Đề xuất khoanh vùng báo động đỏ vùng trồng sầu riêng có nguy cơ cao

Các doanh nghiệp rất khó khăn tìm kiếm và kết nối các phòng kiểm định

Trong bối cảnh xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc gặp khó khăn, Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk đã có “tâm thư” gửi Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường. Trong tâm thư, ông Vũ Đức Côn, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk khẳng định Trung Quốc là thị trường chính của trái cây tươi Việt Nam, trong đó có sầu riêng. 

Từ khi Việt Nam ký kết nghị định thư về kiểm dịch thực vật để xuất khẩu sầu riêng tươi chính ngạch sang Trung Quốc, các doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân đều hy vọng hoạt động xuất khẩu diễn ra thuận lợi, đem về lợi nhuận tốt.

Kim ngạch xuất khẩu sầu riêng năm 2024 đạt 3,2 tỷ USD cho thấy đây là một ngành hàng tiềm năng, mang lại giá trị cao và cần được quan tâm, đầu tư bài bản: Từ xây dựng và quy hoạch vùng nguyên liệu, nhà máy đóng gói đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm của nước nhập khẩu cho đến quy trình xuất khẩu minh bạch, truy xuất được nguồn gốc sản phẩm. 

Ông Côn cho biết, từ năm 2024 đến nay, Trung Quốc phát hiện sầu riêng Việt Nam và Thái Lan đều nhiễm Cadimi. Sau đó, Trung Quốc lại phát hiện chất vàng O (chất có thể gây ung thư) trên sầu riêng của Thái Lan vào cuối năm ngoái. Do đó, hải quan Trung Quốc yêu cầu 100% lô hàng phải có giấy kiểm nghiệm Cadimi và vàng O mới được thông quan. Nếu phát hiện tồn dư những chất cấm này, các mã số cơ sở đóng gói và mã vùng trồng sẽ bị đình chỉ.

Theo ông Côn, đến nay, Trung Quốc đã thu hồi khoảng 55 mã số vùng trồng sầu riêng và 61 mã cơ sở đóng gói của Việt Nam. Đáng chú ý, từ tháng 9/2023 đến nay, Cục Bảo vệ thực vật (nay là Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) liên tục giới thiệu các vùng trồng và cơ sở đóng gói mới nhưng không được phía Trung Quốc chấp thuận.

Tổng diện tích sầu riêng ở nước ta đã tăng lên 150.000ha. Tuy nhiên, diện tích được cấp mã số chỉ khoảng 20%, chưa tương xứng với năng lực xuất khẩu thực tế của Việt Nam. Chủ tịch Hiệp hội sầu riêng Đắk Lắk cũng chỉ rõ, với các trung tâm thí nghiệm kiểm tra chất vàng O và Cadimi được phía Trung Quốc công nhận để thực hiện công tác kiểm nghiệm các lô hàng xuất khẩu, nhưng do hàng liên tục bị thu hồi dẫn đến việc kiểm nghiệm gặp nhiều khó khăn. Các doanh nghiệp "vật vã" trong việc tìm kiếm và kết nối các phòng thí nghiệm khi có lô hàng xuất khẩu. 

Xây dựng tiêu chuẩn sầu riêng xuất khẩu

Theo lãnh đạo hiệp hội này, thủ phủ sầu riêng Tây Nguyên chuẩn bị vào chính vụ thu hoạch với sản lượng lớn. Riêng tại Đắk Lắk, sản lượng sầu riêng năm nay ước khoảng 500.000 tấn. Nếu không giải quyết được chuyện kiểm tra, kiểm soát chất cấm thì hoạt động xuất khẩu sẽ gặp nhiều khó khăn.

Trước thực trạng trên, Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk kiến nghị Bộ Nông Nghiệp và Môi trường cần rà soát, kiểm tra quá trình triển khai cấp, quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc thời gian qua. 

Đồng thời, nghiên cứu xây dựng các quy định của pháp luật liên quan đến mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói theo quy định để việc cấp, quản lý mã số được thuận lợi, minh bạch, tạo điều kiện tối đa cho hoạt động xuất khẩu, xử lý những vi phạm liên quan. Từ đó, bảo vệ ngành hàng tiềm năng, có giá trị xuất khẩu cao, cũng như bảo vệ uy tín của nông sản Việt Nam.

Đối với vùng trồng vi phạm, có nguy cơ cao, đã có kết luận điều tra nguyên nhân của cơ quan chức năng, cần khoanh vùng báo động đỏ. Sau đó, có giải pháp về quy trình canh tác. Tăng cường tuyên truyền đối với người dân để nâng cao nhận thức trong canh tác, bảo đảm an toàn thực phẩm, sức khỏe người tiêu dùng.

Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk đề nghị Bộ Tài nguyên và Môi trường cần nghiên cứu xây dựng tiêu chuẩn sầu riêng xuất khẩu cũng như các tiêu chuẩn ở thị trường nội địa. Cùng với đó, đưa khoa học công nghệ vào tính toán độ tuổi đạt yêu cầu, kiểm tra các chỉ tiêu an toàn thực phẩm của từng khu vực, từng nhà vườn trước khi đem xuất khẩu và đưa ra thị trường nội địa tiêu thụ.

Với những lô hàng sầu riêng xuất khẩu vi phạm quy định chất cấm, cơ quan chức năng nên có giải pháp xử lý. Nếu vượt ngưỡng cho phép, ảnh hưởng đến sức khoẻ người tiêu dùng thì phải tiêu huỷ, thay vì để hàng “quay đầu" về tiêu thụ tại thị trường nội địa. Đây cũng là một biện pháp răn đe cần thiết, góp phần nâng cao tính tuân thủ của các cơ sở sản xuất. Trong lúc chờ cơ quan chức năng có giải pháp tháo gỡ, để giữ thị trường cho ngành sầu riêng Đắk Lắk, ông Vũ Đức Côn cho hay, hiệp hội này đã hợp tác với Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp Tây Nguyên.

Trước mắt, sẽ tổ chức lấy mẫu nhằm đánh giá tình hình nhiễm cadimi và chất vàng O trên phạm vi toàn tỉnh, cũng như tìm ra nguồn gốc, nguyên nhân dẫn đến việc tồn dư các chất cấm trên sầu riêng để có giải pháp phù hợp. Về lâu dài, sẽ xây dựng một bộ tiêu chuẩn cơ sở của Đắk Lắk để kiểm soát chất lượng sản phẩm sầu riêng một cách chủ động.