Trung Quốc trải thảm đỏ đón ông Trump

Cuộc gặp mong đợi từ lâu

Ngay sau lễ đón tiếp, hai nhà lãnh đạo đã bước vào Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung được trông đợi từ gần 2 tháng nay. Tổng thống Trump gọi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình là một nhà lãnh đạo vĩ đại và một người bạn khi hai người bắt đầu cuộc hội đàm kéo dài 2 ngày (14 và 15/5). “Ngài là một nhà lãnh đạo vĩ đại, đôi khi mọi người không thích tôi nói điều đó, nhưng tôi vẫn cứ nói”, ông Trump nói với Chủ tịch Tập Cận Bình khi hai người ngồi đối diện nhau, bên cạnh là phái đoàn của mỗi bên. Chủ tịch Tập Cận Bình thận trọng hơn. Ông bày tỏ hy vọng hai siêu cường có thể tránh được xung đột.

Cuộc hội đàm giữa 2 nhà lãnh đạo 2 cường quốc hàng đầu thế giới dự kiến sẽ thảo luận một số vấn đề nổi cộm nhất hiện nay giữa 2 nước và cả thế giới quan tâm, đó là: cuộc chiến Mỹ và Israel với Iran; việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan (Trung Quốc); thương chiến Mỹ - Trung đang tạm thời “ngừng bắn”; vấn đề fentanyl; và vấn đề trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong từng vấn đề, giới quan sát, bình luận cho rằng sẽ là những cuộc thảo luận rất khó khăn giữa hai bên.

Trước hết, Bắc Kinh rất muốn gây sức ép lên Mỹ về vấn đề Đài Loan, với việc ông Trump tuyên bố sẵn sàng nêu vấn đề bán vũ khí cho hòn đảo này, nơi Trung Quốc tuyên bố là lãnh thổ ly khai. Vào tháng 12/2025, ông Trump đã phê duyệt gói vũ khí trị giá 11 tỷ USD cho Đài Loan, thương vụ bán vũ khí lớn nhất từ trước đến nay cho hòn đảo này, nhưng chưa có lô hàng nào được vận chuyển.

Chủ tịch Tập Cận Bình có thể tìm cách thay đổi cách Mỹ gọi Đài Loan. Lý tưởng nhất, từ góc nhìn của Bắc Kinh, đó sẽ là một tuyên bố từ Washington “phản đối” nền độc lập của Đài Loan hơn là “không ủng hộ” nó. Chỉ 2 tuần trước, Ngoại trưởng Trung Quốc trong một cuộc điện thoại với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã kêu gọi Mỹ “đưa ra những lựa chọn đúng đắn” về vấn đề Đài Loan.

Khi Trung Quốc và Mỹ đang lao vào cuộc chạy đua về trí tuệ nhân tạo, điều này đang trở thành một cuộc Chiến tranh Lạnh về công nghệ. Vào tháng 4, Nhà Trắng cáo buộc Trung Quốc đánh cắp tài sản trí tuệ của các phòng thí nghiệm AI của Mỹ trên quy mô công nghiệp, điều mà Bắc Kinh đã phủ nhận. Trong khi đó, Bắc Kinh thất vọng trước sự miễn cưỡng của Washington trong việc cho phép Nvidia xuất khẩu các chip xử lý mạnh nhất của mình sang Trung Quốc. Vào tháng 1, Nhà Trắng cho biết Nvidia có thể xuất khẩu chip mạnh thứ hai của mình, H200, nhưng chưa có lô hàng nào được gửi đi.

Các nhà phân tích và các nhà lãnh đạo về đạo đức hy vọng rằng hai ông Trump và Tập Cận Bình sẽ thảo luận về các hướng dẫn AI không ràng buộc, bao gồm việc chia sẻ thông tin về việc lạm dụng và an toàn AI, được coi là những rào cản quan trọng trong bối cảnh vũ khí AI và việc ứng dụng quân sự.

Về quan hệ thương mại Mỹ - Trung, ông Trump đã nhiều lần đe dọa Trung Quốc về thương mại, áp đặt thuế quan trên 140% vào năm ngoái. Nhưng, Chủ tịch Tập Cận Bình cũng có một số quân bài riêng và không nhượng bộ. Thay vào đó, Trung Quốc đã chặn xuất khẩu khoáng sản đất hiếm và nam châm sang Mỹ. Cuối cùng, ông Trump nhượng bộ. Mỹ đã tiêu hao một lượng đáng kể kho vũ khí của mình trong cuộc chiến chống Iran, với nhiều thành phần vũ khí cần các khoáng sản quan trọng liên quan đến chuỗi cung ứng do Trung Quốc thống trị.

Liệu Trung Quốc có giúp Mỹ giải quyết cuộc chiến Iran?

Một trong những câu hỏi lớn nhất đặt ra trong hội đàm thượng đỉnh là liệu Tổng thống Trump có thể thuyết phục Chủ tịch Tập Cận Bình giúp thúc đẩy Tehran đồng ý với các yêu cầu của Mỹ để chấm dứt chiến tranh hay không. Ông Trump rất muốn Trung Quốc gây áp lực lên Tehran để thúc đẩy các cuộc đàm phán hòa bình và mở lại eo biển Hormuz. Cho đến nay, Bắc Kinh vẫn ngồi yên và theo dõi Mỹ vật lộn với Iran, ít nhất là trước công chúng.

Trên lý thuyết, Trung Quốc đang muốn được xem là nhà trung gian hòa giải toàn cầu, do đó có vị thế tốt cho nhiệm vụ này. Năm 2023, Bắc Kinh đã giúp dàn xếp một cuộc hòa giải giữa Iran và đối thủ truyền kiếp Saudi Arabia. Trung Quốc cũng có đường dây liên lạc trực tiếp với Iran, khi đã tiếp đón Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi trong các cuộc đàm phán tại Bắc Kinh đầu tháng 5, và với Pakistan, quốc gia đã tổ chức các cuộc đàm phán trước đó giữa Mỹ và Iran. Bắc Kinh cũng có ảnh hưởng đáng kể đối với Tehran với tư cách là huyết mạch kinh tế quan trọng, mua tới hơn 90% lượng dầu của nước này.

Tuy nhiên, ông Tập Cận Bình có thể sẽ xử lý các yêu cầu từ chính quyền ông Trump một cách thận trọng. Bắc Kinh muốn được coi là một nhà lãnh đạo thay thế cho Mỹ, chứ không phải là một quốc gia làm theo lệnh của Mỹ, không muốn bị coi là củng cố bất kỳ thỏa thuận nào tăng cường sự thống trị quân sự của Mỹ. Và, Iran là một đối tác ngoại giao trong các tổ chức quốc tế như BRICS mà ông Tập Cận Bình đã xây dựng.

Thay vào đó, nhà lãnh đạo Trung Quốc có thể sẽ tiếp tục kêu gọi mở cửa eo biển Hormuz để giành thiện chí của Mỹ, đồng thời đảm bảo Bắc Kinh không làm tổn hại tầm nhìn rộng lớn hơn của chính mình và các mối quan hệ với các đối tác. Hơn nữa, với khoảng một nửa lượng dầu thô nhập khẩu vào Trung Quốc đi qua eo biển này, ông Tập Cận Bình muốn tuyến đường thủy này được thông suốt. Trung Quốc biết rằng xuất khẩu của họ sẽ bị ảnh hưởng nếu cuộc khủng hoảng nguồn cung dầu mỏ dẫn đến suy thoái kinh tế toàn cầu.

Tình hình càng phức tạp hơn khi tuần này Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với một số công ty Trung Quốc bị cáo buộc hỗ trợ vận chuyển dầu của Iran và cung cấp hình ảnh vệ tinh được cho là sử dụng trong các hoạt động quân sự của Iran, những cáo buộc mà Bắc Kinh đã phủ nhận. Chuyến thăm của ông Trump diễn ra sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đến thăm Bắc Kinh trước đó 1 tuần.