TP Hồ Chí Minh: Quyết liệt cuộc chiến chống “thực phẩm bẩn” từ cửa ngõ đến bàn ăn
Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và dịch bệnh diễn biến phức tạp, cuộc chiến chống thực phẩm bẩn trở thành nhiệm vụ cấp bách của các ngành chức năng, bởi đó là sự sống còn đối với sức khỏe của hơn 14 triệu dân thành phố.
Đột kích những “lò mổ chui” trong hẻm sâu
Những “lò mổ chui” thường ẩn mình trong các con hẻm nhỏ, sâu, nơi tập trung đông dân nhập cư để dễ bề lẩn trốn và tẩu tán tang vật khi có “biến”. Việc tiếp cận, kiểm tra gặp nhiều khó khăn.
Khoảng 7h sáng ngày 7/4, một tổ công tác gồm Trạm Chăn nuôi và Thú y khu vực 2 (thuộc Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP Hồ Chí Minh) phối hợp cùng Công an phường Tân Thới Hiệp (TP Hồ Chí Minh) đã bất ngờ ập vào kiểm tra 2 cơ sở giết mổ heo không phép nằm sâu trên đường Hương lộ 80 (phường Tân Thới Hiệp).
Tại cơ sở thứ nhất, lực lượng chức năng bắt quả tang 14 con heo đang chờ hóa kiếp, trong đó có một con vừa bị xẻ thịt trên nền đất bẩn thỉu. Ở điểm thứ hai, 10 con heo khác cũng trong tình trạng tương tự: 2 con đang bị giết mổ và 8 con còn sống. Toàn bộ số heo này đều chưa được kiểm dịch, không rõ nguồn gốc và có dấu hiệu bị tiêm thuốc hoặc mang mầm bệnh.
Điều kiện vệ sinh tại đây ở mức báo động. Chuồng trại chỉ là những tấm tôn cũ nát, khung sắt hoen gỉ dựng tạm bợ. Nền xi măng phủ đầy chất bẩn, nước thải đọng thành vũng bốc mùi hôi thối nồng nặc. Heo bị nhốt chen chúc trong không gian kín, một số được đánh dấu bằng sơn trên thân nhưng không có bất kỳ dấu hiệu nhận diện kiểm dịch nào.
Nguy hiểm hơn, quy trình giết mổ diễn ra ngay trong khu vực nuôi nhốt, không có sự tách biệt giữa khu sạch và khu bẩn. Người thực hiện chủ yếu thao tác thủ công, không có trang bị bảo hộ cần thiết. Thịt sau khi giết mổ được sơ chế trong điều kiện sơ sài, đặt trực tiếp trên bề mặt kim loại, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm vi sinh và côn trùng xâm nhập.
Khu vực giết mổ cũng không được phân tách với không gian sinh hoạt, vật dụng cá nhân, xe máy được để lẫn lộn, không tuân thủ bất kỳ quy chuẩn nào về vệ sinh an toàn thực phẩm.
Các chủ cơ sở khai nhận toàn bộ số heo được thu mua từ tỉnh Tây Ninh nhưng chủ lò không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc xuất xứ cũng như giấy chứng nhận kiểm dịch động vật . Cả 2 cơ sở đều không có giấy đăng ký kinh doanh, hoạt động giết mổ diễn ra tại địa điểm chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp phép, không đảm bảo điều kiện vệ sinh thú y.
Các đối tượng tận dụng đêm tối hoặc rạng sáng để vận chuyển động vật chết, thối rữa từ các tỉnh về tiêu thụ.
Sáng sớm ngày 8/4, tổ kiểm tra gồm đại diện Trạm Chăn nuôi và Thú y khu vực 5 (thuộc Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP Hồ Chí Minh) phối hợp UBND và Công an phường Long Nguyên đã chặn dừng xe bán tải biển số 61C - 352.xx. Tài xế N.H.L (SN 1997) ban đầu quanh co khai nhận đang chở cá trê. Tuy nhiên, khi tổ kiểm tra yêu cầu mở các bao tải màu trắng, mùi hôi thối nồng nặc bốc lên khiến những người có mặt phải dạt ra xa.
Bên trong là 277 kg gà chết đang trong quá trình phân hủy, da tím tái, rỉ nước. Tài xế L. khai nhận số gà này được thu gom từ các trại gà loại thải, chuẩn bị đưa vào các cơ sở chế biến thực phẩm sẵn, quán ăn vỉa hè. Tổ công tác đã lập biên bản, xử phạt kịch khung (phạt tiền từ 8 - 12 triệu đồng) và tổ chức tiêu hủy toàn bộ số hàng theo đúng quy định.
Tại điểm kinh do ông Nguyễn Văn Dũng ở khu phố 3 Hưng Hòa, phường Chánh Phú Hòa, TP Hồ Chí Minh làm chủ đang nuôi giữ 195 con heo thịt - trọng lượng từ 100-110kg/con, trong 19 ô chuồng để chờ bán, dù có đầy đủ giấy tờnhưng đoàn kiểm tra liên ngành vẫn phát hiện một “lỗ hổng” nguy hại: không có hồ sơ ghi chép để truy xuất nguồn gốc. Đây được xem là nguy cơ lớn gây khó khăn cho công tác kiểm soát dịch bệnh và chất lượng thịt khi ra thị trường…
Siết chặt quản lý - Không có “vùng cấm”
Theo ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP Hồ Chí Minh, hiện thành phố có 86 cơ sở giết mổ, gồm 12 cơ sở giết mổ tập trung và 74 cơ sở nhỏ lẻ. Các cơ sở nhỏ lẻ chính là kẽ hở cho thực phẩm bẩn len lỏi.
Trong quý I/2026, bình quân mỗi ngày thành phố giết mổ 9.774 con heo, 149 con trâu bò và 148.975 con gia cầm cung cấp cho thị trường, đặt ra yêu cầu rất cao về an toàn dịch bệnh, vệ sinh thú y và an toàn thực phẩm. Việc kiểm soát được thực hiện qua 7 trạm kiểm dịch động vật tại các tuyến giao thông chính.
Theo Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP Hồ Chí Minh, từ ngày 1/1/2025 đến 28/2/2026, lực lượng chức năng đã phát hiện 188 trường hợp vi phạm, xử phạt tổng số tiền hơn 1,09 tỷ đồng.
Một số lô heo có dấu hiệu bất thường cũng đã được lấy mẫu xét nghiệm, phát hiện dương tính với dịch tả lợn Châu Phi, đã xử lý tiêu hủy .
UBND TP Hồ Chí Minh đã ban hành văn bản chỉ đạo khẩn, yêu cầu các sở, ngành và UBND các cấp phải vào cuộc quyết liệt, coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm.
Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP Hồ Chí Minh đã đưa ra những nguyên tắc tác chiến chi tiết trên thực địa. Lực lượng kiểm tra khi làm nhiệm vụ bắt buộc phải có ít nhất ba thành viên đại diện cho các cơ quan khác nhau (Thú y, Công an, Chính quyền địa phương) để đảm bảo tính minh bạch, khách quan. Sự phối hợp của Công an địa phương được xem là yếu tố then chốt, củng cố tính pháp lý vững chắc khi lập biên bản xử phạt.
Một trong những giải pháp căn cơ mà thành phố đang hướng tới là sắp xếp lại hệ thống cơ sở giết mổ động vật đến năm 2030, nhằm nâng tỷ lệ đáp ứng lên khoảng 60-70%, đồng thời đảm bảo an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Mới đây, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh chỉ đạo: “Thành phố sẽ từng bước áp dụng công nghệ để giám sát hoạt động giết mổ thay vì chỉ dựa vào lực lượng kiểm tra trực tiếp. Các cơ sở giết mổ sẽ phải đáp ứng yêu cầu về hệ thống giám sát bằng hình ảnh, quan trắc môi trường và kiểm soát an toàn thực phẩm…”.
Ngày 8/4, UBND TP Hồ Chí Minh đã ban hành văn bản chỉ đạo tăng cường công tác kiểm dịch, kiểm soát giết mổ động vật, yêu cầu xử lý nghiêm các trường hợp thu gom, vận chuyển, đưa động vật, sản phẩm động vật không đủ điều kiện ra tiêu thụ trên thị trường...
Công an thành phố chỉ đạo lực lượng chức năng, Công an địa phương tăng cường phát hiện, điều tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm về kiểm dịch, kiểm soát giết mổ động vật làm lây lan dịch bệnh, gây mất an toàn thực phẩm…
Trong cuộc chiến này, vai trò của Sở An toàn thực phẩm và sự giám sát của nhân dân đóng vị trí đặc biệt quan trọng. Thành phố đã chủ động áp dụng công nghệ blockchain trong truy xuất nguồn gốc thịt heo, gà và trứng gia cầm. Đặc biệt, tại các bếp ăn tập thể và trường học, việc mời hội phụ huynh tham gia giám sát nguyên liệu đầu vào đã tạo ra một bộ lọc tự nhiên, ngăn chặn thực phẩm kém chất lượng ngay từ cửa ngõ.
Cuộc chiến chống thực phẩm bẩn tại TP Hồ Chí Minh vẫn còn nhiều cam go. Người dân cũng cần tỉnh táo, nói không với các sản phẩm không rõ nguồn gốc, kịp thời phản ánh các cơ sở giết mổ nghi vấn cho cơ quan chức năng địa phương.