Nỗi lo giảm phát của các nhà máy điện gió, điện mặt trời

Công suất phụ tải toàn quốc vào giờ thấp điểm buổi trưa đã giảm, có thời điểm chỉ còn khoảng 14.800 MW, giờ thấp điểm ban đêm chỉ còn đạt xấp xỉ 13.000 MW.

Trong những ngày nghỉ Tết, công suất tiêu thụ điện cao nhất của toàn hệ thống mỗi ngày chỉ ở mức 24.700 MW, sản lượng tiêu thụ điện ở mức khoảng 485 triệu kWh/ngày. Tiêu thụ điện trung bình hàng ngày của cả nước trong kỳ nghỉ Tết thấp hơn khoảng 29% về công suất và thấp hơn 30% về sản lượng so với mức trung bình của những ngày trước Tết.

Trong khi đó, tổng công suất lắp đặt nguồn điện toàn hệ thống hiện đã ở mức khoảng 75.700 MW, gồm hơn 20.800 MW năng lượng tái tạo, chiếm tỷ lệ 27,5% với 16.500 MW điện mặt trời và gần 4.000 MW điện gió. Như vậy, chỉ riêng về nguồn năng lượng tái tạo đã có công suất lắp đặt cao hơn nhiều so với công suất tiêu thụ điện toàn hệ thống trong các giờ và ngày thấp điểm dịp lễ, Tết.

Với mức tiêu thụ điện giảm thấp như vậy, nhiều loại hình nguồn điện buộc phải giảm phát cho phù hợp với nhu cầu phụ tải để đảm bảo vận hành an toàn hệ thống điện Quốc gia. Trước tình hình trên, Trung tâm Điều độ hệ thống điện Quốc gia (A0) cũng đã chủ động, kịp thời thông tin rộng rãi, cảnh báo về vấn đề an ninh - an toàn trong vận hành hệ thống điện để kêu gọi sự phối hợp của các đơn vị vận hành nguồn và lưới điện.

Theo thông tin từ A0, do đặc điểm phụ tải thấp trong thời gian diễn ra kỳ nghỉ Tết, điện áp các hệ thống điện miền và hệ thống 500 kV tăng cao nên A0 và các trung tâm điều độ hệ thống điện miền đã điều phối việc tách một số đường dây cao áp và siêu cao áp ra khỏi vận hành để đảm bảo điện áp toàn hệ thống trong giới hạn cho phép nhằm vận hành an toàn trong những ngày tiêu thụ điện giảm thấp.

Tiêu thụ điện dịp Tết năm nay giảm, nhưng so với kỳ Tết Nguyên đán năm trước thì mức tiêu thụ điện trung bình ngày trên cả nước trong kỳ nghỉ Tết Nhâm Dần 2022 vẫn cao hơn khoảng 8% về công suất đỉnh và cao hơn 16% về sản lượng. Đồng thời, trong tháng cao điểm 11/2021, sản lượng điện sản xuất toàn hệ thống vẫn đạt 20,71 tỷ kWh, tương đương với 690,3 triệu kWh/ngày và tăng 3,9% so với trước đó.

EVN cho biết, trong 11 tháng của năm 2021, sản lượng huy động từ thủy điện đạt hơn 72 tỷ kWh, chiếm 30,8% tổng sản lượng điện sản xuất toàn hệ thống; nhiệt điện than đạt hơn 108 tỷ kWh, chiếm 46,4%; tua bin khí đạt 24,36 tỷ kWh, chiếm 10,4%; năng lượng tái tạo, gồm cả điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối đạt 26,88 tỷ kWh, chiếm 11,5% tổng sản lượng điện sản xuất toàn hệ thống. Riêng điện mặt trời đạt 24,46 tỷ kWh, còn điện gió chỉ đạt 2,27 tỷ kWh. Ngoài ra, nguồn phát từ nhiệt điện dầu cũng được EVN huy động 2 triệu kWh và điện nhập khẩu đạt 1,34 tỷ kWh, chiếm 0,6% tổng sản lượng điện sản xuất toàn hệ thống.

Tiêu thụ điện vẫn tăng đều, nhưng thời gian qua, một số đại diện nhà máy điện gió, điện mặt trời đã phải kêu trời vì bị yêu cầu cắt giảm công suất phát, có nơi đến 70%. Cụ thể, vào ngày 2/1, đại diện 1 nhà máy điện gió cho biết, lúc 1h30 chiều tốc độ gió đạt 12,8m/s, nhưng công suất thực tế nhà máy điện gió ở khu vực miền Trung này được phép phát lên hệ thống chỉ đạt 4,6MW; công suất thực của nhà máy đã bị cắt giảm đến 38,4MW.

Nhìn vào số liệu về công suất phát của điện gió, điện mặt trời và sản lượng điện do EVN huy động vào năm ngoái cũng có thể thấy, tuy công suất lắp đặt đã chiếm 27,5% tổng công suất nguồn điện của cả nước, nhưng sản lượng điện sạch được huy động chỉ chiếm tỷ lệ 11,5%. Điều này cho thấy, việc giới đầu tư phát triển điện gió, điện mặt trời thường xuyên than bị giảm công suất phát không phải không có cơ sở. 

Lý giải về nguyên nhân khiến điện sạch cũng thường xuyên bị giảm phát, A0 cho rằng, trong công tác vận hành hệ thống điện, đơn vị này đã tính toán, lập phương án vận hành nguồn, lưới và chỉ huy vận hành theo tình hình thực tế. Với mức tiêu thụ điện giảm thấp trong dịp nghỉ lễ, Tết, nhiều loại hình nguồn điện buộc phải giảm phát phù hợp với nhu cầu phụ tải.

Để đảm bảo vận hành an toàn, ổn định hệ thống điện, A0 bắt buộc vẫn phải duy trì một số ít các nhà máy điện truyền thống như thủy điện, tua bin khí,... ở mức tối thiểu để đảm bảo có công suất dự phòng trong các tình huống sự cố nguồn điện hoặc các biến động bất thường trong vận hành thực tế.

Chính vì vậy, khi phụ tải xuống quá thấp, các nguồn truyền thống đã ngừng hoặc giảm phát đến giới hạn kỹ thuật mà tổng công suất phát vẫn vượt nhu cầu tiêu thụ, việc điều chỉnh giảm công suất huy động từ tất cả các loại hình nguồn điện, kể cả từ các nguồn năng lượng tái tạo là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo vận hành an toàn hệ thống điện Quốc gia.

Đồng thời, với mục đích tăng cường công khai, minh bạch thông tin về tình hình vận hành hệ thống điện Quốc gia, từ cuối tháng 9/2021, A0 đã định kỳ hàng ngày công bố số liệu về dự kiến công suất nguồn điện được huy động của ngày hôm sau theo từng loại nguồn phát vào các khung giờ điển hình, gồm khung giờ buổi trưa khi bức xạ mặt trời lớn nhất nhưng công suất tiêu thụ điện thấp và khung giờ chiều - tối, thời điểm công suất tiêu thụ điện cao nhưng bức xạ mặt trời rất thấp. Các số liệu này được công bố được đăng tải trên trang web của A0.