Bán sách giáo khoa giả trên mạng xã hội và những hệ lụy

Lo lắng vì mua phải sách giáo khoa giả, nhái

Ông Nguyễn Đức Lê, Phó Cục trưởng Cục Nghiệp vụ, Tổng cục Quản lý thị trường (QLTT) cho biết, hiện nay, tình trạng sản xuất, kinh doanh buôn bán sách giáo khoa, sách tham khảo, các loại truyện tranh, các loại đồ dùng học tập giả mạo về nhãn hiệu, kém chất lượng diễn ra phổ biến. Những sản phẩm sách giáo khoa giả, sách in lậu thường có những sai sót về màu sắc, ký hiệu, nét chữ, kiến thức, hay bị thiếu dữ liệu, không cập nhật thông tin sẽ dẫn đến sai lệch về nội dung (đường nét biên giới, vấn đề biển đảo), ảnh hưởng đến kiến thức tiếp nhận của học sinh.

Bên cạnh đó, các loại sách giả, sách in lậu thường có chất lượng giấy in thấp, in bị mờ không đảm bảo quy cách tiêu chuẩn kỹ thuật sẽ gây ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất của học sinh, nhất là về thị lực. Sử dụng xuất bản sản phẩm giáo dục giả, học sinh sẽ không thể truy cập và sử dụng online được các giá trị, tư liệu, tiện ích bổ sung, hỗ trợ cho học sinh.

Ông Hoàng Văn Giang, Phòng Nghiệp vụ - Tổng hợp, Cục QLTT Hưng Yên cho biết, không chỉ bày bán ở các cửa hàng, hiện nay, có tình trạng sách giả, sách lậu được rao bán, quảng cáo công khai, tràn lan trên các nền tảng mạng xã hội, như Facebook, Zalo, TikTok. Nhiều người vì sự tiện lợi, giá rẻ đã đặt mua để rồi nhận về những cuốn sách kém chất lượng, vi phạm bản quyền.

Trên nền tảng TikTok, vào các buổi tối, nhiều tài khoản thực hiện livestream (phát trực tiếp) bán sách, với lời quảng cáo “giờ vàng giá sốc, giảm đến 50% cho sách hot trong ngày”. Ngoài việc rao bán từng cuốn, người bán còn tạo ra những combo, kết hợp nhiều quyển sách với nhau cho một lần mua. Chỉ bằng một vài thao tác đơn giản trên máy tính hay điện thoại thông minh sẽ hiện rất nhiều sản phẩm về sách, người mua dễ dàng hoàn thành mọi giao dịch.

Truy cập vào một số trang (fanpage) bán sách trên Facebook như: “Sách hay mỗi ngày”; “Hội săn sách giảm giá”;…, sẽ thấy nhiều cuốn sách hay đã được người bán quảng cáo giảm giá từ 50 đến 80%. Ngoài việc “giảm giá sâu”, người bán còn tạo các combo hấp dẫn như mua 5 cuốn tặng 1; mua 10 cuốn tặng 1 + đèn mini + bookmark.

“Nhiều fanpage mang tên ảo thực tế là bán sách giả, sách lậu. Thậm chí có những fanpage còn sử dụng hình ảnh đại diện là logo của nhà xuất bản, đăng lại nội dung các bài viết từ trang web chính thức của nhà xuất bản để tạo lòng tin của khách hàng. Nhiều người không biết đây là trang giả mạo nên đã mua phải sách giả, sách lậu, chất lượng kém và vi phạm bản quyền”, ông Hoàng Văn Giang chia sẻ.

Độc giả là nhân tố quyết định trong cuộc chiến chống sách giả

Theo Tổng cục QLTT, từ đầu năm 2024 đến nay, cơ quan chức năng đã phát hiện, thu giữ hàng trăm ngàn xuất bản phẩm giả mạo bao bì, nhãn hàng hóa của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và một số nhà xuất bản khác. Nổi cộm là các vụ phát hiện gần 80.000 quyển sách giáo khoa giả mạo bao bì, nhãn của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tại tỉnh Hậu Giang; thu giữ 34.000 quyển sách giáo khoa giả mạo nhãn hàng hóa tại tỉnh Đồng Nai; phát hiện, thu giữ 5.500 quyển sách giáo khoa giả tại tỉnh Tây Ninh.

Bên cạnh sách in thì trên các nền tảng số, sách nói (audio book) và sách điện tử (ebook) cũng dễ dàng bị sao chép qua các trang web, ứng dụng di động, các nền tảng trực tuyến. Nhiều nội dung sách được mua bán, trao đổi, chia sẻ mà không có sự cho phép của tác giả hoặc nhà xuất bản.

Có thể thấy, sách lậu, sách giả không chỉ gây thiệt hại lớn về kinh tế, uy tín của các nhà xuất bản, công ty phát hành sách, tác giả, mà còn gây thiệt hại cho cả người mua, người đọc. Nhiều cuốn sách giả, sách lậu không qua kiểm định chất lượng, không được thẩm định nội dung, có những nội dung thông tin sai lệch, đã tác động tiêu cực đến việc tiếp nhận thông tin của người đọc. Việc tải sách lậu từ các nguồn không đáng tin cậy về máy tính cá nhân, điện thoại thông minh còn có thể khiến người dùng bị lộ, lọt thông tin cá nhân.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Tùng, Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, nếu sử dụng sách giả, sách lậu sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe của học sinh, bởi sách lậu sách giả thường được làm bằng loại giấy/mực in kém chất lượng, thậm chí là vô cùng độc hại. Trước vấn nạn sách lậu, sách giả, đại diện Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam khuyến cáo, các bậc phụ huynh hãy tìm những địa chỉ nhà sách uy tín, các đơn vị thành viên của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam trên toàn quốc, hoặc truy cập vào trang web chính thức của các nhà sách để mua sách.

Bên cạnh đó, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã công bố các địa chỉ bán sách lậu, sách giả mạo để người tiêu dùng được biết. Đồng thời, để thích nghi với thị trường, bên cạnh phát hành sách tại các cửa hàng, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng phát hành sách qua các nền tảng số, để ngăn chặn tình trạng cạnh tranh sách giả, sách lậu trên nền tảng số. Trong thời gian tới, Nhà xuất bản sẽ đẩy mạnh phương thức phát hành online để đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của người dân.

Ông Nguyễn Đức Lê cũng cho biết, sách giả, sách lậu không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho các nhà xuất bản và tác giả, mà còn ảnh hưởng đến uy tín quốc gia khi tham gia Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật. Do đó, nhân tố quyết định trong cuộc chiến chống sách giả chính là độc giả - những người bỏ tiền mua sách. Chỉ khi khách hàng, người đọc ý thức được việc mua và đọc sách thật là hành vi văn hóa và tôn trọng pháp luật, bảo vệ lợi ích chính đáng của mình và cộng đồng, xã hội thì nạn sách giả, sách lậu mới được dẹp bỏ.

Trong thời gian tới, Tổng cục QLTT tiếp tục đẩy mạnh hợp tác với các nhà xuất bản, doanh nghiệp và các tổ chức giáo dục để nâng cao hiệu quả của công tác chống hàng giả. Bên cạnh đó, lực lượng QLTT sẽ tập trung truy quét ổ nhóm sản xuất, buôn bán sách giáo khoa giả, sách lậu, góp phần làm lành mạnh thị trường.