những đòn cảnh báo được ngụy trang khéo léo dưới lớp vỏ ngoại giao. Ông nhắc nhở nước Mỹ “phớt lờ những lời kêu gọi trở nên ngày càng hướng nội” để nhấn mạnh rằng NATO, liên minh quân sự mà Tổng thống Trump từng nhiều lần đe dọa rút lui, cần được duy trì bằng “ý chí kiên cường không lay chuyển”.

Việc một nguyên thủ Anh lên tiếng bảo vệ NATO ngay trước các nghị sĩ Mỹ, trong đó có những người hoài nghi viện trợ nước ngoài, là một tuyên bố không thể xoay chuyển. Vua Charles thậm chí còn gợi nhắc đến khoảnh khắc lịch sử khi Điều 5 của NATO lần đầu tiên được kích hoạt sau vụ khủng bố 11/9 chính là để bảo vệ nước Mỹ.

Không dừng lại ở đó, nhà vua còn nói tới một loạt các vấn đề nội bộ gây chia rẽ tại Mỹ. Ông đề cập đến truyền thống “kiểm soát và cân bằng quyền lực” có nguồn gốc từ Anh qua tuyên ngôn Magna Carta năm 1215 như một lời nhắc nhở lịch sử rằng quyền lực hành pháp, dù lớn đến đâu, cũng phải chịu sự giám sát. Thông điệp này đặc biệt gây tiếng vang với các nghị sĩ Dân chủ, những người đã đứng dậy vỗ tay đầu tiên. Trong một nhiệm kỳ mà ông Trump từng tuyên bố rằng ông chỉ bị ràng buộc bởi “đạo đức của chính mình”, lời khẳng định của Vua Charles như một “khiển trách” đầy thâm thúy.

Ông cũng không quên nhấn mạnh trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên, “tài sản quý giá và không thể thay thế”, vào đúng thời điểm chính quyền ông Trump đang hủy bỏ hàng loạt quy định về khí hậu. Đối với những người theo dõi sát sao, đây là một thông điệp được gửi đi từ một vị vua nổi tiếng với hoạt động môi trường suốt nhiều thập niên.

Một khía cạnh làm nên sự đặc biệt của chuyến thăm chính là cách Vua Charles III sử dụng món quà dành tặng Tổng thống Trump, một nhà lãnh đạo nổi tiếng là nhạy cảm với biểu tượng và sự tôn kính. Món quà đó là chiếc chuông gốc từ tháp chỉ huy của tàu ngầm HMS Trump, một tàu Hải quân Hoàng gia từng phục vụ trong Thế chiến II, kèm câu nói dí dỏm: “Nếu ngài cần liên lạc với chúng tôi, cứ rung chuông!”. Sự kết hợp giữa lịch sử quân sự, mối liên hệ cá nhân (tên tàu trùng với họ của tổng thống) và sự hài hước trong phát biểu cho thấy bộ máy ngoại giao Anh đã nghiên cứu tâm lý vị tổng thống kỹ lưỡng. Kết quả nhận được là những lời có cánh mà ông Trump dành cho hoàng gia Anh.

4.Tuy nhiên, câu hỏi mà các nhà phân tích đặt ra là liệu sự ấm áp trong những cuộc gặp có đủ để làm tan chảy những bất đồng hay không. Quan hệ thương mại, trụ cột thường được nhắc đến như một minh chứng cho “mối quan hệ đặc biệt”, đang gặp trục trặc nghiêm trọng: dữ liệu thương mại cho thấy Mỹ đã thu tới 1 tỷ bảng tiền thuế quan chỉ trong vòng 4 tháng đầu năm đối với hàng hóa Anh, gấp 6 lần so với cùng kỳ năm trước.

Bất chấp tổng kim ngạch thương mại song phương trị giá khoảng 315 tỷ bảng Anh và hỗ trợ 2,5 triệu việc làm ở cả hai bờ Đại Tây Dương, các chính sách thuế quan của chính quyền ông Trump đang làm nước Anh “khó thở”.

Nước Anh đã chứng kiến xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ giảm 2 tỷ bảng chỉ trong tháng 4/2025, mức sụt giảm hằng tháng lớn nhất lịch sử. Trên mặt trận an ninh, tình hình còn phức tạp hơn. Ông Trump đã nhiều lần đe dọa sẽ áp thuế trừng phạt các đồng minh NATO không chịu ủng hộ chiến dịch quân sự tại Iran hoặc từ chối mua vũ khí Mỹ.

Chuyến thăm này cũng là bài kiểm tra khả năng lãnh đạo của Vua Charles III sau một giai đoạn chuyển giao không hề dễ dàng kể từ khi Nữ hoàng Elizabeth II qua đời. Khác với người mẹ quá cố (người mà ông Trump từng dành sự tôn trọng đặc biệt), Vua Charles III phải xây dựng quan hệ với Tổng thống Trump từ đầu.

Đây là chuyến thăm ngoài châu Âu đầu tiên kể từ khi Vua Charles đăng quang. Những ấn tượng ban đầu có vẻ tốt nhưng không phải ai cũng lạc quan. Một số nhà phê bình tại Anh chỉ trích chuyến thăm như một “màn kịch đánh lạc hướng” nhằm che đậy sự thật rằng mối quan hệ đồng minh đang trên đà xuống dốc. Họ chỉ ra rằng việc né tránh đề cập trực tiếp đến cuộc chiến Iran, dù là một quyết định mang tính chiến lược để tránh đối đầu với ông Trump, cũng đồng thời là sự thừa nhận ngầm về giới hạn ảnh hưởng của hoàng gia.

Những thông điệp từ nước Anh trong chuyến thăm lịch sử này có lẽ không nằm ở những tuyên bố chính sách cụ thể, mà nằm ở cái cách mà Vua Charles III lựa chọn để phát ngôn. Trong một thời đại mà ngoại giao thường bị chi phối bởi những dòng tweet giận dữ và những tối hậu thư, sự hiện diện của một vị quân vương 76 tuổi, ăn mặc chỉnh tề, trích dẫn lịch sử và nói về “hòa giải và đổi mới” giữa hai quốc gia từng là kẻ thù, tự nó đã là một tuyên bố về giá trị của sự kiên nhẫn và liên tục trong quan hệ quốc tế.

Việc vị vua nước Anh sẵn sàng thừa nhận giới hạn của mình trong một thế giới biến động sẽ là lời nhắc nhở hợp lý cho nước Mỹ: không một cá nhân nào có thể tự mình làm tất cả. Vua Charles III đã gửi đi một thông điệp rằng nước Anh vẫn đóng vai trò như một tấm gương phản chiếu để nước Mỹ có thể nhìn vào mà thấy được chính mình, với tất cả những lý tưởng mà họ từng tuyên bố khi tách khỏi Anh cách đây 250 năm.

“Những lời nói của nước Mỹ luôn mang trọng lượng và ý nghĩa, kể từ ngày độc lập”, nhà vua nói trong phần kết, “và hành động của quốc gia vĩ đại này còn quan trọng hơn thế”. Đó vừa là một lời tán dương, vừa là một lời nhắn nhủ: hãy làm đúng với những gì mình đã tuyên bố. Ít nhất thì điều này cũng sẽ giúp nước Mỹ đáng tin cậy hơn trong mắt đồng mình.