“Sự cố Venezuela” và kinh tế Trung Quốc

Người mua dầu lớn nhất của Venezuela

Trung Quốc đã dành hàng thập kỷ để tăng cường quan hệ với Nam Mỹ, đầu tư hàng tỷ USD vào các dự án cơ sở hạ tầng để giúp nâng cao uy tín và lợi ích kinh tế của mình. Kể từ năm 2000, Trung Quốc đã thay thế Mỹ trở thành đối tác thương mại lớn nhất hoặc lớn thứ hai của hầu hết các quốc gia trong khu vực, theo lời giáo sư Adrian Hearn, chuyên gia nghiên cứu về Mỹ Latinh tại Đại học Melbourne, Australia.

“Sự bất ổn và không chắc chắn do việc tăng thuế quan của Mỹ dưới thời ông Trump chỉ làm tăng tốc xu hướng này, và Trung Quốc đã mở ra một lựa chọn thay thế cho Mỹ Latinh”, giáo sư Hearn nói.

Trung Quốc là khách hàng xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất của Venezuela, chiếm khoảng 95% doanh thu xuất khẩu của quốc gia Nam Mỹ này - một huyết mạch kinh tế quan trọng trong bối cảnh các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực từ lâu đã khiến Washington lo ngại. Sau vụ bắt giữ ông Maduro, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết họ sẽ không cho phép "Tây bán cầu trở thành căn cứ hoạt động cho các đối thủ, đối thủ cạnh tranh và kẻ thù của Mỹ". Sau khi lật đổ ông Maduro, Washington thậm chí còn “ra lệnh” Venezuela cắt đứt quan hệ với Nga, Trung Quốc, Cuba và Iran, khiến Trung Quốc đáp trả kịch liệt.

Thời điểm tiến hành chiến dịch bắt giữ ông Maduro có thể là một "hành động hăm dọa" có chủ đích, theo Oliver Villar, một chuyên gia về địa chính trị Mỹ Latinh tại Đại học Charles Sturt. “Bạn có thể coi đây là hành động tuyệt vọng của một cường quốc đang suy yếu,” Tiến sĩ Villar nói, mô tả đó là một “nỗ lực trơ trẽn” nhằm cảnh báo các quốc gia không nên quá thân thiết với Trung Quốc. “Nhưng tất nhiên người Trung Quốc, giống như đối tác chính của họ là Nga, không dễ bị hù dọa”, ông nói. “Sức mạnh trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc, cả về phương diện địa chính trị và địa chiến lược, là họ làm ăn với tất cả mọi người”. Điều đó thậm chí bao gồm cả Argentina, nơi Tổng thống Javier Milei là “một trong những đồng minh chủ chốt của ông Trump”.

Viện Doanh nghiệp Mỹ (American Enterprise Institute), một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington, ước tính khoảng 2,1 tỷ USD đầu tư của Trung Quốc đã chảy vào ngành dầu mỏ của Venezuela từ năm 2016 đến năm 2023. Việc ông Maduro bị bắt giữ và tình trạng bất ổn gia tăng ở Venezuela do đó khiến Trung Quốc gặp rủi ro. Ước tính khoản nợ chưa thanh toán của Venezuela với Trung Quốc vượt quá 10 tỷ USD - và có những câu hỏi đặt ra liệu khoản nợ này có bao giờ được trả hết hay không. "Nhưng cuối cùng, nếu những khoản vay này thất bại, đó không phải là mối đe dọa sống còn đối với Trung Quốc", ông Eric Olander, biên tập viên Dự án Trung Quốc - Toàn cầu phía Nam, cho biết.

Tuy nhiên, việc lật đổ ông Maduro “không phải là mối đe dọa sống còn” đối với lợi ích của Trung Quốc. Các công ty Trung Quốc nằm trong số ít các doanh nghiệp nước ngoài vẫn đang hoạt động tại Venezuela. Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) thuộc sở hữu nhà nước điều hành một số liên doanh tại nước này.

Mặc dù Trung Quốc là nước mua dầu lớn nhất của Venezuela, nhưng lượng dầu này chỉ chiếm khoảng 4% tổng lượng dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc năm ngoái. Và trong khi ông Maduro đã bị lật đổ, chính quyền của ông vẫn gần như nguyên vẹn.

Một số nhà phân tích cho rằng, Trung Quốc đang ở vị thế thuận lợi để hợp tác với những người còn nắm quyền. "Bắc Kinh luôn theo đuổi việc hợp tác với tất cả các bên tham gia chính trị khả thi, bất kể hệ tư tưởng nào," Margaret Myers, Giám đốc chương trình châu Á và Mỹ Latinh tại Tổ chức Đối thoại Liên Mỹ, nói với hãng tin Bloomberg.

Khi phiên tòa xét xử ông Maduro bắt đầu ở New York, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh cho biết: "Không quốc gia nào có thể đóng vai trò là 'cảnh sát thế giới', và không quốc gia nào có thể tự xưng là 'thẩm phán quốc tế'. Chúng tôi sẵn sàng hợp tác với tất cả các quốc gia để duy trì thẩm quyền của luật pháp quốc tế", bà Mao Ninh nói.

Mỹ sẽ làm gì ở Venezuela?

Venezuela có trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh là lớn nhất thế giới, nhưng sản lượng đã giảm đáng kể trong những năm gần đây. Cơ quan Năng lượng Quốc tế báo cáo rằng nước này đã sản xuất khoảng 860.000 thùng dầu mỗi ngày vào tháng 11 năm ngoái - chưa bằng một phần ba lượng dầu mà Venezuela sản xuất cách đây một thập kỷ.

Phát biểu với báo chí ngày 7/1, Tổng thống Mỹ Donald cho biết Venezuela đang cung cấp cho Washington “mọi thứ mà chúng tôi cho là cần thiết” và Mỹ sẽ tiếp tục là bá chủ chính trị ở đó vô thời hạn. “Chúng tôi sẽ xây dựng lại nó theo cách rất có lợi nhuận”, ông Trump nói với tờ New York Times. “Chúng tôi sẽ sử dụng dầu mỏ, và chúng tôi sẽ lấy dầu mỏ”. Ông Trump cũng cho biết các công ty dầu mỏ của Mỹ sẽ vào Venezuela để "chi hàng tỷ USD, sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hỏng nặng, cơ sở hạ tầng dầu mỏ, và bắt đầu kiếm tiền cho đất nước".

Tuy nhiên, Giáo sư Hearn từ Đại học Melbourne cho biết, ước tính sẽ cần 100 tỷ USD đầu tư và hơn một thập kỷ để đưa ngành dầu khí của Venezuela trở lại mức sản lượng trước đây.

Ông Olander thuộc Dự án Trung Quốc - Toàn cầu về Nam bán cầu lập luận rằng, cũng giống như việc lật đổ Saddam Hussein ở Iraq, sự bất ổn chính trị do vụ bắt giữ ông Maduro gây ra có thể dễ dàng phản tác dụng đối với Washington. Ông nói: "Còn quá sớm để nói liệu đó có phải là một đòn giáng mạnh vào lợi ích của Trung Quốc ở Mỹ Latinh hay không. Chúng ta có thể rơi vào tình huống vào thời điểm này năm sau, khi có một làn sóng chống Mỹ ở Venezuela chuyển hướng có lợi cho Trung Quốc".