Kỳ vọng phục hồi xuất khẩu cá tra
Trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu (XK) cá tra sụt giảm ở hầu hết các thị trường lớn, giá bán thấp. Trong bối cảnh này, Đoàn thanh tra Cơ quan Kiểm dịch và An toàn Thực phẩm Mỹ (FSIS - Bộ Nông nghiệp Mỹ) đã sang Việt Nam đánh giá hệ thống kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm đối với cá da trơn xuất khẩu.
Ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ NN&PTNT) cho biết trong 6 tháng đầu năm, giám sát 418 mẫu ở 34 vùng nuôi tại 11 tỉnh, thành ĐBSCL thì có 5 mẫu vi phạm hóa chất, kháng sinh (giảm 2 mẫu so với cùng kỳ năm 2022). Cá tra XK bị cảnh báo trong 7 tháng đầu năm nay là 7 lô (cùng kỳ là 64 lô) tập trung ở thị trường Nga và Brazil.
"Ở công đoạn chế biến, một số cơ sở duy trì điều kiện vệ sinh nhà xưởng, trang thiết bị chưa tốt. Vẫn còn tình trạng lạm dụng phụ gia, mạ băng dẫn đến giảm uy tín sản phẩm tại một số thị trường nhập khẩu. Số cơ sở chế biến tự xây dựng chuỗi sản xuất, vận chuyển, chế biến đảm bảo an toàn thực phẩm chưa nhiều", ông Lê Bá Anh nói.
Theo Hiệp hội Chế biến và XK thủy sản Việt Nam (VASEP), từ đầu năm đến ngày 15/7, cá tra Việt Nam XK đạt 942 triệu USD, giảm 28% so với cùng kỳ năm ngoái. XK sang các thị trường lớn đều giảm mạnh. Trong đó, XK cá tra sang Trung Quốc và Hồng Kông chiếm 32% tỷ trọng, kim ngạch đạt 301 triệu USD, giảm 33%.
Mỹ vẫn duy trì vị trí số 2 về nhập khẩu cá tra Việt Nam với gần 150 triệu USD (giảm 60%). Khối thị trường CPTPP và EU vẫn duy trì đứng thứ 3 và 4 về nhập khẩu cá tra Việt Nam khi giá trị XK đạt lần lượt là 125 triệu USD (giảm 37%) và 96 triệu USD (giảm 21%). Singapore và Đức vẫn là các điểm sáng khi tiếp tục ghi nhận tăng trưởng dương 3% và 32% trong khi hầu hết các thị trường đơn lẻ đều giảm nhập khẩu cá tra.
Bà Tô Tường Lan, Phó Tổng thư ký VASEP nhận định: "Cuối năm nay, kim ngạch XK cá tra sẽ hồi phục tại các thị trường như Mỹ (lạm phát đang dần hạ nhiệt, tạo điều kiện kích thích người tiêu dùng), số lượng cá tra tồn kho ở nhiều nước đang giảm dần. Giá thức ăn cho cá tra cũng giảm, tạo điều kiện giúp nông dân đẩy mạnh thả nuôi vào các tháng cuối năm".
Các nước Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) hay Ả Rập Xê Út sẽ là thị trường tiềm năng năm 2023. Mặc dù có tăng trưởng chậm lại do lạm phát nhưng kinh tế khu vực này vẫn ở mức ổn định do những cơ hội thu lợi nhuận từ căng thẳng của chiến sự Nga - Ukraine. VASEP dự báo kim ngạch XK cá tra năm nay sẽ giảm 15% so với năm 2022, đạt 2 tỷ USD.
Ông Ngô Quang Trường, Giám đốc Công ty TNHH Thủy sản Biển Đông cho hay 10 năm trước, giá cá tra xuất khẩu sang Liên minh Châu Âu (EU) từ 2,5-2,6 USD/kg thì 10 năm sau giá bán vẫn vậy, cá tra không tăng giá. Nhiều nông dân nuôi cá đang khổ khi giá thành sản xuất là 28.000-29.000 đồng/kg trong khi giá bán từ 26.000-27.000 đồng/kg. Còn thời điểm trước, giá thành sản xuất chỉ 14.000-15.000 đồng/kg nhưng giá bán tương đương hiện nay. Hiện giá cá tra nguyên liệu xuất khẩu (cá tra thịt trắng) tại nhiều địa phương ĐBSCL được người dân bán cho doanh nghiệp (DN) chế biến XK chỉ còn ở mức trên dưới 26.000 đồng/kg. Với mức giá này, người nuôi có thể bị lỗ từ 1.000-3.000 đồng/kg.
Theo ông Võ Đông Đức, Tổng Giám đốc Công ty CP Xuất nhập khẩu thuỷ sản Cần Thơ (Caseamex), cá tra đã có gần 20 năm hoà nhập trên thị trường thế giới. Các DN XK đã có tất cả các chứng nhận về vệ sinh an toàn thực phẩm mà nước nhập khẩu yêu cầu. "Một số công ty làm chất lượng rất tốt, chịu tất cả chi phí hình thành chuỗi kiểm soát chất lượng nhưng giá bán giữa các công ty ngang tầm với nhau. Công ty có chứng nhận 1 sao hay 4 sao cho thị trường Mỹ nhưng giá bán gần gần như nhau, chỉ là có cơ hội bán hàng nhiều hơn. Vì vậy, DN khi đã hình thành chất lượng đáp ứng yêu cầu của thị trường nên cẩn trọng, cố gắng giữ vững được giá, đừng để thất bại sẽ kéo theo hệ luỵ của ngành".
Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Trần Thanh Nam cho hay, trong tháng 8 này, Đoàn thanh tra của FSIS sang Việt Nam để đánh giá hệ thống kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm đối với cá da trơn xuất khẩu, cộng với việc XK giảm là một khó khăn cho ngành hàng cá tra. Đây cũng là thời cơ để tái cơ cấu lại vùng nuôi, quy trình sản xuất.
"Phải tính đến chuyện lâu dài, chứ không phải thanh tra xong rồi trở lại như cũ. Cá tra là lợi thế độc tôn của nước ta, nếu không nâng niu, không nâng giá trị lên thì một thời gian chúng ta sẽ tự đánh mất mình", Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhận định.