Hiện đại hóa giám sát hải quan: Chìa khóa rút ngắn thời gian thông quan

Tăng trên 12 triệu tờ khai

Theo quy định của Luật Hải quan, việc kiểm tra thực tế hàng hóa được thực hiện trực tiếp hoặc bằng máy móc, thiết bị, các biện pháp khác. Trong đó có biện pháp kiểm tra không xâm nhập bằng máy soi container.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để ngành Hải quan đẩy mạnh ứng dụng trang thiết bị kỹ thuật trong kiểm tra hải quan như soi chiếu hàng hóa, hành lý phục vụ soi chiếu trước; sử dụng máy soi container để kiểm tra hàng hóa trong quá trình làm thủ tục hải quan.

Qua đó giúp giảm thời gian kiểm tra thực tế hàng hóa, tạo thuận lợi cho việc thông quan hàng hóa nhanh chóng nhưng vẫn góp phần nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra hải quan. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hội nhập quốc tế ngày càng sâu, rộng với độ mở lớn và quy mô kim ngạch XNK hiện đứng vào nhóm 25 nền kinh tế đứng đầu thế giới.

Tiêu biểu là lượng tờ khai XNK đã tăng từ 8,4 triệu tờ khai năm 2015 lên 20,65 triệu vào năm 2025. Cùng thời điểm này, quy mô kim ngạch XNK cũng tăng từ mốc 300 tỷ USD lên 930 tỷ USD.

Những năm qua, quản lý rủi ro trong hải quan phát triển nhanh, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động XNK, vừa đảm bảo yêu cầu quản lý nhà nước, giúp thông quan nhanh và giảm chi phí.

Phạm vi áp dụng được mở rộng trong nhiều khâu như phân luồng kiểm tra, soi chiếu hàng nhập trước thông quan, hàng xuất sau thông quan và kiểm tra sau thông quan.

Cùng với việc ứng dụng thiết bị hiện đại, phương thức giám sát hải quan cũng được đổi mới, đặc biệt tại các địa bàn trọng điểm như cảng biển và cảng hàng không.

Dựa trên Luật Hải quan, các phương thức giám sát hiện đại như seal định vị điện tử, camera, cân điện tử được triển khai đồng bộ.

Trong đó, seal định vị điện tử giúp theo dõi container, phương tiện bằng GPS theo thời gian thực, cảnh báo kịp thời và hỗ trợ giám sát 24/7; dữ liệu được lưu trữ phục vụ xử lý vi phạm.

Giải pháp này khắc phục hạn chế của niêm phong truyền thống, đảm bảo hàng hóa vận chuyển đúng tuyến, đúng thời gian, không phát hiện vi phạm như mở container hay dừng đỗ sai quy định.

Việc triển khai hệ thống camera giám sát đã góp phần hiện đại hóa và minh bạch hóa hoạt động hải quan, hỗ trợ giám sát hàng hóa, phương tiện xuất nhập cảnh, quá cảnh và hàng hóa tại kho ngoại quan. Qua đó, nâng cao hiệu quả quản lý, rút ngắn thời gian kiểm tra, thông quan và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, hệ thống quản lý tự động kho, bãi, cảng (VASSCM) giúp tăng hiệu quả kiểm tra, giám sát tại các khu vực kho, bãi, cảng và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Sau thời gian triển khai, Hệ thống VASSCM đã hài hòa giữa quy trình giám sát, quản lý của cơ quan Hải quan và quy trình vận hành, khai thác của các doanh nghiệp. Qua đó, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp kinh doanh cảng, kho bãi, giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp XNK và tăng cường hiệu quả giám sát của cơ quan Hải quan...

Thông qua hệ thống, cơ quan Hải quan quản lý toàn bộ quá trình từ khi hàng hóa được khai báo trên thông tin manifest điện tử (đối với hàng nhập khẩu), đưa vào cũng như đến khi ra khỏi khu vực giám sát hải quan và vận chuyển về các địa điểm giám sát khác; kịp thời nắm bắt các diễn biến, thông tin thay đổi nguyên trạng bao bì đóng gói hàng hóa, vị trí lưu giữ hàng hóa, theo dõi hàng tồn…

Thông quan luồng Xanh tính bằng giây

Hiện nay, 100% thủ tục hải quan cơ bản đã được tự động hóa trên toàn quốc. Hệ thống thông quan tự động mang lại hiệu quả rõ rệt cho cả doanh nghiệp và cơ quan Hải quan.

Với doanh nghiệp, giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí, hạn chế sai sót; thời gian thông quan luồng Xanh chỉ 1–3 giây, luồng Vàng không quá 2 giờ làm việc.

Với cơ quan Hải quan, hệ thống tập trung giúp giảm công sức vận hành, xử lý kỹ thuật; dữ liệu được chia sẻ nhanh toàn quốc, hỗ trợ kiểm soát hiệu quả. Đồng thời, hệ thống VNACCS/VCIS cung cấp cảnh báo, hỗ trợ kiểm tra và xử lý nghiệp vụ chính xác hơn.

Theo Cục Hải quan, từ ngày 15/12/2025-14/3/2026, toàn ngành Hải quan đã đảm bảo phân luồng thông suốt cho 4.651.523 tờ khai xuất nhập khẩu. Trong đó có 3.311.758 tờ khai luồng Xanh, chiếm 71,20%; 1.245.212 tờ khai luồng Vàng, chiếm 26,77% và 94.553 tờ khai luồng Đỏ, chiếm 2,03%. So với cùng kỳ năm 2025, tăng 249.319 tờ khai tương ứng với tỷ lệ luồng Xanh, tăng 6,05% (tăng 443.630 tờ khai), luồng Vàng giảm 4,98% (giảm 152.689 tờ khai) và luồng Đỏ giảm 1,06% (giảm 41.622 tờ khai). 

Thời gian qua, ngành Hải quan đã triển khai kế hoạch thu thập thông tin và kiểm soát rủi ro trọng điểm năm 2026; xây dựng hồ sơ địa bàn, tập trung vào tuyến hàng không, đường biển và mặt hàng rủi ro cao. Đồng thời, hướng dẫn thực hiện chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật và kịp thời xử lý vướng mắc phát sinh.

Hiện ngành Hải quan đang xây dựng quy định mới về quản lý rủi ro phù hợp Hải quan số; triển khai đề án tăng tỷ lệ phát hiện vi phạm qua phân luồng và giảm tỷ lệ kiểm tra hàng hóa. Đồng thời, tiếp tục nâng cao chất lượng phân tích rủi ro theo hướng chuyên sâu, trọng điểm.

Bên với đó, Hệ thống E-Manifest (bản khai hàng hóa điện tử) đã được hoàn thiện và hỗ trợ vận hành. Hệ thống E-Manifest đã tiếp nhận 100% hồ sơ điện tử tàu biển và thông quan điện tử đối với tàu biển xuất cảnh, nhập cảnh tại tất cả các cảng biển với 100% hãng tàu, đại lý hãng tàu, công ty giao nhận tham gia.

Việc chuẩn hóa thông tin dữ liệu hệ thống không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong thủ tục thông quan, lấy hàng mà còn giúp nâng cao hiệu quả công tác giám sát của cơ quan Hải quan đối với hàng hóa từ khi vào đến khi đưa ra khỏi khu vực giám sát hải quan và vận chuyển đến các địa điểm giám sát khác.

Việc áp dụng Hệ thống E-Manifest là yếu tố quan trọng làm thay đổi căn bản phương thức quản lý của ngành Hải quan từ quản lý thủ công sang tự động hóa và tin học hóa, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, góp phần giảm thời gian thông quan hàng hóa, giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp.

Hệ thống E-Manifest cung cấp dữ liệu giúp Hải quan đánh giá rủi ro, phân luồng hàng hóa và kịp thời phát hiện vi phạm, nâng cao hiệu quả quản lý.

Với đại lý hãng tàu, hệ thống giúp chủ động kế hoạch xếp dỡ, rút ngắn thời gian lưu tàu và giảm chờ đợi thủ tục.

Đối với cảng, E-Manifest giúp giải phóng tàu nhanh, tăng hiệu suất khai thác.

Với doanh nghiệp XNK, hệ thống giúp thông quan, giao nhận hàng nhanh hơn, giảm chi phí, rút ngắn thời gian logistics và nâng cao sức cạnh tranh.

Ngành Hải quan triển khai nộp thuế điện tử 24/7 qua ngân hàng, cho phép doanh nghiệp nộp thuế mọi lúc, mọi nơi, thông tin được cập nhật nhanh, giúp rút ngắn thời gian làm thủ tục XNK.

Đồng thời, mở rộng hình thức ủy quyền trích nợ (nhờ thu), tự động chuyển thông tin thuế sang ngân hàng để trích nộp theo định mức và thời gian đăng ký.

Phương thức này giúp doanh nghiệp không mất thời gian, chi phí; quá trình nộp thuế và thông quan diễn ra tự động, nhanh hơn, tạo thuận lợi cho hoạt động XNK.

Theo cơ quan Hải quan, tỷ lệ thu ngân sách của ngành Hải quan qua các ngân hàng thương mại tăng từ 53% tổng thu toàn Ngành năm 2014 lên 99,8% kể từ năm 2023. Đến nay, cơ quan Hải quan chỉ còn thực hiện thu bằng tiền mặt một tỷ lệ rất nhỏ trong tổng thu ngân sách, chủ yếu đối với cá nhân tham gia hoạt động XNK như đối với hàng hóa của cư dân biên giới...