Người góp phần làm "cát bỏng nở hoa"

1. Đại tá Nguyễn Xuân Phòng là 1 trong 8 đảng viên của Chi bộ Đảng đầu tiên khi thành lập Khu sản xuất Thanh Lâm. Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất có truyền thống quai đê lấn biển Xuân Trường, Nam Định, dường như số phận đã đặt lên vai người Trung sĩ Công an trẻ này sứ mệnh khai mở những con đường chưa có ai từng qua, những vùng đất chưa có người từng ở và cả những việc làm mang tính đột phá, đi đầu… Từ một Trung sĩ đi lên, ông đã làm qua mọi công việc của trại giam. Được cấp trên tin tưởng, anh em nể phục, khi mới 37 tuổi, còn đeo quân hàm đại úy, Nguyễn Xuân Phòng đã được đề bạt và trở thành giám thị trẻ nhất nước vào thời điểm ấy.

Đại tá Nguyễn Xuân Phòng động viên phạm nhân yên tâm cải tạo.

Thấm nhuần lời dạy của Hồ Chủ tịch: "Đối với những ai lầm đường lạc lối, chúng ta phải dang rộng đôi tay, cảm hóa họ, phải khoan hồng độ lượng…", kết hợp với thực tiễn công tác và kinh nghiệm quản lý tù nhân vài chục năm, Đại tá Nguyễn Xuân Phòng có một suy nghĩ rất biện chứng: Do đói khổ quá mà sinh ra việc tù nhân trốn trại, o ép lẫn nhau. Chỉ có cách cải tạo con người và cải thiện môi trường trại giam bằng sức lao động chân chính, cuộc sống mới thực sự có ý nghĩa.

Suy nghĩ ấy được sự đồng thuận của tập thể. Biết bao sức người, sức của, thậm chí cả máu người đã đổ xuống đất cằn để đến bây giờ, Trại giam Thanh Lâm có được 6 phân trại và 2 điểm sản xuất với hàng trăm ha đất sản xuất, 163 ha rừng trồng, chăm sóc bảo vệ 1.700 ha rừng nguyên sinh…, mang lại cho Trại giam Thanh Lâm một nguồn thu đáng kể, không chỉ tạo tiền đề để xây dựng cơ sở hạ tầng cho trại giam ngày một khang trang, bề thế hơn mà còn có những đóng góp nhất định vào các chương trình phát triển kinh tế của địa phương.

Mối thân tình giữa lãnh đạo trại giam với lãnh đạo và bà con các dân tộc địa phương trên địa bàn huyện Như Xuân cũng có thể coi là một minh chứng cho kinh nghiệm dân vận tốt. Qua bốn đời Bí thư huyện ủy, Bí thư nào cũng quý mến, coi đại tá Nguyễn Xuân Phòng như anh em trong nhà. Trại cần gì địa phương giúp ngay, địa phương cần gì trại cũng sẵn sàng. Và hàng ngàn, hàng trăm ngàn bà con địa phương đã là một lũy thép kiên cố khiến cho những phạm nhân manh động, liều lĩnh trốn trại khó lòng thoát được trước tai mắt của nhân dân.

2. Ở Thanh Lâm, có hai câu chuyện có thể coi là kỳ tích. Câu chuyện thứ nhất là về những con người vốn quen sống giữa nơi rừng xanh núi đỏ đã kéo quân về chinh phục biển Đông. Quyết đoán và mạnh dạn, năm 2002, Đại tá Nguyễn Xuân Phòng đã đi nghiên cứu địa bàn và đặt vấn đề xin cấp đất để xây dựng cơ sở sản xuất cho trại.

Không lâu sau đó, hàng trăm cán bộ chiến sĩ và phạm nhân đã xuống vùng cát trắng ven biển thuộc xã Quảng Lưu, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa để tổ chức cho tù nhân và cán bộ đào ao và xây dựng công trình nuôi tôm trên gần 10 ha cồn cát lúc nào cũng chang chang nắng gió. Mới đầu, ngay cả lãnh đạo địa phương và những người dân nơi đây cũng không tin được rằng mô hình này có thể thành công. Vậy mà ý chí, nghị lực của con người đã khiến cát bỏng phải nở hoa. Sau mười năm gây dựng cơ đồ, giờ đây, điểm sản xuất này đã trở thành một cơ sở nuôi trồng thủy hải sản theo phương pháp công nghiệp có quy mô lớn, trị giá hàng chục tỷ đồng, mỗi năm thu hàng trăm tấn tôm thương phẩm xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản. Thành công của mô hình nuôi tôm công nghiệp trên cát mà Giám thị Nguyễn Xuân Phòng là người khởi xướng đã tạo thêm cho cán bộ chiến sĩ niềm tin và hy vọng, mở ra hướng phát triển kinh tế mới nhiều triển vọng cho nhân dân Quảng Lưu.

Cán bộ Trại giam Thanh Lâm và các phạm nhân trong giờ lao động.

Không chỉ thành công với những héc ta mặt nước nuôi tôm, đại tá Phòng còn để lại dấu ấn ở mảnh đất Như Xuân với hàng vạn gốc cây công nghiệp, trong đó có giống dó bầu được đem giống từ vựa trầm quý Nam Trung Bộ ra. Năm 2001, trong một lần tình cờ biết về loài cây cho trầm này, đại tá Phòng như bị một sức hút vô hình. Hình ảnh những cây trầm thân thẳng, sáng trắng như rừng bạch dương cứ ám ảnh mãi trong ông với những liên tưởng về hàng trăm ha đất đai của Thanh Lâm giữa nắng gió của vùng đất Như Xuân - Thanh Hoá. Thế rồi bầu dó được đem về, trồng thử nghiệm vào năm 2001 tại Phân trại số 4. Đầu tiên là 3 ha, sau đó nhân dần lên đến hơn chục héc ta. Cùng với keo, bạch đàn, dứa và mía…, năm tháng qua đi, dó bầu lớn dần, len lỏi giữa những vạt chè, hứng nắng gió mà cao lên mãi.

3. Có một kinh nghiệm được đúc kết trong quá trình lao động của cán bộ và phạm nhân ở Thanh Lâm, đó là: "Loài trai biển biết nén đau, bao bọc hạt cát rồi biến cát thành ngọc quí. Cây dó bầu bị chém vào thân, từ vết sẹo ấy, nó tiết nhựa, biến nỗi đau thành trầm thơm". Còn với những phạm nhân nơi đây, liệu họ có vịn được vào lầm lỡ của mình ra để đứng dậy, có luyện được ngọc, được trầm cho đời mình hay không? Câu trả lời là có!

Nhiều phạm nhân từng có thời gian thụ án ở Thanh Lâm hẳn vẫn chưa quên được hình ảnh một giám thị mái tóc đã ngả màu thời gian, những đêm mưa lạnh lặng lẽ đi kiểm tra qua từng phòng giam, quan sát, nhắc nhở anh em phạm nhân sinh hoạt, nghỉ ngơi điều độ để đảm bảo sức khoẻ sau một ngày lao động vất vả. Ông quan tâm đến đời sống của họ từ những điều nhỏ nhất. Sự gần gũi và độ lượng của Đại tá Nguyễn Xuân Phòng đã nhen lên ngọn lửa nhân văn, về đức hi sinh của những người làm công tác quản giáo trong mỗi phạm nhân, thúc đẩy họ có thêm quyết tâm hoàn lương.

Có dịp chứng kiến cuộc gặp gỡ giữa Đại tá Nguyễn Xuân Phòng anh Nguyễn Hiếu Thảo, tôi càng như được khẳng định thêm nhận xét của mình. Cách họ xưng hô với nhau vẫn như cách đây hơn 20 năm, khi anh Thảo có một khoảng thời gian phải vào Trại giam Thanh Lâm thụ án. Giờ đây, khi đã ít nhiều thành đạt và cuộc sống gia đình hạnh phúc, đủ đầy, nhưng anh luôn khắc ghi trong lòng những câu chuyện cảm động về quan hệ giữa các cán bộ quản giáo tại Trại giam Thanh Lâm đối với những phạm nhân như anh ngày ấy. Một cách thật lòng, anh bảo mình cảm thấy biết ơn những ngày tháng đặc biệt ấy bởi đó chính là động lực để anh vươn lên.

Còn với gia đình anh Nguyễn Văn Linh ở Long Biên, Hà Nội, thì đại tá Phòng luôn là người thân. Sau khi mãn hạn tù, trở về với gia đình, anh Linh cũng đã nhiều lần thăm lại Trại giam Thanh Lâm, gặp lại những người quản giáo từng có thời gian giáo dục, quản lý mình. Hiện anh đang làm chủ một cơ sở chuyên kinh doanh, buôn bán vật liệu xây dựng hoạt động khá hiệu quả, tạo việc làm ổn định cho nhiều người lao động.

Sau hàng chục năm cống hiến tại Trại giam Thanh Lâm, năm 2008, Đại tá Nguyễn Xuân Phòng được đề bạt giữ chức Cục phó Cục Hậu cần Kỹ thuật - Tổng cục Thi hành án hình sự và Hỗ trợ tư pháp, Bộ Công an, với nhiệm vụ là tổ chức lao động dạy nghề cho phạm nhân và công tác y tế, môi trường cho các cơ quan thuộc Tổng cục quản lý. Trên cương vị mới, với lòng yêu nghề và ý thức trách nhiệm, ông đã phát huy được những kinh nghiệm của mình để thực hiện tốt nhiệm vụ được giao.

Khi chào tạm biệt bà con bản Thanh Hoa để ra về, tôi đã nghe một cụ già kể câu chuyện về Trại giam Thanh Lâm cách đây 34 năm cho mấy đứa cháu, một câu chuyện như thể cổ tích được viết nên bằng sức người, bằng tuổi trẻ và khát khao cống hiến của những người lính làm công tác quản giáo trại giam…