Đòi hỏi sự tỉnh táo của những cái đầu lạnh

• Người Palestine bất lực trước COVID-19 sau đòn không kích của Israel
• Tìm giải pháp cho cuộc xung đột Israel – Palestine
• Hơn 7 thập kỉ đối đầu giữa Israel và người Palestine

Loay hoay gỡ “cuộn chỉ rối”

Theo cơ quan y tế Gaza, cuộc xung đột kéo dài liên tục trong 8 ngày qua đã khiến 218 người Palestine thiệt mạng, trong đó có 58 trẻ em và 34 phụ nữ, hơn 5.600 người bị thương. 11 người Israel đã thiệt mạng trong đó có 2 trẻ em. Đây được coi là cuộc chiến đẫm máu nhất giữa Israel và các phong trào vũ trang ở Gaza kể từ năm 2014 tới nay. Cuộc xung đột tại Jerusalem có nguyên nhân trực tiếp từ vụ một người dân Palestine đấu tranh phản đối bị cưỡng chế khỏi khu vực Sheikh Jarrah của Jerusalem để lấy đất cho các dự án xây dựng khu định cư của người Do Thái. 

Trong tuần qua, hàng chục người Palestine đã tụ tập mỗi tối để hành lễ Ramadan trong một tòa nhà mà người Israel đã chuyển vào sinh sống. Cảnh sát Israel đến trấn áp và xảy ra đụng độ khiến 200 người bị thương. Bên cạnh đó, đụng độ giữa cảnh sát Israel và người Palestine cũng nổ ra gần khu đền thờ Al-Aqsa, nơi hàng chục nghìn tín đồ Hồi giáo tới hành hương nhân mùa lễ Ramadan. Khu đền thờ này nằm ở Thành cổ Jerusalem - nơi có các địa điểm tôn giáo lớn linh thiêng đối với người Do Thái, Cơ đốc giáo, Hồi giáo và là tâm điểm của cuộc xung đột Trung Đông.

Israel không kích một toà nhà ở Gaza City. Ảnh: AP

Cuộc xung đột bùng phát trong bối cảnh chính quyền Palestine đã tuyên bố hoãn vô thời hạn kế hoạch tổng tuyển cử với lý do người dân Đông Jerusalem không được chính quyền Isarel tạo điều kiện đi bỏ phiếu. Đây cũng là thời gian cuối tháng lễ Ramadan của người Hồi giáo, bắt đầu từ ngày 21/4. Rất nhiều tín đồ đã đổ tới Đông Jerusalem, nơi có đền Al-Aqsa, địa điểm linh thiêng thứ ba của người Hồi giáo hiện đang nằm dưới sự kiểm soát của Israel. 

Bên cạnh đó, Isarel đang đứng trước nguy cơ bị Tòa án Hình sự quốc tế điều tra về cáo buộc “tội ác diệt chủng” với người Palestine. Trong khi đó, tiến trình hậu bầu cử tại Israel tiếp tục bế tắc với việc Thủ tướng Benjamin Netanyahu thất bại trong nhiệm vụ đàm phán thành lập chính phủ. Ngoài ra, còn một yếu tố nữa ít được chú ý, đó là việc đảng Raam của người Arab đang nắm vai trò là “quân bài” quyết định thắng thua trong tiến trình hậu bầu cử tại Israel.

Bạo lực diễn biến và leo thang nhanh chóng vào đúng thời điểm có nhiều sự kiện quan trọng trùng hợp một cách nhạy cảm khiến giới phân tích khá dè dặt trong đánh giá và nhận định. Trước mắt, có thể thấy cuộc xung đột vũ trang giữa Israel và Hamas đã khiến cộng đồng quốc tế hết sức lo ngại; nhiều nước và tổ chức kêu gọi cả hai bên kiềm chế, tránh leo thang căng thẳng, bạo lực và xung đột vũ trang dẫn đến thương vong của cả hai, đặc biệt là dân thường.

Có thể nói xung đột giữa Israel và Palestine là một trong những cuộc xung đột dai dẳng và phức tạp nhất thế giới, bắt nguồn từ nhiều mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo sâu sắc và căng thẳng trong lịch sử, kéo theo không ít các cuộc đụng độ, giao tranh, biến Trung Đông trở thành "chảo lửa" chưa có một ngày bình yên. 

Các nỗ lực thúc đẩy một giải pháp hòa bình toàn diện và bền vững cho cuộc xung đột Israel - Palestine trên cơ sở hai nhà nước cùng tồn tại cho tới nay vẫn chưa đạt kết quả, một phần do tính toán lợi ích của hai bên cũng như các bên liên quan và các thế lực trong và ngoài khu vực. Đó là lý do căng thẳng Israel - Palestine thường xuyên trong tình trạng "bom hẹn giờ" có thể bùng nổ bất kỳ lúc nào.

Ai sẽ gỡ rối cuộn chỉ?

Khác với các lần xung đột trước đây hay các vấn đề nóng khác của khu vực, trong cuộc xung đột Israel-Palestine lần này, Tổ chức Hợp tác Hồi giáo hay Liên đoàn Arab đã sớm họp khẩn cấp và ra tuyên bố khẳng định lập trường quan điểm rõ ràng. 

Tổ chức Hợp tác Hồi giáo đã lên án các cuộc tấn công của Israel và cho rằng đây là hành động vi phạm luật pháp quốc tế đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế, các tổ chức khu vực và quốc tế có hành động hiệu quả nhằm gây áp lực lên Israel để ngăn chặn các vi phạm ở Jerusalem và các cuộc tấn công vào người dân Palestine. 

Trước đó, Liên đoàn Arab cũng họp khẩn cấp ngoại trưởng và lên án mạnh mẽ hành động của Israel đồng thời cảnh báo rằng những cuộc tấn công này là một sự khiêu khích, có nguy cơ châm ngòi cho các hành động bạo lực đe dọa an ninh, ổn định trong khu vực và trên thế giới.

Tuy vậy, trong nhiều năm qua, vai trò của Liên đoàn Arab gần như rất yếu hoặc mờ nhạt trong việc giải quyết các vấn đề lớn của khu vực. Chính vì vậy, các tuyên bố của Liên đoàn Arab đưa ra mới dừng ở mức ra tuyên bố mà chưa có những hành động cụ thể hoặc biện pháp mạnh như răn đe... 

Trong cuộc xung đột Israel và các phong trào vũ trang Palestine ở Gaza, Mỹ và Ai Cập thường đóng vai trò tích cực và hiệu quả để giải quyết vấn đề. Trung gian Ai Cập đã nhiều lần thành công trong việc dàn xếp thỏa thuận ngừng bắn giữa Hamas và Israel do có tầm ảnh hưởng và quan hệ tốt với cả hai bên. 

Mỹ cũng góp phần đáng kể giúp giải quyết xung đột. Nhưng khi cuộc chiến leo thang, phía Mỹ ủng hộ quyền tự vệ của Israel và kêu gọi các bên kiềm chế mà chưa có tuyên bố nào gây sức ép với cả hai bên. Những tín hiệu tích cực mới nhất về một lệnh ngừng bắn vừa được đề cập. Ngoại trưởng Mỹ Anthony Blinken đã kêu gọi tất cả các bên chấm dứt bạo lực ngay lập tức và sẵn sàng hỗ trợ nếu hai bên tìm kiếm một lệnh ngừng bắn. Một phái đoàn quan chức Ai Cập cũng đã tới Gaza từ gần một tuần nay và đang nỗ lực thúc đẩy thỏa thuận ngừng bắn.

Ngòi nổ Gaza chỉ được tháo khi Ai Cập và Mỹ trao đổi với các bên liên quan và đáp ứng các điều kiện cơ bản của hai phía. Israel yêu cầu các cuộc bắn tên lửa từ Gaza phải chấm dứt, đổi lại Hamas cũng yêu cầu Israel không ngăn cản người Palestine cầu nguyện ở nhà thờ Hồi giáo Al Aqsa…Tuy nhiên, thỏa thuận ngừng bắn vào thời điểm này cũng rất khó khi mà các bên đã có những hành động vượt quá tầm kiểm soát.

Việt Nam kêu gọi các bên tại Libya tuân thủ lệnh ngừng bắn Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) ngày 17/5 (giờ địa phương) đã họp trực tuyến công khai về tình hình tại Libya. Cuộc họp có sự tham dự của bà Fatou Bensouda, công tố viên Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) và Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Libya tại LHQ. Tại phiên họp, Đại sứ Phạm Hải Anh, Phó trưởng Phái đoàn thường trực Việt Nam tại LHD, đánh giá cao những tiến triển quan trọng ở Libya từ đầu năm đến nay, nhất là việc các bên ở nước này đạt được thỏa thuận ngừng bắn và thành lập Chính phủ Đoàn kết Dân tộc. Đại sứ kêu gọi các bên tham chiến tại Libya tuân thủ lệnh ngừng bắn và giải quyết các vấn đề nhân đạo trên cơ sở phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế. Trước đó, các nước thành viên HĐBA hoan nghênh những tiến triển tích cực về chính trị và an ninh tại Libya trong thời gian qua, đồng thời kêu gọi các bên liên quan ở Libya tiếp tục thực thi đầy đủ Thỏa thuận ngừng bắn ngày 23/10/2020 cũng như chuẩn bị cho bầu cử vào cuối năm nay.  Một số nước bày tỏ ủng hộ hoạt động của công tố viên Bensouda trên cơ sở Nghị quyết 1970 (2011) của HĐBA và kêu gọi chính phủ lâm thời mới được thành lập ở Libya mang tên Chính phủ Đoàn kết Dân tộc cùng các nước liên quan hợp tác với ICC.  Đại sứ, Trưởng phái đoàn Libya nhấn mạnh cam kết của Chính phủ Đoàn kết Dân tộc Libya trong việc thúc đẩy tiến trình chuyển tiếp hướng tới bầu cử vào cuối năm, đồng thời khẳng định việc bảo đảm công lý thuộc chủ quyền và thẩm quyền của quốc gia này. Ông tái khẳng định cam kết của chính phủ lâm thời Libya trong việc thực thi đầy đủ các nghị quyết liên quan của HĐBA, trong đó có Nghị quyết 1970.