Khi “lệ làng” vượt luật!
Hôm qua (9/4), Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) hoàn tất văn bản thẩm định Nghị quyết 23 của HĐND Đà Nẵng tạm ngừng nhập khẩu đối với một số trường hợp là “phạm quy”.
Cụ thể, tại Điều 1 của nghị quyết này quy định "tạm dừng giải quyết đăng ký thường trú mới vào khu vực nội thành đối với các trường hợp chỗ ở là nhà thuê, mượn, ở nhờ mà không có nghề nghiệp hoặc có nhiều tiền án, tiền sự".
Văn bản của Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật khẳng định: Sau khi xem xét các quy định của Luật Tổ chức HĐND và UBND, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Luật Cư trú, Cục Kiểm tra văn bản khẳng định, các luật đã dẫn không có bất cứ quy định nào cho phép HĐND cấp tỉnh quyền “tạm dừng” (ngưng) hiệu lực của Luật Cư trú để từ đó tước đoạt hay ngăn cản việc hưởng quyền lợi hợp pháp của công dân được Quốc hội (bằng luật) trao cho họ. Luật do Quốc hội ban hành phải được thi hành nghiêm chỉnh, thống nhất trong phạm vi toàn quốc. Việc tạm ngưng hiệu lực của luật nếu có phải do Quốc hội quyết định".
Nghị quyết 23 ban hành đã 3,5 tháng và điều đáng nói là trong lúc cơ quan thẩm định văn bản quy phạm pháp luật còn “nghiên cứu” thì Nghị quyết của HĐND Đà Nẵng đã có hiệu lực thi hành. Vậy, trong khoảng thời gian nói trên, có bao nhiêu trường hợp có nguyện vọng nhập khẩu vào các quận nội thành của Đà Nẵng đã bị từ chối vì một văn bản của địa phương nhưng trái luật, bao nhiêu người bị xâm phạm quyền và lợi ích chính đáng?
Lưu ý rằng, sau khi Nghị quyết 23 của Đà Nẵng được công bố, địa phương này còn khẳng định rõ, việc cần thiết ban hành nghị quyết và nghị quyết đó không trái với các luật như Luật Cư trú, Luật Tổ chức HĐND và UBND, mặc dù tại Điều 20, Luật Cư trú quy định rõ điều kiện đăng ký thường trú tại thành phố trực thuộc Trung ương (gồm Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ) thì: công dân có chỗ ở hợp pháp và đã tạm trú liên tục tại thành phố đó từ một năm trở lên là được đăng ký nhập khẩu. Trường hợp chỗ ở hợp pháp do thuê, mượn, ở nhờ của cá nhân thì phải được người cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ đồng ý bằng văn bản…
Quan điểm “khép cửa” trong nhập khẩu đã mang tính định kiến của nhiều thành phố trực thuộc Trung ương, điển hình là Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Lý lẽ bảo vệ cho việc hạn chế nhập khẩu là quá tải dân cư, quá tải hạ tầng… Về mặt lý thuyết, các lý lẽ đó là khách quan. Nhưng việc đăng ký cư trú phải tuân thủ quy định Hiến pháp, Luật Cư trú và các luật liên quan, trong đó phải đảm bảo quyền tự do cư trú của công dân và hiệu quả thực tế của một quyết định nhằm hạn chế hay cấm nhập. Năm 2010, Hà Nội cũng đưa vấn đề siết chặt nhập cư vào dự án Luật Thủ đô với các lý lẽ tương tự Đà Nẵng và kết quả là dự luật này đã bị Quốc hội gác lại.
Địa phương ban hành văn bản quy phạm pháp luật trái luật xảy ra không hiếm. Báo cáo của Đoàn giám sát của UBTV Quốc hội nêu con số, trong 5 năm (2005 - 2010), tổng số văn bản quy phạm pháp luật được ban hành ở tất cả các cấp (HĐND, UBND cấp tỉnh, huyện, xã) là 135.934, trong đó cấp huyện lớn nhất với 63.543 văn bản. Nhiều nơi ban hành văn bản vượt, trái thẩm quyền, văn bản có nội dung trái luật. Khi thực tế này chưa được chấn chỉnh thì quyền và lợi ích hợp pháp của công dân được quy định trong Hiến pháp, pháp luật vẫn bị “lệ làng” vượt mặt!