Hoàn thiện pháp luật về dẫn độ đồng bộ, hiện đại, chặt chẽ, khả thi
Luật Dẫn độ đã được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Việc ban hành Luật Dẫn độ được coi là bước đột phá trong công tác hoàn thiện pháp luật về dẫn độ theo hướng đồng bộ, hiện đại, bảo đảm chặt chẽ, khả thi, phù hợp với pháp luật và thông lệ quốc tế; thúc đẩy hợp tác quốc tế về dẫn dộ, nâng cao hiệu quả truy bắt các đối tượng thực hiện hành vi phạm tội bỏ trốn ra nước ngoài.
Luật Dẫn độ gồm 4 chương, 45 điều, trong đó sửa đổi 27 điều, bổ sung 23 điều và cắt giảm 1 điều so với Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 (phần về dẫn độ).
Luật Dẫn độ quy định Bộ Công an là Cơ quan Trung ương về dẫn độ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và quy định vai trò, nhiệm vụ của Cơ quan Trung ương về dẫn độ, trong đó có trách nhiệm lập yêu cầu dẫn độ. Luật đã quy định cụ thể hơn về điều kiện và trình tự, thủ tục áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong dẫn độ, trong đó Bộ Công an được giao chủ trì xem xét việc áp dụng nguyên tắc có đi có lại.
Luật bổ sung quy định về thông báo liên quan đến hình phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ, bao gồm thông báo không áp dụng hình phạt tử hình, hoặc không thi hành phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ. Các thông báo này được đưa ra trên cơ sở không trái với nguyên tắc pháp luật Việt Nam và phù hợp với tội danh bị nêu trong yêu cầu dẫn độ.
Một trong những nội dung mới đáng chú ý là luật phân định rõ trình tự, thủ tục, thẩm quyền, trách nhiệm lập và gửi yêu cầu dẫn độ của Việt Nam đi nước ngoài và trình tự, thủ tục, thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan Việt Nam trong việc tiếp nhận, xem xét, giải quyết yêu cầu về dẫn độ của nước ngoài gửi đến Việt Nam, trong đó:
Về yêu cầu dẫn độ của Việt Nam gửi đi nước ngoài, Luật Dẫn độ bổ sung cơ quan của Việt Nam có thẩm quyền lập yêu cầu dẫn độ bao gồm: Bộ Công an, cơ quan quản lý thi hành án hình sự, cơ quan thi hành án hình sự. Luật cũng đã bổ sung quy định về xử lý trường hợp nước ngoài từ chối yêu cầu dẫn độ của Việt Nam. Theo đó, đối với vụ án có người nước ngoài phạm tội trên lãnh thổ Việt Nam mà người đó đã trốn ra nước ngoài nhưng nước ngoài từ chối yêu cầu dẫn độ của Việt Nam thì cơ quan lập yêu cầu dẫn độ chuyển hồ sơ vụ án đến VKSND tối cao để yêu cầu nước nơi người phạm tội đang có mặt hoặc nước người phạm tội mang quốc tịch truy cứu trách nhiệm hình sự.
Về yêu cầu dẫn độ của nước ngoài gửi đến Việt Nam, Luật Dẫn độ quy định TAND khu vực nơi người bị yêu cầu dẫn độ đang cư trú, đang bị tạm giữ, đang bị tạm giam, đang chấp hành án phạt tù hoặc đang ở trong cơ sở lưu trú trên địa bàn đó xem xét, quyết định dẫn độ hoặc từ chối dẫn độ. Luật bổ sung quy định các trường hợp hoãn phiên họp xem xét yêu cầu dẫn độ; giảm số lượng thẩm phán quyết định dẫn độ hoặc từ chối dẫn độ từ 3 thẩm phán xuống còn 1 thẩm phán; bổ sung quy định về thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm quyết định dẫn độ hoặc quyết định từ chối dẫn độ. Đồng thời, luật đã quy định cụ thể thẩm quyền, cơ sở lưu trú được giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ cụ thể hóa quy định tại Điều 506a Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) cũng như để triển khai thực hiện các cam kết của Việt Nam trong các hiệp định song phương về dẫn độ mà Việt Nam đã ký với các nước.
Bên cạnh đó, Luật Dẫn độ cũng đã bổ sung quy định về dẫn độ đơn giản; nâng thời hạn bàn giao người bị dẫn độ là 30 ngày kể từ ngày quyết định thi hành quyết định dẫn độ có hiệu lực, đồng thời bổ sung việc gia hạn việc bàn giao người bị dẫn độ nếu có lý do chính đáng để đảm bảo phù hợp với thực tiễn công tác dẫn độ. Bổ sung một số trường hợp bắt buộc phải từ chối dẫn độ như yêu cầu dẫn độ không phù hợp với nguyên tắc dẫn độ được quy định tại Khoản 2 Điều 4 của Luật Dẫn độ, tội phạm bị yêu cầu dẫn độ không đáp ứng quy định tại Điều 7 của Luật Dẫn độ; bổ sung trường hợp có thể từ chối yêu cầu dẫn độ trong trường hợp tội phạm bị nêu trong yêu cầu dẫn độ là tội phạm có liên quan đến chính trị hoặc liên quan đến quân sự theo quy định tại điều ước mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.
Ngoài ra, Luật dẫn độ cũng đã bổ sung quy định về xử lý trường hợp Việt Nam từ chối dẫn độ người nước ngoài cho nước ngoài. Theo đó, trường hợp Việt Nam từ chối dẫn độ người nước ngoài cho nước ngoài, nếu nước ngoài có yêu cầu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người đó, Bộ Công an chủ trì, phối hợp với TAND tối cao, VKSND tối cao xem xét, có thể áp dụng quy định tương tự như áp dụng đối với công dân Việt Nam.