Nhận diện để tránh bẫy trái phiếu “4 không”

Lãi suất trái phiếu tiếp tục tăng

Năm 2021 tiếp tục là một năm thăng hoa của thị trường TPDN, từng bước trở thành một kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng đối với nền kinh tế. Bà Trương Minh Trang - Giám đốc Điều hành, Dịch vụ Thông tin Tài chính, FiinGroup thông tin, trong năm 2021, trái phiếu đã trở thành một kênh đầu tư đại chúng với quy mô phát hành lên tới 659 nghìn tỷ đồng, tốc độ tăng trưởng kép trong vòng 5 năm qua là 55,4%/năm, hiện có khoảng 300 nghìn nhà đầu tư đã tham gia vào thị trường TPDN.

Theo thống kê, nhóm ngân hàng và các doanh nghiệp bất động sản vẫn là những đơn vị dẫn đầu về khối lượng phát hành.Trong cơ cấu phát hành, nhóm ngân hàng chiếm khoảng 35%; 65% còn lại là nhóm phi tài chính, trong đó chủ yếu là bất động sản. Dù tăng trưởng nhanh, tuy nhiên quy mô của thị trường hiện mới chiếm khoảng 15% GDP, thấp hơn nhiều so với một số nước trong khu vực như Malaysia là hơn 50%, Singapore là gần 40%...

Như vậy dư địa tăng trưởng còn rất lớn. Đáng chú ý, cùng với sự sôi động của thị trường, những cảnh báo rủi ro cũng liên tục được đưa ra, trong đó bài học “bom nợ” khổng lồ 300 tỷ USD Evergrande luôn là mối quan ngại sâu sắc của các bên tham gia.

Theo đánh giá của giới chuyên gia, thị trường TPDN năm 2022 sẽ vẫn tiếp tục sôi động với những bước mở rộng cả về quy mô lẫn tính đa dạng của sản phẩm. Đồng thời, với thay đổi của hành lang pháp lý, thị trường sẽ an toàn, minh bạch hơn, hạn chế cảnh “vàng thau lẫn lộn”. Ông Lê Hồng Khang - Trưởng phòng Dịch vụ Xếp hạng tín nhiệm FiinRatings cho rằng, trong năm 2022, lượng phát TPDN dự báo sẽ rất sôi động bởi hai lực dẫn chính.

Cụ thể, thống kê cho thấy 60% lượng trái phiếu đang lưu hành trên thị trường sẽ đáo hạn trong hai năm tới, giữa thời điểm dịch bệnh diễn biến phức tạp, các doanh nghiệp bị ảnh hưởng nhiều, một số doanh nghiệp bị đóng băng hoạt động kinh doanh, áp lực phải phát hành trái phiếu mới để tái tài trợ cho các khoản nợ đến hạn rất lớn. Mặt khác, khi hoạt động kinh tế khôi phục, giãn cách nới lỏng thì các doanh nghiệp, nhất là trong lĩnh vực bất động sản sẽ có nhu cầu huy động vốn để tài trợ xây mới, tiếp tục các dự án hiện tại.

Trong khi đó hành lang pháp lý cũng có những thay đổi như Thông tư số 16/2021/TT-NHNN thay thế Thông tư số 22/2016/TT-NHNN ngày 30/6/2016 quy định việc TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài mua TPDN có hiệu lực từ ngày 15/1/2022 và Dự thảo sửa đổi, bổ sung Nghị định 153/2020/NĐ-CP quy định về chào bán, giao dịch TPDN riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán TPDN ra thị trường quốc tế theo hướng thắt chặt điều kiện phát hành... Tất cả những thay đổi này dự báo sẽ ảnh hưởng đến doanh nghiệp có năng lực tín dụng thấp và doanh nghiệp muốn phát hành thành công thì sẽ nâng lãi suất phát hành lên mức cao hơn. Do đó, nền lãi suất trái phiếu của doanh nghiệp năm nay sẽ cao hơn năm 2021.

Đồng quan điểm, bà Trương Minh Trang cho rằng, trong năm 2022, nhà phát hành TPDN sẽ gặp nhiều khó khăn trong phát hành để tái tài trợ những khoản nợ cũ. Tuy nhiên, triển vọng của thị trường TPDN vẫn sẽ sôi động và còn nhiều tiềm năng. Lãi suất sẽ có xu hướng tăng lên, vì vậy, nhà đầu tư cần phải xem xét thời gian giải ngân để có thể tối đa hóa lợi nhuận. Ngoài ra, có rất nhiều điểm nhà đầu tư cần chú ý, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến đánh giá năng lực tín dụng của các nhà phát hành cũng như của đơn vị bảo lãnh, chất lượng tài sản đảm bảo và đánh giá giá trị của các tài sản đảm bảo.

Ba lời khuyên để tránh rủi ro

Hiện nay, trên thị trường xuất hiện một số nhà phát hành đẩy lãi suất chào bán ra thị trường cao bất thường so với lãi suất bình quân trên thị trường nên không bán được.Tuy nhiên, khi thay đổi cách thức tiếp cận bằng cách giảm lãi suất chào bán chỉ cao hơn chút so với nhóm tổ chức phát hành có năng lực tín dụng ở mức trung bình - khá, họ bán trái phiếu thành công.Thực tế trên thị trường, có những doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh liên tục lỗ luỹ kế 2 năm gần đây nhưng lãi suất chỉ 8%.Mức lãi suất này chưa phản ánh hết rủi ro nhà đầu tư có thể gặp phải.

“Điều này đặt ra một tình huống gây khó cho nhóm các nhà đầu tư cá nhân không có nhiều kinh nghiệm và kỹ năng phân tích. Nhà đầu tư muốn chọn lựa trái phiếu có lãi suất tốt nhưng năng lực tín dụng của tổ chức phát hành ở nhóm trung bình - khá, mà mua nhầm trái phiếu của nhóm năng lực tín dụng ở mức trung bình - yếu”, ông Lê Hồng Khang phân tích.

Để có lựa chọn sáng suốt khi chọn mua trái phiếu, ông Khang đưa ra ba giải pháp giúp ích cho nhà đầu tư cá nhân tránh mua phải trái phiếu “4 không” - không niêm yết, không có tài sản bảo đảm, không bảo lãnh thanh toán và không có xếp hạng tín nhiệm. Thứ nhất, sàng lọc cơ hội đầu tư, nhà đầu tư nếu có kiến thức hoặc tự trang bị được kiến thức, có thể dùng những chỉ số để sàng lọc và đánh giá sơ bộ một số trái phiếu đang lưu hành trên thị trường. Thứ hai, nhà đầu tư hoàn toàn có thể sử dụng các sản phẩm tương đối hiện đại như đầu tư vào các chứng chỉ quỹ, các quỹ mở thông thường được vận hành bởi các chuyên gia trong ngành, giúp nhà đầu tư sàng lọc những cơ hội đầu tư tốt, giảm thiểu bất cân xứng về mặt thông tin. Thứ ba, liên quan đến quy định về tư cách nhà đầu tư chuyên nghiệp là cá nhân khi nắm giữ tổng tài sản tại thời điểm xác minh hơn 2 tỷ, theo ông Khang, đây là quy định rất cần thiết. Tuy nhiên, quy định cứng nhưng thiếu hành lang mềm, chính là hành lang pháp lý. Bởi vậy, để phòng tránh rủi ro, nhà đầu tư cần sử dụng tư vấn chuyên nghiệp hoặc cố vấn tài chính…