Nhận diện và xử lý rửa tiền trong lĩnh vực ngân hàng, bất động sản, tài sản mã hoá
Theo kết quả cập nhật đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền, lĩnh vực ngân hàng nguy cơ rửa tiền ở mức cao, liên quan chủ yếu đến việc rửa tiền có nguồn gốc từ các loại tội phạm nguồn gồm: Tội đánh bạc; tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản; tội tham nhũng.
Phát biểu tại Hội thảo phổ biến Thông tư số 27/2025/TT-NHNN, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP và kết quả Đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền, tài trợ khủng bố do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tổ chức vào ngày 16/10/2025, Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Ngọc Cảnh đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng của công tác nhận diện và xử lý các rủi ro về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Bởi theo Phó Thống đốc, bối cảnh địa chính trị và các thị trường tài chính quốc tế có nhiều biến động và nền kinh tế Việt Nam có độ mở ngày càng cao nên yêu cầu nêu trên càng cấp thiết.
Bên cạnh đó, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt sẽ góp phần tích cực cho việc thực hiện Kế hoạch Hành động Quốc gia về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt mà Chính phủ đã cam kết với Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính (FATF).
Bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền, NHNN cho biết Thông tư số 27/2025/TT-NHNN sửa đổi một số nội dung với mục tiêu hướng dẫn và tháo gỡ một số khó khăn, vướng mắc chính của đối tượng báo cáo trong quá trình triển khai. Các nội dung thay đổi bao gồm gồm Tiêu chí, phương pháp đánh giá rủi ro về rửa tiền của đối tượng báo cáo; Quy trình quản lý rủi ro về rửa tiền và phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro về rửa tiền; Quy định nội bộ về phòng, chống rửa tiền; Chế độ báo cáo giao dịch có giá trị lớn phải báo cáo; Chế độ báo cáo giao dịch đáng ngờ; Giao dịch chuyển tiền điện tử; Chế độ báo cáo giao dịch chuyển tiền điện tử; Hình thức và thời hạn báo cáo dữ liệu điện tử; sửa đổi, bổ sung các phụ lục về mẫu biểu báo cáo đánh giá rủi ro tại tổ chức, mẫu biểu báo cáo giao dịch đáng ngờ.
Thông tư 27 cũng nhấn mạnh nguyên tắc quản lý dựa trên rủi ro, yêu cầu các tổ chức phải cập nhật, đánh giá định kỳ rủi ro rửa tiền, xây dựng quy trình nhận biết và xác minh khách hàng, bao gồm cảtrường hợp khách hàng không có tài khoản hoặc ít giao dịch. Các đối tượng báo cáo phải thường xuyên giám sát mối quan hệ kinh doanh, bảo đảm giao dịch phù hợp với nguồn tiền hợp pháp và hồ sơ nhận biết khách hàng.
Được biết, theo kết quả cập nhật đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền, lĩnh vực ngân hàng là lĩnh vực có nguy cơ rửa tiền ở mức cao. Các loại tội phạm liên quan chủ yếu đến việc rửa tiền có nguồn gốc từ các loại tội phạm nguồn gồm: tội đánh bạc; tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản; tội tham nhũng.
Số vụ báo cáo giao dịch đáng ngờ trong lĩnh vực này trong những năm gần đây chiếm tới 92% tổng số giao dịch được báo cáo (8.358 giao dịch). Một số vụ rửa tiền điển hình trong lĩnh vực này như vụ Vạn Thịnh Phát, vụ Trương Mỹ Lan và đồng phạm...
Ngoài ra, lĩnh vực bất động sản cũng có nguy cơ rửa tiền ở mức cao, do số lượng giao dịch lớn và giá trị giao dịch cao và khả năng che giấu nguồn gốc tài sản. Ngoài ra còn do tình trạng kê khai giá trị giao dịch không đúng thực tế, việc thanh toán tiền mặt và giao dịch tự phát, hệ thống thông tin khách hàng còn bất cập…
Đáng chú ý, đối với lĩnh vực tài sản mã hóa vừa đang được đưa váo thí điểm, phía Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng chỉ ra nhiều nguy cơ rửa tiền. Chẳng hạn như các đối tượng lợi dụng hệ thống xác thực lỏng lẻo của sàn giao dịch tài sản mã hóa (sử dụng giấy tờ giả/cho phép giao dịch ẩn danh); trộn tài sản mã hóa phi pháp với hợp pháp;
Hợp pháp hóa tài sản mã hóa phi pháp bằng việc chuyển giá trị sang tài sản mã hóa cá nhân (privacy coin) để hoán đổi với tài sản mã hóa hợp pháp; chuyển tài sản mã hóa giữa các blockchain và sử dụng các cầu giao dịch để phức tạp hóa luồng truy vết (Chain-hopping/Cross-chain Bridge).
Các đối tượng còn tạo các dự án giả, dùng tài sản mã hóa phi pháp để mua, chuyển ra ví thứ 3 (ví sạch) để giao dịch; hủy/đánh sập dự án để che vết; thành lập/giao dịch thông qua các tổ chức không tuân thủ quy định về phòng chống rửa tiền; Tạo ra các NFT (mã thông báo không thể thay thế) khó định giá để giao dịch tài sản mã hóa phi pháp…
Ngoài ra, các đối tượng sử dụng các trung gian để rửa tiền, như: Sử dụng các tài sản mã hoá ổn định làm trung gian; vay tài sản mã hóa hợp pháp và hoàn trả bằng tài sản mã hóa phi pháp thông qua chia nhỏ giao dịch; thuê ví, thuê tài khoản ngân hàng, tài khoản trên sàn...