Xung đột Nga - Ukraine: Những khác biệt chưa thể xóa bỏ

Thỏa thuận hòa bình hay ngừng bắn?

Khác biệt lớn nhất hiện nay là một bên gồm Nga và Mỹ muốn ký kết thỏa thuận hòa bình vĩnh viễn, trong khi Ukraine, với sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ châu Âu, nhất quyết đòi phải ngừng bắn.

Sau cuộc gặp Tổng thống Nga tại Alaska, Tổng thống Mỹ đã từ bỏ lời kêu gọi ngừng bắn ở Ukraine, thay vào đó ủng hộ nỗ lực của Tổng thống Putin nhằm đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài. Tuy nhiên, một số nhà lãnh đạo châu Âu thúc đẩy một lệnh ngừng bắn tạm thời trước, mặc dù Tổng thống Mỹ dường như đã quyết định rằng điều đó là không cần thiết.

Phát biểu với Tổng thống Ukraine Zelensky và một số nhà lãnh đạo châu Âu tại Phòng Bầu dục hôm 18/8, Tổng thống Trump đã nêu lên một số luận điểm giống với Moscow, đặt câu hỏi liệu lệnh ngừng bắn có "cần thiết hay không” nếu một thỏa thuận hòa bình rộng lớn hơn có thể đạt được.

Mặc dù thường được coi là giống nhau, nhưng có một sự khác biệt lớn giữa thỏa thuận hòa bình và lệnh ngừng bắn theo quan điểm của luật pháp quốc tế. Trong thời gian ngừng bắn, các bên tham chiến đồng ý ngừng giao tranh, mỗi bên giữ vững lãnh thổ dưới sự kiểm soát quân sự của mình. Nhưng, thỏa thuận này chỉ là tạm thời - thường là để tạo cơ hội đàm phán, cung cấp viện trợ nhân đạo hoặc sơ tán dân thường.

Kiev và các đồng minh châu Âu cho rằng lệnh ngừng bắn có thể là tiền đề cho cuộc gặp giữa Tổng thống Zelensky và Tổng thống Putin, tiếp theo là cuộc gặp 3 bên giữa Tổng thống Mỹ - Nga và Ukraine.

Điều quan trọng khiến lãnh đạo Nga - Mỹ chọn thỏa thuận hòa bình vĩnh viễn là tính chính thức của nó. Theo luật pháp quốc tế, hiệp định hòa bình được coi là một hiệp ước chính thức, dài hạn, quy định mối quan hệ tương lai giữa hai quốc gia. Sau khi ký kết hiệp định hòa bình thì coi như chấm dứt chiến tranh, các bên phải hoàn toàn dừng mọi hoạt động quân sự. Trong khi đó, thỏa thuận ngừng bắn chỉ mang tính tạm thời để phục vụ mục đích cứu trợ nhân đạo,... và các bên cũng rất dễ dàng vi phạm lệnh ngừng bắn bằng nhiều hình thức.

Có rất ít thông tin chi tiết được chia sẻ về loại thỏa thuận hòa bình mà Tổng thống Putin đã thảo luận với Tổng thống Trump tại Alaska, ngoại trừ một số chi tiết được tiết lộ như: Ukraine phải từ bỏ toàn bộ vùng Donbass (Donbas theo tiếng Ukraine) ở phía Đông, từ bỏ nguyện vọng gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), giữ thế trung lập và không cho lực lượng phương Tây hiện diện trong lãnh thổ. Thỏa thuận hòa bình nếu đạt được, theo các điều kiện như trên, sẽ giúp giải quyết cơ bản cái gốc vấn đề vốn đã là nguồn cơn dẫn đến cuộc chiến hiện nay.

Châu Âu muốn đảm bảo an ninh cho Ukraine

Trong khi lãnh đạo Nga - Mỹ mong muốn có một thỏa thuận hòa bình vĩnh viễn, thì các lãnh đạo châu Âu, bên cạnh việc ủng hộ Ukraine đòi hỏi một lệnh ngừng bắn tạm thời, còn thúc đẩy việc bảo đảm an ninh cho Ukraine bằng cách triển khai một lực lượng gọi là “quân gìn giữ hòa bình” trên lãnh thổ Ukraine.

Việc bảo đảm an ninh cho Ukraine sau khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn hay hòa bình đã được mang ra thảo luận tại cuộc họp thượng đỉnh tại Phòng Bầu dục hôm 18/8.

Một số lãnh đạo châu Âu đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo an ninh về lâu về dài. Tổng thống Pháp Macron phát biểu: "Điều đầu tiên rõ ràng là một quân đội Ukraine đáng tin cậy trong nhiều năm và nhiều thập kỷ tới". Ông nói thêm rằng, châu Âu cũng đã rõ ràng về việc gánh vác "phần trách nhiệm công bằng của mình, vì vậy, các bạn có thể tin tưởng vào điều này khi chúng ta có thể tiếp tục". Thủ tướng Italy Giorgia Meloni cho biết: "Chúng tôi sẽ thảo luận về nhiều chủ đề quan trọng. Chủ đề đầu tiên là đảm bảo an ninh, làm thế nào để chắc chắn rằng điều đó sẽ không xảy ra nữa, đó là điều kiện tiên quyết của mọi hình thức hòa bình".

Tổng thống Ukraine Zelensky mô tả những đảm bảo an ninh là "một vấn đề then chốt, một điểm khởi đầu hướng tới chấm dứt chiến tranh". Ông cho biết những đảm bảo đó sẽ được "chính thức hóa theo một cách nào đó trong tuần tới hoặc 10 ngày tới", điều này có thể là một khoảng thời gian dài khi nói đến ngoại giao liên quan đến Nhà Trắng của ông Trump.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội vào cuối ngày 18/8, Tổng thống Trump cho biết các cuộc đàm phán tại Nhà Trắng bao gồm các kế hoạch để các nước châu Âu cung cấp đảm bảo an ninh cho Ukraine, Mỹ sẽ đóng vai trò là "điều phối viên".

Trong khi các nhà lãnh đạo phương Tây đang thảo luận về các đảm bảo an ninh tại Nhà Trắng, Bộ Ngoại giao Nga đã ra tuyên bố bác bỏ mọi viễn cảnh triển khai quân NATO tại Ukraine. "Chúng tôi tái khẳng định sự phản đối mạnh mẽ đối với bất kỳ kịch bản nào liên quan đến việc đồn trú một lực lượng NATO tại Ukraine", Bộ Ngoại giao Nga cho biết.

Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov hôm 20/8 cho biết Moscow phải được tham gia vào bất kỳ cuộc đàm phán nào về bảo đảm an ninh cho Ukraine, đồng thời cho rằng ngoại giao châu Âu đang "leo thang hung hăng" và "nỗ lực vụng về nhằm gây ảnh hưởng đến ông Trump". "Thảo luận nghiêm túc về bảo đảm an ninh mà không có Nga là con đường dẫn đến hư không", ông Lavrov phát biểu trong chuyến thăm làm việc tới Jordan.

Ông Lavrov cũng cho biết Trung Quốc, đồng minh của Nga trong chiến tranh, nên nằm trong số những nước bảo đảm an ninh cho Ukraine - một đề xuất được các nhà đàm phán Nga đưa ra lần đầu tiên trong các cuộc đàm phán tại Thổ Nhĩ Kỳ vào mùa xuân năm 2022.