Chuyển đổi vàng vật chất để bình ổn thị trường?

Dù đã tạm thời "ghìm cương" được chênh lệch giá vàng trong nước và quốc tế, song câu chuyện quản lý thị trường vàng vẫn đang rất nóng, khi tình trạng đầu cơ vàng vẫn không giảm, tình trạng vàng 2 giá vẫn tồn tại trên thị trường. Việc các ngân hàng thương mại trực tiếp bán vàng dù đã có những tác động tích cực, song các chuyên gia cho rằng đó chỉ là kế sách tạm thời, không thể thực hiện lâu dài. Theo phân tích của chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long, giải pháp bình ổn hiện nay chưa giải quyết thỏa đáng nhu cầu vàng của người dân về số lượng.

"Trong khi đó, dự báo giá vàng thế giới có xu hướng sẽ còn tăng. Trên thị trường vàng trong nước còn tồn tại 2 giá. Các kênh đầu tư khác chưa thực sự hấp dẫn bằng kênh đầu tư vàng. Nếu sử dụng biện pháp này lâu dài sẽ dẫn đến người dân đổ xô vào mua vàng, tiền đầu tư của người dân không được đầu tư vào sản xuất kinh doanh, nằm chết trong vàng. Điều này sẽ khó chống được vàng hóa. Nếu chúng ta muốn bình ổn giá vàng bằng mọi giá thì sẽ ảnh hưởng đến tỷ giá và lạm phát. Vì vậy, NHNN cũng nên xem xét đến những phương án khác hiệu quả hơn", ông Long góp ý và cho biết theo kinh nghiệm của một số nước như Mỹ và châu Âu, ở thời điểm giá vàng căng thẳng thì người dân không được giữ vàng vật chất mà chỉ được giữ chứng chỉ vàng và gửi vàng ở ngân hàng trung ương. Ngân hàng có thể trả lãi suất cho người gửi vàng. Tuy nhiên, đây là một phương án Việt Nam cần xem xét nhưng phải có lộ trình cho phương án này.

Phân tích rộng hơn, chuyên gia Ngô Trí Long cho rằng để bình ổn thị trường vàng, trước hết cần thay đổi nhận thức và tư duy quản lý, điều hành thị trường vàng theo nguyên tắc thị trường. Để hạn chế vàng hóa, đô la hóa nền kinh tế, chúng ta cần hướng tới phát triển một thị trường lành mạnh và hạn chế đầu cơ vàng.

NHNN chỉ thực hiện chức năng quản lý và hoạch định chính sách, không tham gia sản xuất kinh doanh hoặc điều tiết thị trường bằng các biện pháp hành chính, không trực tiếp can dự việc kinh doanh của các doanh nghiệp. Các doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện sản xuất - kinh doanh phải để họ tự hoạt động theo cơ chế thị trường, cho phép nhiều thương hiệu cùng tồn tại thay vì độc quyền. Khi đã quy định điều kiện kinh doanh thì không được đẻ ra các thủ tục xin -cho, cấp giấy phép con.

Thị trường vàng Việt Nam phải liên thông với thị trường vàng thế giới, phải loại bỏ yếu tố giá cách biệt như hiện nay bằng giải pháp thị trường, cung phải gắn với cầu, tiến tới tự do hóa xuất nhập khẩu. Đặc biệt, phải dần chuyển đổi từ thị trường vàng vật chất sang thị trường vàng có nhiều sản phẩm phái sinh, tạo cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư có thêm nhiều công cụ bảo hiểm rủi ro và hội nhập, tiếp cận được những sản phẩm tài chính thông dụng trên thị trường quốc tế…

"Chống vàng hóa không thể bằng giải pháp hành chính mà là phải chuyển hướng từ giao dịch vàng miếng sang giao dịch các sản phẩm khác của vàng (chứng chỉ vàng, công cụ phái sinh,..) trên một trung tâm giao dịch tập trung. Do vậy, cần sớm cho phép Sở Giao dịch hàng hóa giao dịch mặt hàng vàng kỳ hạn thông qua Hợp đồng kỳ hạn tiêu chuẩn như các quốc gia tiên tiến trên thế giới. Các thành viên tham gia phải đáp ứng những tiêu chuẩn chặt chẽ, được phép xuất nhập khẩu vàng. Điều này sẽ không phải tốn kém chi phí để nhập vàng vật chất về bán cho dân", ông Long nói.

Cũng có kiến nghị tương tự, các chuyên gia đến từ Trường Đại học Kinh tế quốc dân kiến nghị 4 giải pháp để phát triển thị trường vàng ổn định và bền vững. Theo đó, cần giảm thiểu can thiệp hành chính trực tiếp vào thị trường vàng, cân nhắc nghiên cứu việc cấp phép cho một số doanh nghiệp đủ điều kiện thực hiện nhập khẩu và sản xuất vàng miếng để cân đối cung - cầu và đáp ứng nhu cầu đầu tư, tích trữ của người dân. Sớm thay đổi, ban hành nghị định mới phù hợp với thông lệ quốc tế.

Thứ hai, liên thông thị trường vàng trong nước với thị trường vàng thế giới bằng cách xem xét cho một số doanh nghiệp được sản xuất vàng miếng để cung ứng cho thị trường, cho phép doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức được nhập khẩu vàng nguyên liệu.

Thứ ba, sớm chuyển đổi từ thị trường vàng vật chất sang vàng kỳ hạn. Cụ thể, cần cho phép thực hiện huy động vốn thông qua phát hành chứng chỉ chứng nhận vàng. Việc sử dụng chứng chỉ vàng có những ưu điểm là an toàn, tiện lợi, không sợ vàng giả, vàng thiếu tuổi, thiếu trọng lượng, không mất phí gia công dập ra vàng miếng. Đặc điểm của vàng huy động thông qua phát hành chứng chỉ, là người gửi vàng không được phép rút vàng trước hạn, thay vì hình thức tiết kiệm như trước đây.

Để đảm bảo tính nhất quán, chứng chỉ chứng nhận vàng sẽ do NHNN phát hành với các biện pháp bảo đảm an toàn và thông qua các ngân hàng thương mại để thực hiện. Việc mua, bán chứng chỉ chứng nhận vàng sẽ được phép thực hiện với những quy định chặt chẽ của NHNN và là những giao dịch đầu tư hoàn toàn tự nguyện. Người sở hữu chứng chỉ chứng nhận vàng cũng có quyền chuyển đổi chứng chỉ chứng nhận vàng thành vàng vật chất sau thời hạn ghi trên chứng chỉ.

Về dài hạn, các chuyên gia cũng lưu ý cần thay đổi tư duy quản lý nhằm tăng cường huy động nguồn lực vàng trong dân cư. Chính phủ và NHNN cần tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định, nhiều tiềm năng để thu hút tài sản đầu tư của người dân chảy qua các tài sản và kênh đầu tư có lợi hơn. Ngoài ra, cần sớm cho phép Sở Giao dịch hàng hóa giao dịch mặt hàng vàng kỳ hạn thông qua Hợp đồng kỳ hạn, Hợp đồng quyền chọn. Đồng thời, cho phép thành lập các quỹ tín thác bằng vàng (ETFExchange Traded Fund) như một công cụ tài chính quốc tế. Chứng chỉ quỹ cũng có thể được mua bán trên Sở giao dịch hàng hóa, sẽ khuyến khích người dân gửi vàng, bỏ vốn vào sản xuất kinh doanh, đầu tư, thay vì nắm giữ vàng miếng…