Lao động Việt Nam trước vận hội mới

• 148 nghìn lao động Việt Nam ra nước ngoài làm việc năm 2019
• Lao động Việt Nam ra nước ngoài làm việc đang phải chịu phí quá cao
• Nhật Bản mong muốn đẩy mạnh tiếp nhận lao động Việt Nam sang tu nghiệp

Cơ hội từ những FTA thế hệ mới

Các hiệp định thương mại mà Việt Nam vừa tham gia (các FTA thế hệ mới) được đánh giá sẽ tạo ra cho thị trường lao động Việt Nam hàng chục nghìn vị trí việc làm mỗi năm. Cơ hội cho lao động Việt Nam có thêm việc làm, nâng cao thu nhập là rất lớn. 

Đánh giá về nhu cầu đầu tư của các doanh nghiệp châu Âu vào Việt Nam, ông Nguyễn Hải Minh, Phó Chủ tịch hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu (EuroCham) cho biết, hiện các doanh nghiệp châu Âu chủ yếu tập trung vào một số ngành nghề chính như: Bất động sản, khách sạn, du lịch, năng lượng tái tạo, thương mại, dịch vụ.

Khi EVFTA có hiệu lực, các doanh nghiệp châu Âu sẽ có sự phân phối lại quá trình sản xuất giữa khu vực châu Âu và châu Á.

“Việt Nam được chọn là điểm đến ưu tiên cho việc đầu tư của các doanh nghiệp này. Các doanh nghiệp có thể tăng cường các hoạt động thu mua nông sản của Việt Nam để xuất khẩu sang châu Âu. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp châu Âu cũng sẽ hướng tới đầu tư vào các ngành cần nhiều lao động như dệt may, da giày tại Việt Nam”.

Một hiệp định thương mại lớn nữa và cũng đang được kỳ vọng rất nhiều là CPTPP. Mặc dù không có Hoa Kỳ, nhưng nhóm nước tham gia chiếm khoảng 13% tổng GDP toàn cầu.

Theo các chuyên gia, tham gia hiệp định này, Việt Nam có thể thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa, thu hút đầu tư nước ngoài ở các nước như Nhật Bản, Australia, Canada, Mexico là những đối tác quan trọng về thương mại và đầu tư. Việc tham gia vào hiệp định này tạo sự cạnh tranh với môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng và qua đó cũng sẽ mang lại động lực tích cực để phát triển.

Theo một nghiên cứu của Viện Khoa học lao động và xã hội (Bộ LĐ-TBXH), việc tham gia vào các hiệp định lớn sẽ giúp Việt Nam có thêm từ 50 đến 60 nghìn việc làm mới mỗi năm. Trong đó, với việc tham gia CPTPP, Việt Nam sẽ tạo thêm từ 16.5- 27 nghìn việc làm/năm, tính từ năm 2020 trở đi. Hiệp định EVFTA, giai đoạn 2021- 2030, Việt Nam sẽ có thêm khoảng 18.000 - 19.0000 việc làm/năm.

Bên cạnh đó, việc tham gia Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) cũng có thể giúp Việt Nam tạo thêm từ 13.7 – 15 nghìn việc làm mới/năm. Như vậy, các Hiệp định sẽ tạo ra nguồn việc làm đáng kể, tới khoảng 50-60 nghìn việc làm mới cho Việt Nam. Đó là chưa tính tới rất nhiều hiệp định song phương khác mà Việt Nam đã ký kết. “Các ngành có sử dụng nhiều lao động sẽ được hưởng lợi nhiều.

Với Hiệp định CPTTP, nguồn việc trong lĩnh vực dệt may, chế biến thực phẩm và đồ gỗ. Với Hiệp định EVFTA, nguồn việc sẽ cần nhiều là đồ gỗ và dệt may, da giày…”, ông Đào Quang Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học lao động và xã hội chia sẻ.

Tự tin ở tương lai việc làm

Trình độ lao động trong bối cảnh Việt Nam đang tham gia vào nhiều hiệp định thương mại quốc tế và đang bước vào “ngưỡng cửa” của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 là vấn đề đã được nhắc đến nhiều thời gian qua.

Theo con số của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, cả nước có khoảng 24 nghìn hợp tác xã trong các lĩnh vực, 100 nghìn tổ hợp tác và 80 liên hiệp hợp tác xã đang giải quyết việc làm cho khoảng 30 triệu lao động. Tuy nhiên có một số lượng lớn lên đến 36% trong số này chưa được đào tạo chuyên môn ở bất cứ trình độ nào. Đối với các tổ hợp tác thì có đến 53% lao động chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật.

“Đây là thực trạng của lao động ở khu vực này hiện nay, dù đang có một lượng lớn lao động làm việc. Lao động sau khi rời khởi khu vực doanh nghiệp thì về với hợp tác xã nên độ tuổi trung bình cao. Chất lượng lao động ở khu vực này cũng thấp hơn so với khu vực doanh nghiệp”, ông Nguyễn Văn Thịnh, Phó chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam cho biết.

Với lực lượng lao động 56 triệu người, Việt Nam trước mắt đang hưởng những thế mạnh của dân số trẻ. Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ LĐ-TBXH Lê Văn Thanh thừa nhận tỷ lệ lao động đã qua đào tạo nghề có bằng cấp chứng chỉ của Việt Nam mới chỉ chiếm 23%. Cơ cấu đào tạo nghề chưa hợp lý, chưa tương thích với cơ cấu của nền kinh tế, dẫn đến tình trạng thừa - thiếu lao động cục bộ trên thị trường lao động.

Cũng chỉ ra nhiều thách thức đối với tương lai việc làm của Việt Nam, nhưng Tiến sỹ Chang-Hee Lee, Giám đốc ILO Việt Nam khẳng định, tương lai việc làm của Việt Nam nằm ở quyết định lựa chọn, và Việt Nam đang cho thấy sự lựa chọn của mình thông qua cải thiện kỹ năng lực lượng lao động, mở rộng độ bao phủ an sinh xã hội, và hiện đại hóa các thiết chế quan hệ lao động.

Theo chuyên gia này, một trong những vấn đề đảm bảo cho tương lai việc làm là việc Bộ luật Lao động sửa đổi đã vừa được thông qua. Đây là một dấu mốc quan trọng trên con đường hoàn thiện hệ thống pháp luật lao động của Việt Nam theo hướng hiện đại, phù hợp hội nhập quốc tế.

Bộ luật đã tích hợp khá đầy đủ những nguyên tắc của các công ước lao động quốc tế, đặc biệt là các công ước cơ bản của ILO, kể cả các công ước mà Việt Nam đang còn trong giai đoạn nghiên cứu phê chuẩn.