Khách hàng "giữa muôn trùng vây", doanh nghiệp "giữa muôn trùng khó" (bài 1)

Bởi vậy, Chính phủ đã xác định cuộc chiến chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, hàng nhái là nhiệm vụ trọng tâm, ưu tiên hàng đầu, lâu dài, thường xuyên, liên tục, không ngừng nghỉ, với tinh thần "mỗi ngày đều là cao điểm".

Hàng giả đạo nhái, khách hàng "lãnh đủ"

Hàng giả, hàng nhái và gian lận thương mại không phải chuyện mới, nhưng ở Việt Nam, tình trạng này đang ngày càng tinh vi và tràn lan, trở thành nỗi bức xúc của cả người tiêu dùng lẫn DN. Chỉ cần bước ra đầu ngõ, ghé chợ, hay cuối tuần lên chợ đêm, khách hàng dễ dàng "lạc vào ma trận" hàng giả, từ quần áo, giày dép, mỹ phẩm đến thực phẩm. Thậm chí không cần đi xa, chỉ cần một chiếc điện thoại hay máy tính có kết nối mạng, gõ vài từ khóa, người dùng đã lập tức thấy hàng ngàn sản phẩm nhái thương hiệu rao bán công khai, giá rẻ chỉ bằng một nửa, thậm chí một phần ba so với hàng chính hãng. Một chiếc áo thun mang logo Adidas, Polo hay Louis Vuitton có thể được rao từ 400.000 - 500.000 đồng và nếu chịu mặc cả, giá còn giảm xuống chỉ 100.000 - 200.000 đồng, trong khi sản phẩm chính hãng tại trung tâm thương mại có giá hàng triệu đồng. Hàng giả không chỉ "rẻ mà dày đặc", mà còn ngày càng tinh vi, khiến người tiêu dùng khó phân biệt và DN chân chính gặp muôn vàn khó khăn.

Nạn nhân đầu tiên của hàng giả, hàng nhái chính là người tiêu dùng. Chị Nguyễn Thị Thủy, một khách hàng ở Hà Nội, vẫn còn nhớ "một trải nghiệm nhớ đời" khi mua phải bộ quần áo thể thao nhái thương hiệu Adidas. Chị kể: "Lúc mặc bộ quần áo đi dạo phố với bạn bè, mọi người cứ nhìn tôi cười cười. Tôi cũng vô tư, không biết mình bị sao. Sau đó một người bạn trêu: "Cô làm đại sứ thương hiệu A-di-bas à?' Ngay lập tức, tôi giật mình nhìn lại. Logo trên áo giống hệt Adidas, chỉ khác một chi tiết nhỏ: chữ 'd' bị đổi thành 'b', từ Adidas thành Adibas. Nếu nhìn qua, chẳng ai phân biệt được. Chị Thủy cười chua chát: "Lúc đó xấu hổ vô cùng. Thà mua những hàng không thương hiệu hoặc thương hiệu bình dân còn hơn mặc nhái kiểu này", chị Thuỷ chia sẻ.

Thế nhưng, chị Thủy còn may mắn khi chỉ mất tiền và xấu hổ tạm thời. Bi kịch thật sự xảy ra với những nạn nhân của mỹ phẩm và thực phẩm giả. Chị V.T.V.A (Thanh Liệt, Hà Nội) chia sẻ trải nghiệm kinh hoàng: Nghe bạn bè giới thiệu một shop mỹ phẩm xách tay uy tín, chị mua hai lọ kem dưỡng da được quảng cáo là hàng Pháp. Chỉ sau một tuần bôi 2-3 lần mỗi ngày, da mặt chị xuất hiện mụn đỏ, sưng tấy và ngứa rát. Bất đắc dĩ, chị phải vào bệnh viện điều trị, vừa tốn tiền, vừa chịu tổn thương trên da.

Tình trạng tương tự xảy ra với chị P.T.M.D (43 tuổi, Hà Tĩnh). Chị mua kem trẻ hóa da giá gần 8 triệu đồng, quảng cáo bởi một diễn viên nổi tiếng. Ban đầu da căng bóng, sáng mịn, nhưng chỉ sau 5 ngày, mặt chị nổi mụn nước li ti, sưng phù, đau rát. Khi vào Bệnh viện Da liễu, bác sĩ chẩn đoán viêm da cấp tính, nhiễm trùng nặng. Nguyên nhân là mỹ phẩm chứa nồng độ axit cao, khiến da bị phỏng sâu, khó hồi phục hoàn toàn và để lại sẹo vĩnh viễn.

Những trường hợp như chị A, chị D không hiếm. Hàng ngày, các bệnh viện tiếp nhận nhiều bệnh nhân bị dị ứng, viêm da, thậm chí ngộ độc do dùng mỹ phẩm, thực phẩm giả. Nguy hiểm hơn là các ca ngộ độc khi dùng phải thực phẩm giả, thực phẩm bẩn, mà điển hình trong thời gian qua được cơ quan chức năng chỉ ra là một loạt nhãn hàng sữa bị làm giả. Theo TS.BS Đỗ Thị Hạnh, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, sữa giả là "cơn ác mộng thầm lặng" với trẻ nhỏ. Sữa không đủ đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất, khiến trẻ thiếu năng lượng, chậm tăng cân, phát triển chiều cao trì trệ. Nguy hiểm hơn, một số sữa giả không đảm bảo vệ sinh, có thể nhiễm vi khuẩn E.coli, Salmonella… gây tiêu chảy cấp, rối loạn đường ruột, thậm chí dẫn đến tình trạng bệnh lý phức tạp, đe dọa sức khỏe trẻ em.

Hàng giả, hàng nhái không chỉ lấy đi tiền của người tiêu dùng, mà còn trực tiếp tấn công sức khỏe, đời sống và niềm tin của họ - từ chiếc áo nhái gây xấu hổ tạm thời đến kem dưỡng da và sữa giả đe dọa sức khỏe nghiêm trọng.

Doanh nghiệp chân chính tổn thất vì hàng giả, nhái

Không chỉ người tiêu dùng là nạn nhân, các DN làm ăn chân chính cũng đang gánh chịu tổn thất nặng nề từ hàng giả, hàng nhái. Với DN, mỗi sản phẩm, dịch vụ là "đứa con tinh thần", là kết quả của quá trình nghiên cứu, đầu tư công sức, tiền bạc và tâm huyết, quyết định sự sống còn của cả thương hiệu.

Thế nhưng, khi hàng giả, hàng nhái đội lốt hàng thật tràn lan, chiếm lĩnh thị trường, chính những DN tử tế lại bị đẩy vào thế yếu. Người tiêu dùng dễ nhầm lẫn, mua phải hàng kém chất lượng rồi quay lưng với "hàng thật", còn DN thì mất uy tín, thiệt hại doanh thu, thương hiệu bị bào mòn từng ngày. Hệ lụy không dừng ở một vài DN, mà làm méo mó môi trường kinh doanh, ảnh hưởng đến uy tín của cả nền kinh tế và thương hiệu quốc gia.

Ông Phan Minh Thông, Chủ tịch HĐQT Phúc Sinh Group, chủ thương hiệu K-Coffee, cho rằng cà phê là một trong những mặt hàng bị làm giả nhiều nhất suốt nhiều năm qua. Từ cà phê trộn hương liệu, pha bắp, đến cà phê chế biến từ hóa chất và phụ gia, tất cả đã làm thị trường bị bóp méo nghiêm trọng.

Trong hành trình đưa cà phê Phúc Sinh xuất khẩu tới hơn 100 quốc gia, ông Thông không ít lần rơi vào tình huống "dở khóc dở cười" khi khách hàng nước ngoài nửa đùa nửa thật rằng: Việt Nam xuất khẩu cà phê đi khắp thế giới, nhưng ngay tại Việt Nam lại khó tìm được cà phê thật để uống. Câu nói tưởng chừng vui ấy lại trở thành động lực khiến ông quyết định quay về thị trường nội địa, làm cà phê nguyên chất cho người Việt.

Tuy nhiên, con đường này không hề dễ dàng. Khi người tiêu dùng đã quen với cà phê pha trộn nhiều hương liệu, cà phê nguyên chất lại trở nên "khó uống". Trong khi chi phí rang xay cà phê thật tại nhà máy khoảng 235.000 đồng/kg, thì ngoài thị trường tràn ngập những sản phẩm chỉ bán 130.000 - 150.000 đồng/kg. Sự chênh lệch ấy khiến DN làm ăn nghiêm túc gần như bị đẩy vào thế bất lợi ngay trên sân nhà.

Theo ông Lương Trọng Khoa, sáng lập Công ty CP Sâm Việt Nam (Vinapanax), Phó Chủ tịch Hội Sâm Ngọc Linh Quảng Nam (cũ), thực trạng hàng giả trong lĩnh vực sâm Ngọc Linh đã đến mức báo động. "Chỉ cần gõ từ khóa sâm Ngọc Linh trên mạng, thì khoảng 90% kết quả hiện ra không phải sâm Ngọc Linh thật", ông Khoa thẳng thắn nói.

Điều đáng lo ngại hơn, theo ông Khoa, không chỉ có hàng giả từ bên ngoài mà còn xuất hiện tình trạng DN tự làm giả, tự pha trộn. Trong thực tế, một số đơn vị đã trộn sâm Ngọc Linh với các loại sâm khác như sâm Lai Châu, tam thất… rồi bán ra thị trường. Người tiêu dùng gần như không thể phân biệt, bởi quy định hiện hành chỉ yêu cầu kiểm nghiệm an toàn thực phẩm và hàm lượng saponin - trong khi saponin không phải hoạt chất đặc thù riêng của sâm Ngọc Linh. "Kẽ hở này đang bị lợi dụng triệt để", ông Khoa nhấn mạnh.

Câu chuyện tương tự cũng diễn ra trong ngành yến sào. Ông Huỳnh Đức Trọng, Giám đốc Công ty Yến sào Khánh Hòa - Chi nhánh TP Hồ Chí Minh, cho biết, DN phải tiêu tốn rất nhiều thời gian, tiền bạc cho các vụ kiện tụng. "Cứ kiện xong nhãn này, họ lại đổi sang nhãn khác để tiếp tục làm nhái", ông Trọng chia sẻ.

“Hiện nay, trên thị trường xuất hiện hơn 100 nhãn yến sào mang tên Khánh Hòa, thật - giả lẫn lộn. Không ít người tiêu dùng bị lừa mua phải hàng nhái, nhưng cũng có trường hợp biết là giả vẫn mua vì giá rẻ, nhất là khi dùng để biếu tặng. "Chỉ cần rẻ, "trông cho sang", còn chất lượng thì không quan tâm", ông Trọng thẳng thắn nói. Chính tâm lý dễ dãi ấy đã vô tình tiếp tay cho hàng giả, hàng nhái ngày càng lộng hành.

Trong lĩnh vực thời trang và mỹ phẩm cao cấp, tình trạng vi phạm cũng không kém phần nghiêm trọng. Ông Nguyễn Thuận Đạt, Giám đốc điều hành Công ty Thời trang và Mỹ phẩm Duy Anh (DAFC), cho biết các thương hiệu xa xỉ đang bị làm giả một cách công khai, tràn lan. Trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội, hàng nhái được rao bán với mức giá chỉ 10 - 30% giá trị thật, khiến người tiêu dùng dễ dao động. Hệ quả là các DN phân phối hàng chính hãng bị thất thu ít nhất 15 - 20% doanh thu. Chưa dừng lại ở đó, họ còn phải gánh thêm chi phí rất lớn để bảo vệ thương hiệu: Từ thuê luật sư, tổ chức truyền thông cảnh báo người tiêu dùng, kiểm tra thị trường, đến đào tạo nhân viên nhận diện hàng giả.

Giữa "muôn trùng khó" của hàng giả, hàng nhái, DN chân chính không chỉ phải cạnh tranh bằng chất lượng, mà còn phải tự trang bị "lá chắn" để bảo vệ chính mình - một cuộc chiến dai dẳng, tốn kém và đầy áp lực.