Xung đột đẩy 2 nền kinh tế Israel - Iran vào khủng hoảng

Cuộc xung đột giữa Israel và Iran đã đẩy cả hai quốc gia vào khủng hoảng kinh tế sâu rộng, với tác động lan tỏa đến nhiều lĩnh vực từ xây dựng, công nghệ, năng lượng cho tới ngoại thương và an sinh xã hội. Những tổn thất nặng nề không chỉ đặt gánh nặng tài chính lên ngân sách mỗi quốc gia mà còn làm dấy lên lo ngại về sự ổn định kinh tế trong cả ngắn hạn lẫn dài hạn.

Kinh tế Israel chao đảo vì chiến tranh, hàng loạt ngành kinh tế đình trệ

Israel từng được coi là một trong những nền kinh tế phát triển mạnh nhất thế giới nhờ  sự tập trung cao độ vào các ngành công nghệ cao, như công nghệ thông tin, an ninh mạng, thiết bị y tế và công nghệ nông nghiệp. Tuy nhiên, sau khi xung đột nổ ra, nền kinh tế nước này đang trải qua cuộc suy thoái nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ qua.

Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), Israel đang ghi nhận đà suy giảm kinh tế mạnh nhất trong số các quốc gia thành viên. Chi phí cho chiến sự năm nay được ước tính lên tới 67 tỷ USD, buộc chính phủ phải cân nhắc cắt giảm chi tiêu công hoặc tăng nợ để bù đắp.

Hậu quả của cuộc xung đột đã lan rộng tới nhiều ngành kinh tế chủ chốt. Ngành xây dựng sụt giảm gần 1/3 chỉ trong hai tháng đầu chiến sự, trong khi sản lượng nông nghiệp ở nhiều khu vực giảm tới 1/4. Ước tính có khoảng 60.000 doanh nghiệp đang đứng trước nguy cơ đóng cửa do thiếu hụt lao động, gián đoạn chuỗi cung ứng và sự suy giảm niềm tin kinh doanh.

Cảng Haifa - trung tâm xuất nhập khẩu lớn nhất của Israel đang rơi vào tình trạng vắng vẻ chưa từng có. Các tàu container quốc tế đã ngừng sử dụng cảng này làm điểm trung chuyển do lo ngại bị tấn công khi qua kênh đào Suez. Lưu lượng hàng hóa qua các cảng Israel giảm 16% trong 6 tháng đầu năm so với cùng kỳ năm ngoái.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Israel, ông Amir Yaron, nhận định: “Chiến sự có tác động kinh tế rất lớn. Tình hình hiện tại đòi hỏi cân nhắc kỹ lưỡng các chính sách tiền tệ và tài khóa để đảm bảo tài chính ổn định và thúc đẩy tăng trưởng”.

Itai Ater, giáo sư kinh tế tại Trường Quản trị Coller thuộc Đại học Tel Aviv, cho biết, chi phí quốc phòng và tấn công hiện nay “rất cao”, sẽ ảnh hưởng rõ rệt đến ngân sách, thâm hụt, GDP và nợ công. Ông nhấn mạnh rằng cả tương lai gần lẫn dài hạn của Israel đều đang rất thiếu chắc chắn.

Bên cạnh đó, sau các cuộc phản kích của Iran trong đợt chiến sự, nhiều lĩnh vực như sản xuất, thương mại, công nghệ và giáo dục bị đình trệ. Hàng không thương mại bị gián đoạn, máy bay phải sơ tán khỏi lãnh thổ Israel, trong khi không phận nhiều nơi ở Trung Đông bị đóng cửa.

Kinh tế Iran lâm nguy, lạm phát vượt 43%, thị trường chứng khoán đóng băng

Iran từ lâu đã đối mặt với những thách thức kinh tế nghiêm trọng như lạm phát cao, đồng tiền suy yếu, chảy vốn và đặc biệt là các lệnh trừng phạt quốc tế kéo dài. Cuộc xung đột mới với Israel càng khiến nền kinh tế nước này thêm phần bấp bênh.

Iran là quốc gia sản xuất dầu lớn thứ 3 trong Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC). Theo báo cáo tháng 6 của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), nước này hiện sản xuất khoảng 4,8 triệu thùng dầu và khí ngưng tụ mỗi ngày, trong đó xuất khẩu trung bình 1,7 triệu thùng, chủ yếu sang Trung Quốc. Dầu mỏ là huyết mạch của nền kinh tế Iran, đóng góp lớn cho ngân sách quốc gia và nguồn dự trữ ngoại hối.

Tuy nhiên, sau vụ tấn công ngày 14/6 của Israel, Iran buộc phải dừng một phần hoạt động tại mỏ khí đốt South Pars - mỏ khí lớn nhất thế giới, chiếm tới 80% sản lượng khí đốt của nước này. Thiệt hại cụ thể chưa được công bố, nhưng việc gián đoạn tại South Pars đã tác động nghiêm trọng đến ngành năng lượng.

Iran sản xuất khoảng 275 tỷ m3 khí đốt mỗi năm, chiếm 6,5% sản lượng toàn cầu, nhưng phần lớn được tiêu thụ trong nước do các lệnh trừng phạt cản trở xuất khẩu. Tình trạng hiện tại đang đẩy các thành phố lớn như Tehran, Tabriz và Isfahan vào tình cảnh rối loạn với làn sóng người dân tháo chạy, hoạt động kinh tế đình trệ và việc làm bị gián đoạn trên diện rộng.

Thị trường chứng khoán Iran vẫn đóng cửa, phản ánh mức độ bất ổn cao. Giáo sư Mohammad Farzanegan tại Đại học Philipps, Marburg (Đức) cảnh báo: “Chiến tranh đã đẩy hoạt động ngoại thương vốn đã bị trừng phạt nặng nề vào tình thế khó khăn hơn bao giờ hết”.

Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), tăng trưởng kinh tế Iran được điều chỉnh giảm mạnh, chỉ còn 0,3% so với mức dự kiến ban đầu là 3,5%. Trong khi đó, lạm phát tăng vọt từ 32,6% lên 43,3% và dự báo sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong những năm tới.

Đồng rial Iran cũng chịu tác động nặng nề, mất giá mạnh sau các đợt không kích của Israel. Tỷ giá chợ đen ngày 23/6 dao động quanh mức 92.250 rial/USD. Trước đó vào tháng 4, đồng rial thậm chí rơi xuống dưới ngưỡng tâm lý 1.039.000 rial/USD sau khi Mỹ tăng cường các lệnh trừng phạt mới.

Chuyên gia Mahdi Ghodsi từ Viện Nghiên cứu kinh tế quốc tế Vienna cảnh báo rằng dòng vốn đang rút khỏi Iran và mỗi lần chính phủ nới lỏng kiểm soát, đồng nội tệ lại lao dốc, kéo theo bất ổn kinh tế và giá nhập khẩu tăng vọt.

Cuộc xung đột Israel - Iran không chỉ là một cuộc đối đầu quân sự mà còn là một đòn giáng mạnh vào hai nền kinh tế vốn đã chịu nhiều tổn thương.