Cần hỗ trợ nông dân đưa nông sản vào hệ thống siêu thị
Rất nhiều loại nông sản được trồng ở các địa phương với sản lượng lớn, có thể cung ứng đủ cho thị trường trong nước lẫn xuất khẩu (XK). Tuy nhiên, trên thực tế rất nhiều sản phẩm nông nghiệp sản xuất ra nhưng số lượng tiêu thụ rất hạn chế, nông dân phải bán đổ bán tháo với giá rẻ, trong khi nhiều siêu thị, các hệ thống phân phối lớn hàng ngoại nhập chiếm đa số. Vậy đâu là nguyên nhân?
Ông Ngô Thanh Long – Phó Chủ nhiệm Hợp tác xã (HTX) Ông Tám (Đắk Nông) chia sẻ, HTX Ông Tám có 14 thành viên chuyên trồng cây ăn trái trong nhà kính như: dưa lê, dưa lưới, nho, với diện tích 4ha. Hiện sản phẩm nông nghiệp của bà con HTX đang được tiêu thụ cho các đơn vị bán lẻ và thị trường các tỉnh phía Bắc nhưng gặp không ít khó khăn do cạnh tranh lớn, chi phí logistics cao. Mặc dù HTX rất muốn đưa sản phẩm vào bán tại các hệ thống siêu thị để ổn định đầu ra, ổn định giá cả, nhưng điều kiện của siêu thị đưa ra HTX rất khó đáp ứng. Cụ thể, siêu thị yêu cầu sản lượng sản phẩm cuả HTX phải có đều để đảm bảo nguồn hàng thông suốt. Bên cạnh đó, HTX mỗi lần thu không dưới 5 tấn, nhưng siêu thị chỉ lấy khoảng hơn 5 tạ, do vậy ảnh hưởng đến vấn đề cung cấp.
Ông Võ Đình Nguyên - Chủ nhiệm HTX Đồng Lợi (Đắk Nông), sản xuất bơ 034 cũng lo ngại là giá bán không cao, nông dân không lời thì họ sẽ không còn tâm trí để tiếp tục đầu tư, sản xuất ra những trái bơ ngon để cung cấp cho thị trường. Với bơ loại 1 giá bán ra 40.000 đồng/kg, bơ loại 2 bán giá ra 30.000 đồng/kg thì người nông dân mới có lãi, trong khi hiện nay giá tại vườn ở xa (bán xô cả lớn, nhỏ) chỉ 10.000 đồng/kg, chỗ gần giá 17.000 đồng/kg. Trong khi đó, chi phí vận chuyển tăng, giá phân bón cũng tăng gần gấp 2 lần so với cùng thời điểm năm ngoái, từ 11 triệu đồng/tấn lên 19 triệu đồng/tấn, nhưng sản lượng lại thấp hơn mọi năm, chỉ đạt 50-70 tấn.
Ông Nguyên cũng cho rằng, HTX hiện có 7 thành viên chính thức và 63 thành viên liên kết đang làm nông nghiệp sạch, bền vững, có truy xuất nguồn gốc, nhưng chưa làm các tiêu chuẩn, chứng nhận chất lượng khác, chẳng hạn như VietGap. Bởi chi phí của nông dân rất hạn chế nên họ sợ khi bỏ tiền ra để làm các tiêu chuẩn, chứng nhận, nhưng sản phẩm lại không tiêu thụ được hết nên họ mong các Sở, ngành hỗ trợ để tạo cơ hội cho người nông dân bước đầu tiếp cận được các hệ thống siêu thị. Khi biết được những tiêu chuẩn của siêu thị đưa ra thì họ sẽ sản xuất để đáp ứng đúng yêu cầu. Khi đã có thị trường và giá ổn định, người nông dân mới yên tâm sản xuất và mới dám nghĩ đến bước tiếp theo là xuất khẩu.
Là thị trường có sức mua lớn, nên phần lớn nông sản ở các địa phương, đặc biệt là các tỉnh thành Đông, Tây Nam bộ thường tổ chức kết nối đưa sản phẩm lên TP Hồ chí Minh để tiêu thụ. Chính vì chỉ nghĩ đơn giản là sản xuất sạch, an toàn, có truy xuất nguồn gốc, nhưng không chứng minh được bằng các tiêu chuẩn, chứng nhận (như VietGap, GlobalGap…), nên nhiều sản phẩm do người nông dân sản xuất rất khó đưa vào tiêu thụ tại các hệ thống siêu thị, Trung tâm thương mại, các hệ thống phân phối lớn.
Ông Nguyễn Nguyên Phương - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh cho rằng, tại TP Hồ Chí Minh các nhà phân phối tìm được diện tích rộng để đầu tư một siêu thị là rất khó khăn. Xây dựng siêu thị xong thì họ phải lựa chọn những loại hàng hóa bán chạy nhất, người tiêu dùng ưa chuộng nhất, doanh số tốt nhất, để lấp đầy các quầy kệ. Như vậy, khi HTX muốn “chen chân” vào siêu thị, thì buộc nhà phân phối phải bỏ sản phẩm khác ra để có chỗ trống. Tuy nhiên, khi đó nhà phân phối phải cân nhắc, đắn đo rất kỹ và quyết định lựa chọn sản phẩm nào ít ra cũng đã có “lịch sử” thử thách với thị trường, trong khi sản phẩm của HTX gần như thị trường chưa biết. Bên cạnh đó, các siêu thị, Trung tâm thương mại cũng có những điều kiện khá khắt khe về thương hiệu, mẫu mã, bao bì, chất lượng, truy xuất nguồn gốc, thời điểm giao hàng, cách thức giao hàng, cách thức thanh toán... đối với tất cả các nhà cung cấp.
Tại thị trường trong nước, siêu thị, Trung tâm thương mại là các hệ thống phân phối mạnh và hiện đại. Khi DN, HTX tiếp cận được các hệ thống phân phối hiện đại này thì sẽ xây dựng được thương hiệu, quảng bá đến được nhiều đối tượng khách hàng. Chính vì vậy, để những sản phẩm đạt được các tiêu chuẩn chất lượng, an toàn, phù hợp với yêu cầu thị trường, thì rất cần sự hỗ trợ của các Sở, ngành địa phương tư vấn, hỗ trợ người nông dân, cũng như tổ chức kết nối để đưa sản phẩm cuả nông dân tiếp cận được với các hệ thống phân phối hiện đại.