Biến động lớn trên chính trường Israel

• Tranh cãi về chiến dịch Cầu vồng của Israel
• Thủ tướng Israel tuyên bố thắng cử
• Ba tuần nữa Israel sẽ có vaccine COVID-19?

Trưa 16/3 (giờ địa phương), Tổng thống Israel Reuven Rivlin đã chính thức giao cho ông Benny Gantz, lãnh đạo đảng Xanh-Trắng, trách nhiệm đứng ra thành lập chính phủ mới do ông này đã nhận được đề cử từ đa số thành viên trong quốc hội 120 ghế của Israel, Reuters đưa tin. 

Quyết định được đưa ra sau khi lãnh đạo đảng cánh hữu Yisrael Beiteinu, ông Avigdor Lieberman cùng liên đảng Công đảng-Gesher-Meretz và đảng Joint-List của người Israel gốc Arab bất ngờ đề cử ông Gantz cho ghế thủ tướng mới của Israel. 

Nhờ lá phiếu từ ông Lieberman và các đảng phái trên trong cuộc tham vấn với Tổng thống Reuven Rivlin diễn ra ngày 15/3, ông Gantz đã giành được sự ủng hộ của 61 nghị sĩ để có được thế đa số tối thiểu trong Quốc hội Israel.

Đây được xem là diễn biến vô cùng bất ngờ. Trong cuộc bầu cử diễn ra đầu tháng 3/2020, đảng Xanh-Trắng của ông Gantz chỉ chiếm 33 ghế quốc hội, đảng Likud của đương kim Thủ tướng Benjamin Netanyahu thắng tới 36 ghế. 

Dù cả hai đều không giành được quá bán số ghế quốc hội để thành lập chính phủ đa số, song Thủ tướng Netanyahu khi đó đã tuyên bố thắng cử và lập tức đàm phán với các đảng phái khác để tìm kiếm lá phiếu đề cử ông cho trọng trách thành lập chính phủ liên minh. Tuy nhiên, ông Netanyahu đã thất bại. 

Đảng Yisrael Beiteinu của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Avigdor Lieberman, từng là một phần của liên minh cánh hữu do đảng Likud đứng đầu, từ chối ủng hộ ông Netanyahu vì bất đồng trong chính sách điều hành đất nước. 

"Thời kỳ của Netanyahu đã kết thúc", ông Lieberman từng nói và khẳng định sẽ không ủng hộ Likud chừng nào ông Netanyahu vẫn là ứng viên, khiến đương kim Thủ tướng Israel chỉ nhận được sự hậu thuẫn của 58 ghế quốc hội, thiếu ba ghế. 

Trong hai kì bỏ phiếu trước đó vào tháng 4 và tháng 9/2019, ông Netanyahu đều từng được giao trọng trách thành lập chính phủ nhưng không đạt kết quả do không nhận được sự ủng hộ từ ông Lieberman.

Sau quyết định của Tổng thống Rivlin, ông Gantz sẽ có khoảng một tháng cho nỗ lực thành lập chính phủ mới. 

Sự hậu thuẫn của các đảng phái rõ ràng mang đến cơ hội "có một không hai" cho ông Gantz để trở thành Thủ tướng Israel, song đó chưa phải là quyết định cuối cùng bởi ông cần thương lượng với chính các đảng phái đó để chọn ra thành viên nội các và đề ra chính sách điều hành đất nước thời gian tới. 

Đây được nhìn nhận là một công cuộc không dễ dàng trong bối cảnh chính trường Isrsel hiện tại. 

Cần lưu ý rằng, trong cuộc bầu cử hồi tháng 9/2019, đảng của ông Benny Gantz thắng 33 ghế, nhiều hơn đảng Likud của ông Netanyahu một ghế. Ông Gantz từng được giao trọng trách thành lập chính phủ liên minh sau khi ông Netanyahu bỏ cuộc, nhưng ông cũng chưa thành công do không nhận được sự ủng hộ của quá bán nghị sĩ quốc hội. 

Tổng thống Israel khi đó đã hối thúc hai đảng Likud và Xanh-Trắng đàm phán xây dựng chính phủ đoàn kết, nhưng bất đồng trong chuyện bên nào sẽ giữ ghế thủ tướng trước và trong bao lâu đã đẩy các cuộc thương lượng vào ngõ cụt.

Lần này, trong số các đảng phái ủng hộ ông Gantz, liên đảng Công đảng-Gesher-Meretz đã công khai phản đối đảng Joint-List của người Israel gốc Arab. 

Nội bộ đảng Xanh-Trắng, vốn hầu hết thành viên là người Do Thái, cũng có nhiều ý kiến công không đồng tình thành lập chính phủ dựa vào sự hậu thuẫn của Joint-List. 

Vẫn chưa rõ những người này sẽ đưa ra yêu cầu ra sao trong các cuộc đàm phán sắp tới và cách thức đảng Joint-List hậu thuẫn ông Gantz. 

Các nhà quan sát cho rằng Joint-List có thể ủng hộ Gantz "từ bên ngoài", tức chỉ đề cử ông ông làm thủ tướng chứ không thực sự tham gia liên minh. 

Ông Gantz theo đó sẽ thành lập một chính phủ liên minh thiểu số nhằm tạm thời chấm dứt thế bế tắc chính trị ở Israel. Dẫu vậy, một chính phủ thiểu số được xem là thiếu ổn định và có thể đổ vỡ bất kỳ lúc nào. 

Tháng 11/2018, chính việc ông Lieberman rút đảng Yisrael Beytenu khỏi liên minh cánh hữu cầm quyền của ông Netanyahu đã tạo ra một chính phủ thiểu số rồi dẫn đến hệ quả là Israel phải tiến hành bầu cử trước hạn.

Giới chuyên gia nhận định, việc ông Gantz trở thành nhân vật thay thế Netanyahu trong công cuộc thành lập chính phủ đã đặt ra một dấu hỏi lớn cho tương lai chính trị của đương kim Thủ tướng Israel. 

Ông Netanyahu đang đối mặt với loạt cáo buộc nhận hối lộ, gian lận và lạm dụng niềm tin trong quãng thời gian lãnh đạo đất nước (từ 1996-1999 và từ 2009 đến nay). Dù liên tục khẳng định mình không sai, ông Netanyahu vẫn nhận trát hầu toà tại quận Jerusalem vào tháng 5 tới. 

Phiên tòa ban đầu được lên lịch vào ngày 17/3, nhưng bị lùi do diễn biến khó lường của dịch COVID-19 tại Israel. Nếu ông Gantz thành lập được chính phủ liên minh trong thời gian quy định, đây được xem là dấu chấm hết cho sự nghiệp chính trị của Netanyahu khi ông có thể vướng án phạt tù vào thời điểm không còn nhận hậu thuẫn chính trị. 

Nếu ông Gantz thất bại, Tổng thống Israel có thể cho ông Netanyahu thêm một cơ hội, hoặc hai ông buộc phải tiếp tục chạy đua trong cuộc bầu cử trước hạn lần thứ tư liên tiếp. Dẫu vậy, nói tới khả năng bầu cử lần thứ tư, ông Lieberman, nhân tố quyết định trong cuộc đua giữa hai ông Netanyahu và Gantz, đã lập tức bác bỏ và cho rằng đó là điều không cần thiết. 

Trong thông điệp phát đi ngày 15/3, Tổng thống Israel Reuven Rivlin cũng nhấn mạnh: "Bất cứ ai đã theo dõi tin tức trong những ngày gần đây đều hiểu rằng lúc này là thời gian thử thách (bởi dịch COVID-19)... Chúng ta phải lập tức thúc đẩy thành lập một chính phủ càng sớm càng tốt".

Trong diễn biến liên quan, Thủ tướng Netanyahu vài ngày trước từng đề nghị ông Gantz bắt tay thành lập một chính phủ đoàn kết với sự tham gia của các đảng phái lớn, theo đó ông Netanyahu sẽ nằm quyền hai năm đầu tiên của nhiệm kỳ còn ông Gantz nắm quyền hai năm cuối. 

Chưa rõ lời đề nghị này có còn hiệu lực nếu Gantz thất bại hay không. Ông Netanyahu đã nhiều lần khẳng định mình nên tiếp tục lãnh đạo đất nước, nhất là trong bối cảnh dịch bệnh hoành hành.