Thổ Nhĩ Kỳ với kế hoạch hòa bình Gaza của ông Trump

Khó khăn trong việc tìm kiếm đối tác khu vực sẵn sàng gánh vác trách nhiệm ổn định Gaza giải thích lý do Thổ Nhĩ Kỳ nổi bật trong kế hoạch của ông Trump. Rất ít quốc gia vừa có thiện chí vừa có khả năng gánh vác những rủi ro liên quan đến vai trò ổn định ở Dải Gaza như Thổ Nhĩ Kỳ - quốc gia có quan hệ mật thiết và các kênh liên lạc tích cực với Hamas, kinh nghiệm trong các hoạt động nhân đạo, có năng lực quân sự và năng lực tái thiết đáng kể.

Có lẽ, quan trong nhất, là Ankara sẵn sàng tham gia một trong những cuộc xung đột khó giải quyết nhất thế giới, kể cả việc triển khai quân đội đến Gaza như một phần của Lực lượng ổn định quốc tế (ISF) được đề xuất triển khai ở đây. Việc thông qua Nghị quyết 2803 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc vào tháng 11/2025 cho phép thành lập ISF tại Gaza, đã cung cấp khuôn khổ pháp lý mà Ankara tìm kiếm cho việc triển khai này.

Người bảo trợ chính trị cho Hamas

Ngay sau các vụ tấn công ngày 7/10/2023, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan đã tìm cách làm trung gian hòa giải giữa Israel và Hamas, lặp lại cách tiếp cận của ông khi làm trung gian giữa Nga và Ukraine. Vai trò này đòi hỏi Thổ Nhĩ Kỳ phải giữ thái độ thận trọng và trung lập hơn trong những ngày đầu cuộc xung đột. Tuy nhiên, sau khi Israel bác bỏ vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ với lý do nước này bị cáo buộc ủng hộ Hamas, Ankara đã từ bỏ lập trường kiềm chế này.

Thay vì rút lui, Thổ Nhĩ Kỳ lại đảm nhận vai trò là người bảo vệ quốc tế mạnh mẽ nhất của Hamas - cung cấp nơi trú ẩn cho một số lãnh đạo của nhóm này, ủng hộ tính hợp pháp của nhóm như một phong trào kháng chiến và duy trì các kênh liên lạc mở. Vì cho đến nay chưa có quốc gia nào khác trong khu vực sẵn sàng đảm nhận vị trí này, Ankara đã nổi lên như một người ủng hộ quan trọng của Hamas. Quá trình kéo dài 2 năm này đã cho phép Thổ Nhĩ Kỳ đóng vai trò nổi bật hơn trong các cuộc đàm phán ngừng bắn tháng 10/2025.

Tầm quan trọng khu vực của Thổ Nhĩ Kỳ càng tăng khi ảnh hưởng của Iran suy yếu. Trước đây, mối quan hệ của Thổ Nhĩ Kỳ với Hamas có phạm vi và tác động hạn chế hơn. Ankara duy trì liên lạc với nhánh chính trị của Hamas, tiếp tục che chở các lãnh đạo chính trị quan trọng lưu vong và thể hiện sự ủng hộ bằng lời nói, nhưng đối với các quyết định chiến lược của phong trào thì sự ủng hộ đó hiếm khi chuyển thành đòn bẩy.

Ngược lại, Iran chi phối nhánh quân sự Hamas thông qua việc cung cấp vũ khí, tài trợ và hướng dẫn chiến lược, mang lại cho Tehran ảnh hưởng thực tế lớn hơn nhiều. Điều này đã hạn chế vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ như một bên trung gian: Có thể nói chuyện với Hamas nhưng không thể định hình họ.

Kể từ khi Israel phát động chiến tranh ở Gaza sau sự kiện ngày 7/10, Thổ Nhĩ Kỳ bước vào và trở thành một trong những nhà bảo trợ chính bên ngoài đáng tin cậy nhất của Hamas. Với việc có rất ít chính phủ khác sẵn sàng tham gia công khai, Hamas trông chờ Ankara không chỉ để được hỗ trợ ngoại giao mà còn cả nguồn tài chính tái thiết tiềm năng, hỗ trợ quản trị và tính hợp pháp chính trị ở Gaza thời hậu chiến. Thay đổi này làm tăng giá trị của Thổ Nhĩ Kỳ đối với chính quyền Tổng thống Trump, vốn đang tìm kiếm các tác nhân có khả năng gây ảnh hưởng đến Hamas.

Mối quan hệ đặc biệt

Vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ ở Gaza không thể được phân tích một cách riêng rẽ mà cần được tách khỏi những chuyển biến rộng lớn hơn trong quan hệ Washington - Ankara. Đặc biệt là mối quan hệ cá nhân giữa ông Trump và ông Erdogan. Tổng thống Trump từng ca ngợi người đồng cấp trước công chúng, gọi ông Erdogan là người bạn đáng kính. Chuyến thăm Nhà Trắng mà ông Erdogan hằng mong muốn, vốn bị từ chối trong suốt 4 năm thời ông Biden cầm quyền, cuối cùng cũng đã diễn ra vào tháng 9/2025. Bước đột phá ngoại giao này đã tạo cho ông Erdogan thể hiện hình ảnh về vị thế quốc tế được khôi phục và tầm ảnh hưởng của Thổ Nhĩ Kỳ.

Ngược lại, Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã điều chỉnh chính sách đối ngoại trên nhiều lĩnh vực để tránh gây thù địch với Washington. Tại Syria, bất chấp những phản đối bấy lâu nay đối với sự hợp tác của Mỹ với lực lượng người Kurd, Ankara đã giảm bớt giọng điệu cứng rắn và tránh leo thang xung đột. Điều tương tự cũng được thể hiện trong chính sách của Thổ Nhĩ Kỳ đối với Nga. Ankara đã đồng ý giảm dần sự phụ thuộc vào khí đốt tự nhiên của Nga và cam kết mua khí tự nhiên hóa lỏng của Mỹ với giá cao hơn đáng kể so với giá mà Gazprom của Nga đưa ra.

Tại Gaza, Thổ Nhĩ Kỳ hoàn toàn ủng hộ kế hoạch hòa bình của ông Trump, mặc dù kế hoạch này chứa đựng một số điểm mà Ankara có thể sẽ chỉ trích, đặc biệt là kế hoạch này trên thực tế kéo dài sự chiếm đóng của Israel bằng cách thể chế hóa sự hiện diện an ninh lâu dài của nước này.

Điều đáng nói là kế hoạch này né tránh bất kỳ biện pháp có ý nghĩa nào hướng tới một nhà nước Palestine độc lập, không làm rõ ai sẽ cai trị Gaza hoặc việc tái thiết sẽ được tổ chức như thế nào, và làm dấy lên viễn cảnh về một sự ủy thác quốc tế làm lu mờ vai trò chính trị của người Palestine. Cuối cùng, kế hoạch này không có cơ chế trách nhiệm giải trình nào liên quan đến hành vi của Israel trong suốt cuộc chiến - một thiếu sót trái ngược hoàn toàn với những tuyên bố trước đây của Ankara về việc Israel vi phạm luật pháp quốc tế và quyền của người Palestine.