Không “bóc ngắn cắn dài”
Trong thế giới hiện đại, dưới hình thức này hay hình thức khác, hầu như chẳng mấy quốc gia lại không là con nợ. Ngay bản thân nước Mỹ, theo các con số thống kê gần đây, cũng đang bị mắc món nợ bên ngoài khổng lồ: hơn 862 tỉ USD. "Thế giới thứ ba" lại càng bị è vai hơn bởi các món nợ vay của nước ngoài. Tình thế trở nên bi thảm hơn khi không ít quốc gia đang phát triển hầu như không có cơ hội có thể thanh toán một cách đàng hoàng những món nợ đang mang.
Theo báo cáo của Ngân hàng thế giới (WB), những năm gần đây, "thế giới thứ ba" đã vay của nước ngoài những khoản tiền to lớn hơn trước nhiều, lên tới gần 2.000 tỉ USD. Tuy nhiên, vấn đề là ở chỗ không phải vay nợ bao nhiêu mà là, sử dụng số tiền đã vay như thế nào cho ích nước lâu dài.
Không ai phủ nhận vai trò tích cực và sự cần thiết của các khoản tiền vay nước ngoài đối với các quốc gia đang phát triển. Có một nghịch lý lớn nhất trong thế giới hiện đại là, nền văn minh nhân loại càng có những bước tiến dài, thì khoảng cách giữa các nước giàu và các nước nghèo càng tăng lên gấp bội.
Từ lâu, để phần nào rút ngắn khoảng cách này, người ta coi phương thuốc đặc hiệu là các quốc gia công nghiệp và các tổ chức tài chính lớn cho "thế giới thứ ba" vay những khoản tín dụng lắm khi đạt đến mức khổng lồ. Góp gió thành bão, các nước đang phát triển dần dà trở thành những con nợ vào loại "chúa Chổm". Từ đây lại xuất hiện một loại nghịch lý nữa: Những nước này, để trả những món nợ cũ hay số phần trăm lãi suất của các món nợ cũ, lại phải vay thêm những khoản tiền mới và cứ thế ngày một lạc sâu hơn vào cái mê lộ dường như không có lối ra đó. Một hoạt động lẽ ra hữu ích, nhưng như thực tế ở không ít nước đang phát triển đã cho thấy, lại làm nảy sinh những hiệu ứng phản tác dụng. Vì sao?
Có nhiều lý do, nhưng ở đây cần phải nói đến một nguyên nhân tối quan trọng: Ở chính cách sử dụng đồng tiền đi vay đó. Tốc độ phát triển kinh tế và khoa học kỹ thuật không đồng đều giữa các quốc gia và các châu lục đã tạo nên khoảng cách rất lớn giữa trình độ sản xuất và nhu cầu về tiện nghi ở tất cả các nước, nhất là tại "thế giới thứ ba". Đó quả thực là tấn bi kịch lớn đối với các nước đang phát triển, vì chính nó đã khiến không ít nhà lãnh đạo ở đó trong nhiều thập niên vừa qua đã sử dụng những đồng tiền vay quý giá của nước ngoài sai mục đích.
Thay vì đầu tư vào nền sản xuất nội địa để đi lên bằng chính đôi chân của mình, họ đã sử dụng chúng vào mục đích tiêu dùng. Và sự thực là trong suốt một thời gian dài, chính các nước công nghiệp cũng cảm thấy dễ chịu trước tình hình đó, bởi lẽ nhờ thế họ càng bán được nhiều hàng hóa do họ sản xuất hơn. Chung quy là chỉ những nước có các nhà lãnh đạo mắc bệnh "bóc ngắn cắn dài" đó phải chịu thiệt thòi. Chẳng bao giờ và chưa ở đâu, trình độ tiêu dùng lại là dấu hiệu duy nhất của sự phồn vinh. Thực tế cho thấy, nếu anh xài đồ sang chẳng kém gì người Nhật, thì không có nghĩa là đất nước anh cũng trở thành hòn đảo Mặt trời mọc.
Cũng có không ít thí dụ về cách sử dụng tiền vay của nước ngoài một cách đúng đắn. Biết gạt đi những nhu cầu nhất thời về tiện nghi xa xỉ, dùng những đồng tiền đi vay để đầu tư đúng chỗ vào những ngành sản xuất mũi nhọn của đất nước mình, sẽ có cơ hội để trong những khoảng thời gian không dài tạo nên được những bước tiến mạnh mẽ về kinh tế - xã hội và nhờ thế, ổn định cả nền chính trị. Khéo ăn thì no, khéo co thì ấm. Đó là bí quyết thành công.
Thế mới biết, điều quan trọng đối với các quốc gia đang phát triển hiện nay không phải là vay nợ bao nhiêu, mà là sử dụng những đồng tiền vay được như thế nào. Tương lai của họ phụ thuộc vào chính yếu tố này. Những kinh nghiệm quá khứ hẳn sẽ rất hữu ích đối với những nước thực sự muốn bứt ra khỏi đội hình "nhất đằng đuôi" trong danh sắp xếp theo mức độ phồn vinh kinh tế trên thế giới