Cơ hội để Huế hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững trên nền tảng di sản văn hóa

Việc yêu cầu xây dựng cơ chế đặc thù mới cho Huế càng trở nên rõ nét khi đặt trong tổng thể định hướng phát triển đất nước được xác định tại dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng.

Yêu cầu xây dựng một cơ chế đặc thù mới

TP Huế có diện tích gần 5.000 km², dân số hơn 1,2 triệu người với 40 đơn vị hành chính cấp xã, phường. Đến nay, thành phố có 203 di tích và cụm di tích đã được xếp hạng, trong đó có 3 hệ thống, quần thể di tích cấp quốc gia đặc biệt, 96 di tích cấp quốc gia và 104 di tích cấp thành phố. Đây là nguồn tài sản văn hóa vô giá, tạo nên bản sắc riêng có của Huế trong dòng chảy văn hóa dân tộc…

Từ việc khai thác hiệu quả các giá trị di sản, Huế đang gặt hái nhiều kết quả tích cực. Năm 2025, lượng khách đến Huế đạt 6,3 triệu lượt, tăng 61,5% so với cùng kỳ năm trước; trong đó khách quốc tế ước đạt 1,9 triệu lượt, tăng 40,6% so với cùng kỳ năm trước. Các thị trường khách châu Âu đến tham quan, khám phá di sản có sự tăng trưởng ấn tượng, trong đó thị trường Pháp tăng khoảng 35% so với cùng kỳ; thị trường Đức tăng khoảng 32%, Mỹ và Ý tăng khoảng 30%; Anh tăng khoảng 22%... Huế từng bước biến di sản thành lợi thế phát triển, hình thành các thương hiệu tiêu biểu như "Thành phố Festival đặc trưng của Việt Nam", "Thành phố Văn hóa ASEAN", góp phần nâng cao hình ảnh Huế trên bản đồ du lịch và văn hóa quốc tế.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Mạnh, nguyên giảng viên Trường Đại học Khoa học Huế, bài toán phát triển Huế trong bối cảnh hội nhập và hiện đại hóa đòi hỏi tầm nhìn dài hạn, tiếp cận theo chuẩn mực khu vực và thế giới. Việc đưa di sản vào quá trình xây dựng đô thị thông minh, hiện đại cần được thực hiện một cách khoa học, trong đó phải phân định rõ các vùng bảo tồn và vùng phát triển. Mỗi khu vực cần có chiến lược riêng, vừa bảo đảm gìn giữ giá trị lịch sử - văn hóa, vừa tạo dư địa cho tăng trưởng và đổi mới sáng tạo.

Sau 4 năm triển khai Nghị quyết số 38/2021/QH15 ngày 13/11/2021 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP Huế) đã tạo ra những chuyển động quan trọng trong phát triển thành phố, từng bước khơi thông nguồn lực, mở rộng không gian phát triển trên nền tảng bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Theo đó, nhiều dự án trùng tu, tôn tạo di tích, cải thiện cảnh quan đô thị, phát triển du lịch văn hóa được triển khai bài bản hơn, tạo sức lan tỏa tích cực trong xã hội… Tuy nhiên, khi Nghị quyết hết hiệu lực vào cuối năm 2026, yêu cầu xây dựng một cơ chế đặc thù mới, phù hợp với bối cảnh phát triển mới, không chỉ là đòi hỏi từ thực tiễn địa phương mà còn là sự cụ thể hóa định hướng lớn của Đại hội XIV của Đảng.

Việc Nghị quyết 38 sắp hết hiệu lực đặt ra yêu cầu phải đánh giá đầy đủ để có bước đi tiếp nối phù hợp. Nếu không kịp thời xây dựng cơ chế mới, Huế sẽ đối mặt với nguy cơ chững lại, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh giữa các đô thị, các trung tâm vùng ngày càng gay gắt. Việc yêu cầu xây dựng cơ chế đặc thù mới cho Huế càng trở nên rõ nét khi đặt trong tổng thể định hướng phát triển đất nước được xác định tại dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng. Dự thảo cũng khẳng định phát triển nhanh và bền vững phải dựa trên nền tảng văn hóa, con người và bản sắc dân tộc; coi văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển. Định hướng này có ý nghĩa đặc biệt đối với Huế, nơi hội tụ đầy đủ các giá trị tiêu biểu của văn hóa Việt Nam.

Phát triển sức mạnh mềm của di sản

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Huế Nguyễn Khắc Toàn cho biết, năm 2026 là năm đầu tiên Huế thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố nhiệm kỳ mới, cũng là năm bản lề cho giai đoạn tăng tốc 2026 - 2030, TP Huế đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP 2 con số, trong đó du lịch phải khẳng định vai trò là một trong những động lực quan trọng.

Lãnh đạo UBND cho rằng, cần phải kiên định mục tiêu xây dựng Huế trở thành điểm đến du lịch xanh, đô thị di sản - văn hóa - sinh thái - thông minh, đồng thời chuyển mạnh từ tăng trưởng về số lượng sang tăng trưởng về chất lượng. Điều đó đòi hỏi phải tập trung nhiều hơn vào nâng cao giá trị trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu bình quân, hướng đến các phân khúc khách chất lượng cao… Mục tiêu đặt ra cho năm 2026, Huế phấn đấu đón khoảng 7 - 7,5 triệu lượt khách, tổng thu từ du lịch khoảng 15.000 tỷ đồng. Đến năm 2030, du lịch phải thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, là điểm đến hấp dẫn, an toàn, thân thiện, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước; đồng thời là một trong những trung tâm du lịch hàng đầu khu vực Đông Nam Á.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội cho rằng, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành trước thềm Đại hội XIV có ý nghĩa rất quan trọng đối với Huế. Huế hơn nhiều địa phương khác và có điều kiện để biến tinh thần của Nghị quyết 80 thành mô hình phát triển đặc sắc. Bởi Huế có di sản, có bản sắc và có "thương hiệu văn hóa" đã được thế giới nhận diện. Nếu biết cách chuyển hóa vốn văn hóa ấy thành nội lực phát triển, Huế hoàn toàn có thể trở thành biểu tượng của con đường phát triển dựa trên sức mạnh mềm: phát triển không bằng khói bụi công nghiệp, mà bằng cái đẹp; không bằng sự vội vã, mà bằng chiều sâu; không bằng sự phô trương, mà bằng chất lượng và bản lĩnh. Điều đó không có nghĩa Huế đứng ngoài công nghiệp hóa - hiện đại hóa, mà nghĩa là Huế có quyền lựa chọn mô hình tăng trưởng phù hợp: lấy văn hóa làm nền, lấy sáng tạo làm động lực, lấy di sản làm "tài sản chiến lược" để phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch chất lượng cao, kinh tế trải nghiệm và đô thị đáng sống.

"Tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ tiếp tục đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia, đồng thời tạo ra cơ chế, thể chế và nguồn lực để những địa phương giàu văn hóa như Huế có thể bứt phá. Nói đến văn hóa không thể chỉ dừng ở lời kêu gọi, mà phải thành chính sách cụ thể: đầu tư hạ tầng văn hóa; phát triển nhân lực sáng tạo; hỗ trợ doanh nghiệp và thị trường sản phẩm văn hóa; hoàn thiện thiết chế; thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản; và đặc biệt, xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh, trong đó người dân được thụ hưởng, được tham gia và được tự hào về bản sắc của mình", PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho hay và chia sẻ thêm, Đại hội XIV đang diễn ra, đất nước đang đứng trước vận hội lớn.

"Từ TP Huế - nơi di sản trở thành nhịp sống, nơi văn hóa là căn cốt - tôi tin rằng kỷ nguyên vươn mình của dân tộc sẽ không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng, mà còn được khẳng định bằng một nền tảng văn hóa vững chắc, một xã hội nhân văn và một con người Việt Nam có bản lĩnh, trí tuệ, khát vọng. Huế sẽ đóng góp cho hành trình ấy bằng chính thế mạnh của mình: sức mạnh mềm của di sản, sức mạnh của cái đẹp, sức mạnh của chiều sâu lịch sử và bản sắc", PGS.TS Bùi Hoài Sơn bày tỏ.