Cần nhiều giải pháp đồng bộ sớm ổn định thị trường lúa gạo Đồng bằng sông Cửu Long

Số liệu của Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), các tỉnh, thành vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã xuống giống hơn 1,2 triệu ha vụ đông xuân (đạt 98,16% kế hoạch), sản lượng dự kiến hơn 9,1 triệu tấn lúa, năng suất đạt 7,37 tấn/ha.

Tuy nhiên, thị trường lúa đang diễn biến bất lợi. Tại ĐBSCL, giá lúa tươi OM 18 dao động ở mốc 5.600 - 5.800 đồng/kg, lúa Đài Thơm 8 từ 5.600 - 5.800đồng/kg (giảm 300 đồng/kg so với tuần trước), lúa IR 50404 ở mức 5.200 - 5.300 đồng/kg, lúa OM 5451 từ 5.400 - 5.500 đồng/kg (giảm từ 200-400 đồng/kg).

Nhiều thương lái có tâm lý đợi thị trường ổn định hơn mới mua trở lại nên giao dịch mua bán yếu. Đáng chú ý, nhiều thương lái chưa dám đặt cọc những ruộng lúa chuẩn bị đến ngày thu hoạch do lo lắng đầu ra.

Nông dân Lê Văn Lắm (ngụ xã Ngãi Tứ, tỉnh Vĩnh Long) bày tỏ nỗi lo khi vụ lúa Đài Thơm 8 trên diện tích 2 ha đang gặp khó về đầu ra. Ông liên hệ nhiều thương lái nhưng mức giá thu mua chỉ dao động 5.500–6.000 đồng/kg, giảm gần 1.000 đồng/kg so với vụ trước. Trong khi đó, chi phí sản xuất như phân bón, nhiên liệu đều tăng mạnh, khiến tổng chi phí bị đội lên đáng kể. Với giá bán khoảng 6.000 đồng/kg hiện nay, nông dân gần như không có lãi, chỉ vừa đủ bù đắp chi phí đã bỏ ra.

Ở chiều xuất khẩu, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết: Xuất khẩu gạo tính đến hết ngày 15/3 đạt khoảng 1,74 triệu tấn, trị giá đạt khoảng 826,2 triệu USD, giá gạo xuất khẩu bình quân đạt 477,6 USD/tấn. So với cùng kỳ năm 2025, tăng 2,3% về lượng, giảm 8,7% về trị giá, giá gạo xuất khẩu bình quân giảm 10,7%.

Chi phí vận chuyển trong nước tăng cao, khoảng 20.000 – 30.000 đồng/tấn gạo do giá xăng dầu tăng. Tình trạng thiếu hụt container rỗng phục vụ đóng hàng số lượng lớn gây khó khăn cho hoạt động xuất khẩu. Các hãng tàu thường xuyên điều chỉnh giá cước, thay đổi lịch trình hoặc cắt giảm một số tuyến vận chuyển đến khu vực Trung Đông, ảnh hưởng đến việc đặt chỗ tàu và container và tiến độ thực hiện một số hợp đồng xuất khẩu gạo. Một số thương nhân gặp khó khăn trong việc thực hiện hợp đồng do phải điều chỉnh tiến độ giao hàng, kéo dài thời gian thanh toán hoặc phát sinh chi phí bảo quản hàng hóa.

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã có Công điện 21/CĐ-TTg về điều hành sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trong tình hình mới. Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND các địa phương thành lập đoàn kiểm tra liên ngành kiểm tra việc thực hiện thu mua, xuất nhập khẩu lúa gạo, góp phần làm lành mạnh thị trường.

Bộ Tài chính xây dựng kế hoạch mua dự trữ gạo quốc gia phù hợp để góp phần ổn định giá lúa gạo trong nước. Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu chỉ đạo cơ chế tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp có hệ thống kho chứa và năng lực thu mua lớn, tạo điều kiện để tăng cường thu mua tạm trữ lúa gạo cho nông dân.

Ông Vương Quốc Nam, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ kiến nghị Bộ Công Thương cần tăng cường vai trò hỗ trợ doanh nghiệp trong xúc tiến thương mại, cung cấp thông tin về thị trường và xu hướng cung cầu.

Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các tổ chức tín dụng để có các gói tín dụng ưu đãi và phù hợp với thời điểm, giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn để mua tạm thời trong thời gian ngắn khi xuất khẩu. Điều này rất quan trọng cho hoạt động sản xuất kinh doanh, đặc biệt là trong bối cảnh xuất khẩu đang gặp khó khăn.

Theo ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long, chúng ta đang đối mặt với một "cơn gió ngược" từ thị trường quốc tế khi Indonesia và Philippines có những điều chỉnh mạnh mẽ về chính sách nhập khẩu. Các chỉ số kinh tế trong nước đang tạo áp lực cực lớn lên chuỗi giá trị lúa gạo, thể hiện ở chi phí logistics tăng; đầu vào sản xuất: phân bón, vật tư nông nghiệp tăng từ 15-20%; áp lực tài chính: vay ngân hàng vọt lên mức 9,5%, cùng với "room tín dụng" bị bó hẹp... Thị trường xuất khẩu gạo sụt giảm trên 30%, đòi hỏi phải thay đổi tư duy là không chỉ bán cái mình có, mà phải bán cái thị trường cần. 

Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) kiến nghị: “Bộ Tài chính cần có chính sách hỗ trợ như giảm chi phí logistic, tín dụng; hỗ trợ thu mua tạm trữ. Các hiệp hội và doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ tư duy “xuất khẩu theo sản lượng” sang “xuất khẩu theo giá trị và chất lượng” gắn với liên kết và điều hành linh hoạt để phát triển bền vững hơn”.