Gìn giữ giá trị di sản nghệ thuật của danh họa Lê Bá Đảng

Nhiều tác phẩm lần đầu ra mắt tại Việt Nam

Lê Bá Đảng là danh họa, nhà điêu khắc nổi tiếng người Việt Nam sống và sáng tác tại Pháp. Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu của mỹ thuật Việt Nam hiện đại, có vị trí và uy tín trong đời sống nghệ thuật quốc tế.

Trong sự nghiệp sáng tác bền bỉ và giàu dấu ấn của mình, ông đã được thế giới ghi nhận bằng nhiều giải thưởng và danh hiệu danh giá như: vào năm 1989 được Hoa Kỳ trao tặng danh hiệu “Nghệ sĩ có tài năng và tư tưởng nhân đạo”; năm 1992 được Vương quốc Anh bầu chọn là “Người nổi tiếng toàn cầu”; năm 1994 được Cộng hòa Pháp trao Huân chương “Văn hóa và Nghệ thuật”.

Mặc dù sống và làm việc lâu năm ở nước ngoài, Lê Bá Đảng luôn dành trọn tình cảm sâu nặng cho quê hương, đất nước. Năm 2005, ông vinh dự được Nhà nước Việt Nam trao tặng Huy chương “Kháng chiến chống Mỹ cứu nước” và danh hiệu “Vinh danh nước Việt” ghi nhận những đóng góp to lớn của ông đối với nền mỹ thuật dân tộc.

Ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng cho biết, triển lãm lần này giới thiệu trên 100 tác phẩm tiêu biểu của Lê Bá Đảng, tập trung vào hai hình tượng xuyên suốt sự nghiệp sáng tác của ông: Ngựa và Hoa.

“Đây không chỉ là những mô-típ tạo hình, mà là những biểu tượng mang chiều sâu tư tưởng và cảm xúc. Đặc biệt, các tác phẩm trưng bày trong triển lãm lần này được tuyển chọn từ di sản nghệ thuật của gia đình họa sĩ, hiện đang được lưu giữ tại quê nhà ông - làng Bích La Đông, Triệu Phong, Quảng Trị; trong đó hầu hết là các tác phẩm lần đầu tiên được ra mắt tại Việt Nam. Đây là kết quả của một quá trình gìn giữ, bảo tồn và nghiên cứu nghiêm túc cũng như nỗ lực lớn lao của gia đình để đưa bộ sưu tập từ Paris về Việt Nam, thể hiện sự trân trọng sâu sắc đối với giá trị di sản nghệ thuật”, ông Huỳnh Đình Quốc Thiện chia sẻ.

Các sáng tác của Lê Bá Đảng trải rộng trên nhiều đề tài lớn như con người và thân phận, chiến tranh và hòa bình, thiên nhiên và vũ trụ, thể hiện chiều sâu tư tưởng, tinh thần nhân văn và ngôn ngữ tạo hình giàu tính triết lý. Trong đó, ngựa và hoa là hai hình tượng được ông khai thác xuyên suốt sự nghiệp sáng tác, mang ý nghĩa biểu tượng đặc biệt: ngựa gợi sức mạnh, khát vọng, hành trình và sự bền bỉ; hoa biểu trưng cho vẻ đẹp, sự sống, niềm hy vọng và chiều sâu cảm xúc nội tâm. Sự song hành của hai hình tượng này đã tạo nên một thế giới nghệ thuật vừa mạnh mẽ, phóng khoáng, vừa tinh tế, lắng đọng, đặc trưng cho phong cách Lê Bá Đảng.

Đưa tác phẩm tiếp cận rộng rãi đến công chúng

Chia sẻ về cơ duyên chọn Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng tổ chức triển lãm lần này, ông Lê Hồng Phương - cháu ruột đồng thời là chủ sở hữu di sản gia đình họa sĩ Lê Bá Đảng cho biết, đây là lần đầu tiên chúng tôi thay mặt gia đình họa sĩ Lê Bá Đảng tổ chức triển lãm của ông tại Đà Nẵng.

Vào năm 2023, ông bà Lê Tất Luyện – Thụy Khuê là hai nhà trí thức Việt sống và làm việc tại Pháp, người lưu giữ nhiều tác phẩm nghệ thuật của danh họa thế giới Lê Bá Đảng trao tặng bộ sưu tập 253 hiện vật cho Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng, nhằm tôn vinh di sản nghệ thuật của ông tại Việt Nam. Sau khi được mời tham dự sự kiện này, chúng tôi thấy Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng rất trân trọng những tác phẩm của ông và trưng bày hẳn một chuyên đề cố định tại tầng 3 của bảo tàng, từ đó chúng tôi nghĩ đến việc tổ chức một cuộc triển lãm tại đây.

Trong năm 2025, ông Lê Hồng Phương thay mặt gia đình nhận toàn bộ di sản của ông Lê Bá Đảng để lại sau khi đưa từ Pháp về Việt Nam. Nhân dịp Tết Bính Ngọ 2026, gia đình ông chọn triển lãm chủ đề hoa và ngựa bởi hoa tượng trưng cho mùa xuân, còn ngựa tượng trưng cho năm Bính Ngọ. Cả hai chủ đề này đều được họa sĩ Lê Bá Đảng sáng tác xuyên suốt trong quá trình sáng tác của mình.

“Sinh thời, họa sĩ Lê Bá Đảng luôn muốn bình dân hóa mỹ thuật để người nghèo, người không có điều kiện, không có học thức… cũng có thể tiếp cận những tác phẩm của ông để xem. Ông muốn đưa nghệ thuật gần hơn với người dân, đồng thời nghệ thuật phải là cách thức để nuôi sống, tạo công ăn việc làm cho người dân như thu hút du lịch chẳng hạn”, ông Lê Hồng Phương cho biết.

Dịp này, ông Lê Hồng Phương thay mặt gia đình Lê Bá Đảng hiến tặng cho Bảo tàng Đà Nẵng 15 tác phẩm để góp phần làm đa dạng, phong phú hơn bộ sưu tập nghệ thuật Lê Bá Đảng hiện có của bảo tàng. Trong 15 tác phẩm hiến tặng có một số bức được danh họa Lê Bá Đảng sáng tác trong thời gian quê hương của ông chìm trong khói lửa chiến tranh với tột cùng đau thương, mất mát. Từ xứ lạ quê người, họa sĩ luôn dõi theo và đau cùng nỗi đau của dân tộc, đã thôi thúc ông sáng tác nên bộ tác phẩm về chủ đề trên như một lời nguyện cầu hòa bình cho quê hương.

Đặc biệt, bức tranh mang ý nghĩa hồi sinh được danh họa sáng tác vào năm 1976, từ một gốc cây bị phăng ngang vì bom đạn chiến tranh đã nẩy lộc đâm chồi thắm đỏ, chứa chan niềm tin và hy vọng khi nước nhà hòa bình, thống nhất. Cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng hai màu xanh đỏ sao vàng bay phấp phới, trên tranh còn có những ô hình rất nhỏ như kể chúng ta nghe về hành trình gian nan của quân và dân Việt Nam chiến đấu giành độc lập dân tộc.

Đến nay, gia đình họa sĩ Lê Bá Đảng đã tổ chức 2 cuộc triển lãm tại quê hương ông: Triển lãm kỷ niệm 100 năm ngày sinh họa sĩ Lê Bá Đảng vào năm 2021 và triển lãm Khát vọng hòa bình vào năm 2024. Trong đó giới thiệu một số tác phẩm độc bản được đưa từ Pháp về, nhấn mạnh thông điệp hòa bình và tình yêu quê hương sâu sắc.

“Ước nguyện của họa sĩ Lê Bá Đảng lúc còn sống là muốn làm một bảo tàng tại quê nhà ở Quảng Trị và hiện chúng tôi đang cần thời gian và các điều kiện khác để thực hiện di nguyện này. Bảo tàng này do ông thiết kế, có sự sáng tạo nhưng phải phù hợp với không gian xung quanh, điều kiện thời tiết… và gắn với đời sống người dân ở đó. Mô hình bảo tàng của ông được gọi là mô hình bảo tàng hạt gạo. Tức là mỹ thuật hóa hình thức hạt gạo thành bảo tàng. Ông mỹ thuật hóa lên, làm thành hạt gạo lớn 4-5 thước, có thể đi vào bên trong lòng hạt gạo để chiêm nghiệm”, ông Lê Hồng Phương chia sẻ.