Ra mắt ấn bản đặc biệt “Kim Vân Kiều”

Buổi ra mắt ấn bản đặc biệt “Kim Vân Kiều” và trưng bày bản in 26 bức tranh Kiều chưa từng được công bố được tổ chức trong không gian của thư viện trường Đại học Văn hóa Hà Nội. Đây được coi là một sự kiện văn hóa khá đặc biệt, thu hút đông đảo độc giả quan tâm, theo dõi. Bà Nguyễn Thu Giang - vợ của cố họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm và ông Nguyễn Lân Bình - cháu nội của học giả Nguyễn Văn Vĩnh - đại diện cho gia đình tham dự buổi ra mắt, giao lưu với độc giả.

“Truyện Kiều” vừa là một kiệt tác văn chương, vừa là một hiện tượng văn hóa đặc biệt, có sức sống bền bỉ trong đời sống tinh thần của người Việt. “Truyện Kiều” có một lịch sử in ấn, phiên âm, dịch thuật, chú thích, chú giải cũng như tiếp nhận, nghiên cứu, đánh giá vừa phong phú, phức tạp vừa nhiều thành tựu.

Lúc đầu, “Truyện Kiều” được khắc in dưới dạng văn bản chữ Nôm, sau đó, các nhà nghiên cứu, các bậc thức giả lại phiên âm chữ Nôm sang chữ quốc ngữ và tiến hành khảo đính, chú giải, chú thích Truyện Kiều rất công phu.

“Poème Kim Vân Kiều truyện” do Trương Vĩnh Ký phiên âm, dịch ra chữ quốc ngữ và in năm 1875 - là bản Kiều chữ quốc ngữ đầu tiên của nước ta. Tác phẩm được in bằng chữ quốc ngữ tiếp sau đó, chính là “Kim Vân Kiều” do Nguyễn Văn Vĩnh dịch ra quốc ngữ, chú giải, ấn hành năm 1913, tái bản có hiệu chỉnh vào các năm 1915, 1923 và 1933.

Ấn bản “Kim Vân Kiều” năm 2025 của Nhã Nam được tái bản dựa trên bản “Kim Vân Kiều” do Nguyễn Văn Vĩnh dịch, chú dẫn các điển tích ra chữ quốc ngữ, in lần thứ 7 năm 1923 của hiệu Ích Ký (số 58 Hàng Giấy, Hà Nội).

Theo GS.Trần Đình Sử, ấn bản “Kim Vân Kiều” do Nguyễn Văn Vĩnh dịch ra quốc ngữ là ấn bản chữ quốc ngữ đầu tiên được in ở miền Bắc, là một trong những bản Kiều sớm và quan trọng, giúp bạn đọc hôm nay hiểu rõ hơn tiến trình hiện đại hóa văn học Việt Nam, cũng như vai trò của các trí thức buổi giao thời trong việc phổ biến chữ quốc ngữ, kiến tạo tinh thần yêu chuộng vốn cổ văn học, ngôn ngữ nước nhà. Học giả Nguyễn Văn Vĩnh đã dịch “Kim Vân Kiều” sang tiếng Pháp và ấn bản của ông là cơ sở đáng tin cậy trong việc quốc tế hóa “Truyện Kiều” sau này…

Cùng với đó, bộ tranh Kiều gồm 26 bức chưa từng công bố của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm (1922-2016) đã khiến ấn bản “Kim Vân Kiều” do học giả Nguyễn Văn Vĩnh dịch và chú giải lần này có thêm một sức nặng đặc biệt khi là nơi gặp gỡ của văn chương - lịch sử chữ quốc ngữ và mỹ thuật.

Họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm là một trong những gương mặt lớn của mỹ thuật Việt Nam hiện đại. Trong cuộc đời hội họa của mình, Nguyễn Tư Nghiêm đã dành nhiều năm sáng tác tranh Kiều với niềm yêu thích và hứng khởi và suy tư. Ông đã nghiên cứu Kiều từ bản chữ Nôm, thấm nhuần và sáng tạo tranh Kiều trong sự cần mẫn và im lặng. Ông xem đây như một không gian để đối thoại giữa truyền thống nghệ thuật, tinh thần hiện đại và ngôn ngữ tạo hình đậm cá tính cá nhân độc đáo.

Điểm nổi bật trong tranh Kiều của Nguyễn Tư Nghiêm là không đi theo lối minh họa trực tiếp cốt truyện, mà khai thác chiều sâu tâm lý, tính cách và cảm xúc của mỗi nhân vật, tình huống, sự việc trong “Truyện Kiều”.

Theo họa sĩ Lương Xuân Đoàn - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam, bộ tranh Kiều của họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm đặc biệt bởi nó không phải là tranh minh họa cho “Truyện Kiều” mà nó rất nhẹ nhõm, như tiếng lòng của Nguyễn Du. Ở đó hiện lên cốt nét Việt, tâm hồn Việt, văn hóa Việt. Ông luôn thả màu trước, thả nét sau và tranh ông chứa đựng những điều ngay cả người trong giới cũng chưa biết hết. Tranh Nguyễn Tư Nghiêm trở nên quý giá vì nó không giống ai, không ai bắt chước được, không ai chép được…

Bà Nguyễn Thu Giang - vợ danh họa Nguyễn Tư Nghiêm chia sẻ: “Hội họa với ông Nghiêm, bột màu là nhất và ông múa bút trên những bức màu ấy. Khi ông vẽ tranh Kiều, tôi vẫn chưa về sống cùng ông. Sau này, có nhiều lần tôi thấy ông mang nhiều lần mang bộ tranh này ra định sửa lại hoặc vẽ tiếp, nhưng rồi ông cứ vẽ xong lại xé đi luôn. Ông chưa từng đưa cho ai. 26 bức ra mắt hôm nay chưa phải trọn bộ, mà vẫn còn 10 bức nữa, đến một thời điểm nào đó phù hợp, tôi sẽ cho công bố tiếp…”.

Các tranh Kiều của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm được công bố lần này đều vẽ trên giấy dó, bằng chất liệu than chì, bột màu hoặc sơn dầu. Việc công bố những tác phẩm tranh Kiều này trong ấn bản “Kim Vân Kiều” năm 2025 của Nhã Nam cho phép bạn đọc tiếp cận Truyện Kiều từ những cảm xúc và góc nhìn rất riêng của họa sĩ tài danh Nguyễn Tư Nghiêm.