Bài cuối: Cần sự phối hợp liên ngành để bảo vệ người tiêu dùng

Mỹ phẩm chứa chất cấm có thể gây ung thư da

Tình cờ xem quảng cáo “trắng nhanh trong 7 ngày”, “hết nám cấp tốc”, chị Nguyễn Phương Linh (Ninh Bình) đến một cơ sở spa ở Hà Nội để làm trắng da. Để trị nám và làm trắng lâu dài, chị được giới thiệu mua một bộ sản phẩm về sử dụng. Thời gian đầu da chị trắng và mịn thấy rõ. Nhưng sau đó mặt chị nổi đầy mụn mủ và nóng rát, sưng đỏ. Lo sợ chị đã đến Bệnh viện Da liễu Trung ương thăm khám. Tại đây chị được chẩn đoán viêm da tiếp xúc dị ứng, có thể do lạm dụng corticoid.

Tại Bệnh viện Da liễu Trung ương, chúng tôi gặp nhiều trường hợp sử dụng mỹ phẩm bị ngứa, bùng phát mụn mủ trên mặt, hoặc sạm đen do sử dụng mỹ phẩm mua trôi nổi, hoặc chứa một số thành phần gây hại đã được cơ quan chức năng cảnh báo. Nhiều người tin vào quảng cáo sai sự thật “trắng bật tông chỉ sau vài ngày” và phải trả giả đắt.

Trao đổi với phóng viên Báo CAND, TS.BS Vũ Thái Hà, Trưởng Khoa Nghiên cứu và Ứng dụng công nghệ tế bào gốc, Bệnh viện Da liễu Trung ương cho biết, vào cuối năm, bệnh viện thường tiếp nhận khá nhiều (vài chục ca một tuần) do sử dụng mỹ phẩm bị kích ứng hoặc phản ứng với thành phần dược, hoá chất có trong mỹ phẩm mà người dùng không biết hoặc không ghi rõ trên nhãn.

Bên cạnh đó cũng tiếp nhận những trường hợp bị rối loạn sắc tố sau khi bôi các sản phẩm mỹ phẩm không rõ nguồn, đặc biệt mỹ phẩm chứa corticoid, chứa các nhóm phenol, làm cho vừa rối loạn sắc tố vừa dễ bị bệnh lý trứng cá, hoặc viêm da nhạy cảm điều trị rất khó khăn sau này. “Những trường hợp này hiếm gặp hơn nhưng cực kỳ nguy hiểm và xử lý vô cùng khó ngay cả bác sĩ chuyên khoa. Nó còn làm cho sắc tố da loang lổ, xanh đen, sần và rất khó điều trị”, BS Hà nhấn mạnh.

Corticoid là nhóm thuốc kháng viêm mạnh, thường được chỉ định điều trị nhiều bệnh như hô hấp, thần kinh, tiêu hóa, cơ xương khớp… Hoạt chất này có trong nhiều loại thuốc và sản phẩm điều trị các bệnh da liễu và vấn đề của da, như viêm da (chàm), vảy nến, dị ứng hoặc trị sẹo, thâm nám, giảm viêm nhanh,… Mỹ phẩm và các sản phẩm chứa corticoid được bán rộng rãi trên thị trường, dễ mua và sử dụng. Tuy nhiên, corticoid là con dao hai lưỡi, bởi nếu không được chỉ định và kiểm soát bởi bác sĩ, da dễ bị nghiện corticoid, khiến người dùng phụ thuộc vào thuốc. Đồng thời, có thể gây ra các biến chứng nặng nề, khó phục hồi.

Ngoài corticoid, TS Vũ Nguyệt Minh, Giám đốc Trung tâm Thử nghiệm lâm sàng, Bệnh viện Da liễu Trung ương cảnh báo, nhiều loại mỹ phẩm trôi nổi trên thị trường hiện nay có chứa arsen (thạch tín) – một kim loại nặng nguy hiểm. Asen không gây tổn thương ngay lập tức, mà âm thầm tích tụ trong cơ thể. Sau khoảng 10 năm sử dụng liên tục, nó có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư da và các bệnh lý ác tính khác.

Cần sự phối hợp đồng bộ, không có vùng cấm

Trước sự “trăm hoa đua nở” của thị trường mỹ phẩm, để quản lý thị trường này được minh bạch, nhất là các kênh bán hàng trên mạng xã hội, cần sự vào cuộc của các ngành chức năng. Theo Cục trưởng Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) Vũ Tuấn Cường, trong năm 2025, đơn vị phối hợp liên ngành để kiểm tra chất lượng mỹ phẩm trên toàn quốc. Cụ thể, đã lấy 3.208 mẫu sản phẩm để kiểm tra, phát hiện 48 mẫu vi phạm chất lượng (chiếm 1,49%). Bên cạnh đó, cơ quan kiểm nghiệm trên cả nước cũng đã lấy hàng nghìn sản phẩm đang kinh doanh lưu thông trên thị trường để kiểm tra, qua đó phát hiện rất nhiều mỹ phẩm vi phạm chất lượng, chứa chất cấm, gian dối trong công bố chỉ tiêu chất lượng.

Theo lãnh đạo Cục Quản lý Dược, thời gian qua, hàng loạt vụ việc công bố sai sự thật về thành phần, công dụng và chất lượng đã bị phát hiện, thu hồi, tiêu huỷ. Điển hình là lô kem chống nắng Hanayuki Sunscreen Body (do Công ty TNHH Thương mại dịch vụ GV Group chịu trách nhiệm đưa ra thị trường và Công ty cổ phần Nhà máy y tế EBC Đồng Nai sản xuất) đã gian dối trong việc ghi nhãn sai về chỉ số SPF (đo lường khả năng chống tia UVB). Lô hàng ghi chỉ số SPF 50, nhưng kết quả kiểm nghiệm của sản phẩm chỉ đạt 2,4 - một mức rất thấp, không đủ bảo vệ da khỏi tia UV trong điều kiện thực tế. Vào tháng 11 vừa qua, Công an tỉnh Đồng Nai đã bắt tạm giam 3 bị can, trong đó có Nguyễn Quốc Vũ là Giám đốc Công ty TNHH thương mại dịch vụ EBC Đồng Nai để điều tra về hành vi “sản xuất, buôn bán hàng giả” xảy ra tại Công ty CP nhà máy y tế EBC Đồng Nai.

Việc gian dối về thành phần, công dụng và chất lượng của sản phẩm mỹ phẩm thời gian qua đã trở thành vấn nạn nhức nhối và người tiêu dùng đã trở thành "nạn nhân" của những quảng cáo quá sự thật nêu trên. Theo TS.BS Vũ Thái Hà, việc gian dối, không ghi rõ thành phần trong mỹ phẩm rất nguy hiểm. Khi không biết rõ thành phần, người dùng không biết liều lượng, việc dùng quá liều một số hoạt chất có thể gây ra bệnh lý toàn thân, không riêng gì vùng da ngoài.

Theo ông Vũ Tuấn Cường, công tác quản lý dược, mỹ phẩm hiện nay còn một số khó khăn, thách thức như: Năng lực thực hiện công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực dược, mỹ phẩm tại một số địa phương còn nhiều hạn chế do nguồn nhân lực còn thiếu, chưa đồng đều…; hệ thống cơ quan kiểm nghiệm, kiểm tra chất lượng thuốc tại các địa phương còn chưa đồng bộ, còn thiếu trang thiết bị hiện đại phục vụ hoạt động chuyên môn. Các quy định về chức năng nhiệm vụ của các Trung tâm Kiểm nghiệm dược phẩm, mỹ phẩm tại các địa phương chưa phù hợp tình hình thực tiễn; việc phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong công tác kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính liên quan đến quảng cáo thuốc, mỹ phẩm trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội còn chưa kịp thời…

Đã đến lúc cần có giải pháp đủ mạnh để ngăn chặn nạn sản xuất và tiêu thụ mỹ phẩm giả, nhái, kém chất lượng. Theo ông Vũ Tuấn Cường, Bộ Y tế đã có nhiều văn bản gửi UBND các tỉnh, TP hướng dẫn, chỉ đạo Sở Y tế tăng cường công tác kiểm tra và hậu kiểm đối với mặt hàng mỹ phẩm. Đồng thời chỉ đạo hệ thống kiểm nghiệm nhà nước lấy mẫu mỹ phẩm lưu thông trên thị trường để kiểm nghiệm; xử lý nghiêm với các vi phạm. Bên cạnh đó, tăng cường thanh tra, kiểm tra hoạt động sản xuất, kinh doanh và quảng cáo mỹ phẩm trên địa bàn – đặc biệt với mỹ phẩm tự chế và nhà làm được buôn bán qua mạng xã hội.

Cục Quản lý Dược cũng đề nghị các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, Tiktok, YouTube... và sàn thương mại điện tử chủ động rà soát, gỡ bỏ nội dung quảng cáo có dấu hiệu vi phạm pháp luật, không có phiếu công bố sản phẩm, không rõ nguồn gốc...

Cục Quản lý Dược kiến nghị điều chỉnh mức thu phí để đảm bảo mức chi trả phù hợp cho hoạt động chuyên môn lĩnh vực dược, mỹ phẩm; bố trí ngân sách cho các trung tâm kiểm nghiệm địa phương, hỗ trợ mua sắm trang thiết bị hiện đại phục vụ hoạt động chuyên môn; tăng cường phối hợp xử lý vi phạm liên quan đến quảng cáo thuốc, mỹ phẩm trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội. 

Để siết chặt nạn mỹ phẩm rởm, nhái, cần sự phối hợp của các lực lượng chức năng trong việc đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ… cũng như nâng cao năng lực trong công tác kiểm tra, giám sát thị trường. Đặc biệt, cần có những cuộc kiểm tra đột xuất vào các spa, thẩm mỹ viện, các điểm kinh doanh mỹ phẩm để ngăn chặn từ sớm, từ xa những cơ sở làm ăn gian dối, bảo vệ người tiêu dùng trước “cạm bẫy” làm đẹp.