Trung Đông: Mỹ muốn tìm lối thoát danh dự?

Việc rút chân ra khỏi cuộc xung đột vũ trang với Iran là nhu cầu quan trọng nhất hiện nay của Nhà Trắng nhằm tập trung giải quyết các vấn đề cấp bách khác. Đồng thời đây cũng là thời điểm nhạy cảm của cuộc chiến, quyết định việc Mỹ có sa lầy trong cuộc chiến với Iran hay không. Nếu sa lầy, đây sẽ là một “thất bại” chính trị rõ rệt có khả năng sẽ làm cho Tổng thống Donald Trump không còn cơ hội tiếp tục tái cử vào năm 2028.

Các báo cáo nội bộ của quân đội Mỹ cho biết, trong 10 ngày đầu tiên của cuộc chiến, Mỹ đã tiêu tốn hết 11,8 tỷ USD ngân sách cho các hoạt động quân sự ở Iran. Đây là con số tiêu hao khá lớn, nếu so sánh tương quan khí tài được Iran sử dụng để đối đầu với Mỹ và Israel. Bên cạnh đó, việc 7 binh sĩ Mỹ tại các căn cứ trong khu vực Trung Đông tử vong trong các đòn trả đũa của Iran cho thấy mức độ rủi ro cao về nhân sự là tác nhân quan trọng nhất thúc đẩy nước Mỹ tránh xa cuộc chiến.

Trong các phát ngôn gần đây, Tổng thống Trump đã khiến dư luận Mỹ cũng như quốc tế “bối rối” khi ông đưa ra thông điệp mâu thuẫn về việc Mỹ muốn rút lui sớm hay tiếp tục cuộc chiến lâu dài với Iran.

Trong một cuộc phỏng vấn ngắn qua điện thoại hôm 11/3, Tổng thống Trump nói với Axios rằng cuộc chiến với Iran sẽ “kết thúc sớm” vì "hầu như không còn gì để nhắm mục tiêu nữa". "Bất cứ khi nào tôi muốn nó kết thúc, nó sẽ kết thúc", ông Trump nói.

Tại một cuộc nói chuyện trước đám đông người ủng hộ ở miền Bắc bang Kentucky cũng trong ngày 11/3, ông Trump tuyên bố “chúng ta đã thắng”, “nó đã kết thúc ngay giờ phút đầu tiên”, nhưng “chúng ta không muốn rút về sớm”, vì “công việc chưa hoàn thành”.

Ngay cả khi ông Trump công khai ra tín hiệu rằng chiến dịch quân sự của Mỹ về cơ bản đã đạt được các mục tiêu, các quan chức Mỹ và Israel cho biết không có chỉ thị nội bộ nào về thời điểm giao tranh có thể chấm dứt. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz cho biết cuộc chiến sẽ tiếp tục "không giới hạn thời gian, chừng nào còn cần thiết, cho đến khi chúng ta đạt được tất cả các mục tiêu và giành chiến thắng quyết định trong chiến dịch". Các quan chức Israel và Mỹ cho biết họ đang chuẩn bị cho ít nhất 2 tuần tấn công nữa vào Iran. Bản thân ông Trump cũng từ chối nêu rõ thời gian cụ thể khi nào cuộc chiến sẽ kết thúc.

Trong khi đó, việc ông Mojtaba Khamenei được bầu lên kế vị cha mình cho thấy một sự quyết tâm và đoàn kết cao độ của người Iran trước đòn tấn công của Mỹ và Israel. Trong thông điệp đầu tiên của ông được đọc trên truyền hình nhà nước Iran hôm 12/3, Lãnh đạo Tối cao mới của Iran Mojtaba Khamenei không cho thấy dấu hiệu nhượng bộ nào, cảnh báo rằng eo biển sẽ vẫn bị đóng cửa như một “công cụ gây áp lực”. Đặc biệt, trong bài phát biểu của mình, Lãnh đạo Tối cao Mojtaba Khamenei thề sẽ chiến đấu đến cùng để trả thù cho những người Iran đã “hy sinh”, nhất là 175 người lớn và trẻ em thiệt mạng trong vụ tấn công trường học ở Minab.

Việc Iran bầu lãnh đạo mới cũng mang thông điệp rõ ràng rằng mục tiêu “thay đổi chế độ” hoặc làm cho “Tehran sụp đổ” nhằm đưa người phục tùng Mỹ lên thay thế đã hoàn toàn không đạt được. Israel đã lên tiếng đe dọa sẽ thủ tiêu tân lãnh đạo tối cao Iran, nhưng ngược lại phía Iran cũng đưa ra lời đe dọa tương tự.

Một cuộc chiến kéo dài sẽ làm cho cả hai bên thiệt hại nặng nề, nhưng thiệt hại đối với Iran sẽ lớn hơn, không chỉ về kinh tế, hạ tầng, mà còn về nhân mạng và đời sống người dân. Cho đến nay, hơn 1.300 người đã thiệt mạng và khoảng 3,2 triệu người phải tị nạn bên trong Iran, chủ yếu là chạy lên miền Bắc và về các vùng nông thôn để tránh chiến tranh. Nhiều cơ sở hạ tầng kinh tế và năng lượng của Iran đã bị phá hủy bởi bom đạn của Mỹ và Israel, nhưng chưa có báo cáo cụ thể nào về các cơ sở hạt nhân.

Ngày 11/3, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã thông qua một nghị quyết gây tranh cãi (Nga và Trung Quốc bỏ phiếu trắng) trong đó lên án hành động trả đũa của Iran và yêu cầu Iran ngừng tấn công các nước láng giềng, trong khi bỏ qua hành động gây chiến của Mỹ-Israel và không yêu cầu Mỹ-Israel ngừng tấn công Iran. Nghị quyết đang gây chia rẽ ngoại giao quốc tế vì “tiêu chuẩn kép” của cộng đồng quốc tế đối với cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran.

Iran đã giảm hẳn tần suất cũng như số lượng vũ khí tấn công các mục tiêu quân sự ở Israel và các nước láng giềng và chuyển sang uy hiếp các cơ sở dầu mỏ và tuyến đường thủy huyết mạch của ngành dầu mỏ thế giới. Bằng cách tấn công các tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz, Iran đã đóng cửa hiệu quả tuyến đường vận chuyển gần 30% lượng dầu mỏ của thế giới, mang lại cho nước này sức mạnh vượt trội so với khả năng quân sự đang suy giảm. Theo cơ quan hàng hải của Anh, 6 tàu đã bị tấn công ở Vịnh Persic vào ngày 11 và 12/3. Tehran cũng được cho là đã rải thủy lôi trong eo biển, càng làm nản lòng các tàu thuyền cố gắng đi qua và đánh dấu một sự leo thang mới trong cuộc chiến.

Vì vậy, việc ông Trump tuyên bố “chiến thắng” và “hầu như không còn gì để nhắm mục tiêu nữa” mang tính chất một lời nói khoa trương nhằm che đậy một sự thật rằng cần phải có một kịch bản “đẹp” để Mỹ rút ra khỏi cuộc chiến, sau khi đã hoàn thành mục tiêu một cách thắng lợi chứ không phải “bỏ ngang giữa chừng”. Nói cách khác, Mỹ cần một lối thoát danh dự để khi cần thiết ông Trump có thể quyết định rút lui sớm mà không bị dư luận trong nước và quốc tế công kích giống như những lần “tháo chạy” ở Iraq hay Afghanistan.