Giấc mộng cây hòe (!)
“Nam Kha ký thuật” (Chuyện kể Nam Kha) của Lý Công Tá thời nhà Đường có nhắc đến tích này.
Thuần Vu Phần là nho sinh nghèo nhỡ đường, nằm ngủ dưới gốc cây hòe. Trong mộng, Phần thấy mình lạc đến nước Hòe An. Hoàng đế nước Hòe An triệu Phần bái kiến. Nhân thấy tướng mạo Phần khôi vĩ nên gả con gái cho, Phần phút chốc biến thành phò mã, lại được tấn công làm Thái thú quận Nam Kha, cai trị một vùng đất rộng lớn, cư dân đông đúc.
Đương khi Phần sống trong cảnh tột cùng nhung lụa và danh vọng, thì quận Nam Kha bỗng ngập trong giặc giã. Giặc kéo đến từ muôn phương, Phần đem quân chống giặc bất thành, bế tắc, Phần bỏ lại quan quân thoát thân một mình. Công chúa nước Hòe An là vợ Phần, chết trong cảnh loạn ly.
Phần tìm đường về kinh đô, bẩm báo với vua Hòe An mọi sự. Vua Hòe An cho rằng Phần là kẻ hèn nhát, nhu nhược truyền tước hết mọi phẩm hàm, đuổi Phần ra khỏi triều ca. Phần phẫn uất, khóc lóc kêu oan.
Khi nước mắt đang nhòa mặt, cổ họng khát đắng vì than khóc thì bất thần Phần tỉnh giấc. Phần ngơ ngác nhìn xung quanh, chỉ thấy cây hòe vẫn râm mát, dưới gốc cạnh chỗ Phần nằm có ổ kiến to. Bầy kiến kéo hàng vạn, hàng đàn trèo lên cây hòe, giữa tổ kiến là một xác bướm.
Điển tích này, về sau được gọi là “Giấc Nam Kha”, thông dụng hơn với tên “Giấc mộng cây hòe”, ý ám chỉ vạn sự trên cõi đời này đều là phù du, chỉ như giấc mộng không hơn không kém.
Trong “Cung oán ngâm khúc” - một tác phẩm kiệt xuất được viết bằng chữ Nôm theo lối song thất lục bát của Ôn Như Hầu Nguyễn Gia Thiều, có hai câu nhắc đến tích này, “Giấc Nam Kha khéo bất bình/ Bừng con mắt dậy, thấy mình tay không”.
Còn quá sớm để nói Tây Ban Nha sẽ như Thuần Vu Phần, “bừng con mắt dậy, thấy mình tay không”. Thế nhưng, sự bạc nhược của Tây Ban Nha trước đội tuyển Hà Lan đã cho thấy, giấc Nam Kha của đội bóng xứ sở bò tót có lẽ đã đến hồi tàn mộng