Cần sớm tu bổ, bảo tồn di tích Chín Hầm
Hiện nay, di tích lịch sử cấp Quốc gia Chín Hầm (phường An Tây, TP Huế, Thừa Thiên-Huế) đã và đang bị xuống cấp, hư hỏng nhiều hạng mục. Việc nhanh chóng tu bổ, bảo tồn di tích lịch sử này sẽ góp phần phát huy giá trị di tích, giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.
Di tích lịch sử Chín Hầm, nơi từng được mệnh danh là “địa ngục trần gian” nằm dưới chân núi Thiên Thai, cách trung tâm TP Huế khoảng 6km về phía Tây Nam. Đây là kho vật liệu, vũ khí chiến tranh do quân đội Pháp xây dựng từ năm 1941. Năm 1945, sau sự kiện Nhật đảo chính Pháp, vũ khí ở đây bị lấy đi và khu Chín Hầm bị bỏ trống.
Từ năm 1954, dưới thời chính quyền Ngô Đình Diệm, Ngô Đình Cẩn đã cải tạo Chín Hầm trở thành nơi biệt giam các chiến sĩ cách mạng và những người yêu nước. Di tích Chín Hầm gồm có 8 hầm và 1 pháo đài canh. Các hầm được phân bố trên 2/3 quả đồi, cửa hầm hướng xuống chân đồi, hầm có hình chữ nhật. Trừ hầm số 1 chìm sâu xuống lòng đất, các hầm còn lại đều nổi lên mặt đất từ 1/3 đến 2/3 chiều cao của hầm. Hầm được xây dựng kiên cố bằng bê tông, những hầm này được gọi là chuồng cọp, trong hầm được chia thành 2 dãy xà lim chuồng cọp, mỗi chuồng rộng 0,9m, dài 0,2m, cao 1,5m phía trên đầu là một lưới sắt, mỗi hầm có 1 lỗ thông hơi nhỏ.
Đặc biệt, căn hầm số 8 có diện tích hơn 72m2, tường dày 0,40m được thiết kế hơi chìm sâu xuống lòng đất, chỉ có một cửa chính ra vào làm bằng thép, bên trên có một lỗ thông hơi khoảng 30cm. Trong hầm được phân chia thành 20 ô xà lim biệt giam chia làm hai dãy, ở giữa có lối đi rộng gần 2m. Mỗi xà lim có chiều dài 1,8m, rộng 0,8m, cao 1,8m. Đây là căn hầm Ngô Đình Cẩn sử dụng để giam giữ những chiến sĩ cộng sản trung kiên.
Sau vụ đảo chính ngày 1/11/1963, chính quyền Ngô Đình Diệm sụp đổ, các căn hầm này cũng bị đập phá. Để tưởng nhớ những chiến sĩ cộng sản, những đồng bào yêu nước ngã xuống tại Chín Hầm, đồng thời để ghi dấu tội ác của kẻ thù, ngày 16/12/1993, Bộ Văn hóa-Thông tin (nay là Bộ VH,TT&DL) đã có quyết định công nhận di tích Chín Hầm là di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia.
Năm 2003, UBND tỉnh Thừa-Thiên Huế có quyết định tạm giao khu quy hoạch Chín Hầm cho Công ty CP Du lịch Hương Giang quản lý. Để phát huy giá trị di tích, doanh nghiệp này đã xây dựng các công trình gồm đền tưởng niệm, khu tượng đài, 2 nhà đón tiếp khách tham quan, cải tạo hệ thống đường đi lại tham quan, cải tạo 2 hồ nước, phục dựng lại hầm số 8.
Đến giữa tháng 3/2013, UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế có quyết định giao di tích Chín Hầm cho Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng, nay là Bảo tàng Lịch sử Thừa Thiên-Huế trực tiếp quản lý. Trải qua thời gian dài, hiện nay một số hạng mục công trình của di tích Chín Hầm đều bị hư hỏng, xuống cấp nghiêm trọng nhưng chưa được đầu tư nguồn vốn để tu bổ, tôn tạo, chống xuống cấp.
Ông Nguyễn Đức Lộc, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Thừa Thiên-Huế cho biết: Kể từ khi Công ty CP Du lịch Hương Giang bàn giao di tích Chín Hầm cho đơn vị quản lý vào năm 2013, vì nhiều nguyên nhân khác nhau nên đến nay di tích vẫn chưa được bảo tồn, tôn tạo khiến nhiều hạng mục xuống cấp, hư hỏng nặng. Dù trang thiết bị, cơ sở vật chất bị xuống cấp, nguồn kinh phí hết sức khó khăn, nhưng Bảo tàng Lịch sử Thừa Thiên-Huế vẫn thường xuyên bố trí cán bộ hướng dẫn, thuyết minh tuyên truyền phục vụ du khách đến tham quan, nghiên cứu; lập biển nội quy tham quan, biển giới thiệu nội dung tại di tích, tiến hành cắm mốc xác định các khu vực bảo vệ và được cơ quan chức năng cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhằm hạn chế việc vi phạm xâm lấn khuôn viên di tích.
Theo Nghị quyết của HĐND tỉnh Thừa Thiên-Huế về việc hỗ trợ đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi các di tích đã được xếp hạng (nằm ngoài Quần thể di tích Cố đô Huế) trên địa bàn tỉnh đến năm 2030 thì dự án bảo tồn, tu bổ, phục hồi khu chứng tích lịch sử Chín Hầm được thực hiện theo giai đoạn từ năm 2026-2028. Tuy nhiên, trước thực trạng xuống cấp nghiêm trọng của di tích, Bảo tàng Lịch sử Thừa Thiên-Huế đã có văn bản đề nghị Sở VH&TT xem xét, báo cáo UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế điều chỉnh thời gian thực hiện dự án sang giai đoạn 2021-2025.