Cao Bá Quát: Kẻ sĩ mang trái tim hoa mai

08:49 20/02/2006

Các sĩ phu đương thời tôn vinh Cao Bá Quát là bậc thi thánh. Gia nhập Mạc Vân thi xã, xướng họa nhiều bài hay nức tiếng đến nỗi Tự Đức phải ngợi khen văn tài của ông: Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán/ Thi đáo Tùng, Tuy thất thánh Đường. Còn dân gian thì tôn là "Thần Siêu, Thánh Quát".

Thơ ông với những câu dưới dạng câu hỏi, đôi khi có những vần trắc gợi sự

Vẽ theo lối thủy mạc, một bức tranh đậm phong vị thiền có ánh sáng ngược từ xa hắt tới. Một cội mai già treo trên vách núi dựng thâm nghiêng. Một thi sĩ - tráng sĩ đứng trầm mặc, thanh kiếm chống xuống đất, tay trái vắt chéo qua vòm ngực, cúi đầu trước sự thanh cao, tao nhã và lấp lánh của ánh sáng hoa mai. Bên trái bức tranh đề một đôi câu đối toát lên cái tinh thần đầy cảm khái và khí phách: "Thập tải luân giao cầu cổ kiếm/ Nhất sinh đê thủ bái mai hoa" và một dấu triện bằng son thật đậm trầm. "Mười năm xuôi ngược giao du quyết tìm thanh gươm cổ/ Suốt đời chỉ biết cúi đầu trước hoa mai mà thôi". Hai vế đối nhiều hình ảnh vẽ nên một bức tranh ý ở ngoài hình, một bức tranh đẹp trầm thiền như một câu đối ý tại ngôn ngoại. Chỉ có những bậc tài hoa khí phách mới tôn vinh tài hoa khí phách của nhau được xứng tầm như thế. Và hơn hết, cả hai cùng hướng về mùa xuân của cuộc đời.

Trong cái phút giây lặng im cúi đầu trước hoa mai như thế không biết Cao Bá Quát đã nghĩ gì? Một hình ảnh đẹp tráng nghĩa, một bức tranh bày tỏ và chứa đựng nhiều suy tư của một đấng nam phu. Cao Bá Quát đã nghĩ gì? Nghĩ mình là hoa mai hay nghĩ mai đang hóa thân thành một nam tử cầm thanh gươm đi rửa nhục anh hùng, những thế cuộc và chí của kẻ làm trai tài tử như ông. Trong khoảng lặng im thinh không đó, Cao Bá Quát có ngộ ra cái "chân tâm" của bản thể mình, của cuộc sống?

Trước hoa mai, những người như Cao Bá Quát không nghĩ chi mới là chuyện lạ, bởi vẻ đẹp cốt cách tinh thần của hoa mai đã khởi hứng cho bao triết gia, thi sĩ kia mà. Trước hoa mai, những tao nhân mặc khách tất sẽ nghĩ về cái mỏng manh mà mạnh mẽ cương nghị trước đông giá của hoa. Hình ảnh cúi đầu trước hoa mai đó đã đọng lại trong tâm trí tôi rất lâu và thực sự ấn tượng. Có lẽ không phải nói nhiều về hình ảnh đẹp đẽ đó bởi tự thân nó mạnh hơn nhiều những dư ba.

Tôi đồ rằng Cao Bá Quát khi ấy nghĩ về phẩm giá, nghĩa khí hoa mai, về thiên chức của vẻ đẹp ấy, về sứ mệnh đem mùa xuân tới cho dân tộc. Các cụ xưa trân trọng, bái phục mai vì "Mai cốt cách, tuyết tinh thần". Trong "tuế hàn tam hữu" cùng tài hoa và ngang tàng, kiêu bạc và khí tiết: ngự sử mai, trúc quân tử, trượng phu tùng, mai được tôn vinh lên hàng ngự sử - chức quan giữ trọng trách giám sát và can gián vua.

Thi tài kỳ tuyệt, lỗi lạc hồn thơ

Các sĩ phu đương thời tôn vinh Cao Bá Quát là bậc thi thánh. Gia nhập Mạc Vân thi xã, xướng họa nhiều bài hay nức tiếng đến nỗi Tự Đức phải ngợi khen văn tài của ông: Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán/ Thi đáo Tùng, Tuy thất thánh Đường. Còn dân gian thì tôn là "Thần Siêu, Thánh Quát". Thơ ông là tinh thần cao thượng, khí phách ngoan cường trước mọi thế lực tàn bạo và một tấm lòng nhân hậu đối với đồng bào đau khổ, luôn khát vọng vươn cao lên trên một cuộc sống tầm thường của một xã hội phong kiến phương Đông đang ở vào giữa thời bi kịch: Ta muốn lên đỉnh cao/ Hát vang cùng mây nước. Với khí chất "ngựa ngàn dặm", Cao Bá Quát bao giờ cũng ý thức rất cao về nhân cách và bản lĩnh của mình: Ví không gió dập sóng dồi/ Biết sao muôn dặm đường đời chí cao?

khích liệt, nhịp điệu thì tự do làm cho hồn thơ có một ngữ khí hào tráng. Ông đã có những câu thơ sắc bén, quyết liệt mà không một người thứ hai nào trong thơ Việt có được khi thấy dòng sông Hương thơ mộng như thanh kiếm dựng giữa trời xanh: Trường giang như kiếm lập thanh thiên. Một người có chí lớn như ông ắt hẳn vô cùng ngưỡng mộ Thánh Gióng, nhân vật lịch sử anh hào: Rồng náu ba năm, đời chưa ai biết/ Một sớm vùng dậy làm nên sự việc phi thường; ngợi ca anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo: Quét sạch bụi ngoài cõi mưu lược cao siêu/ Công lao đầy khoảng trời Nam sử xanh ghi chép; kính phục danh nhân Chu Văn An: Một tay toan kéo vầng hồng sắp lặn trở lại; xót xa nhớ đến số phận bi thảm của danh thần Nguyễn Trãi khi lên Côn Sơn: Ức Trai phú đấy, cùng ai đọc?/ Thành Cổ phao kia, bến Lục Đầu/ Hãy trông về Bắc, người xưa đâu?/ Muôn thuở anh hùng, còn đám bụi/ Non sông trăm trận, một thuyền câu! Trải bao trầm thiên trong đời, ông vẫn luôn thấy ở thiên nhiên một vẻ đẹp siêu thoát nhưng chứa đựng tâm hồn thanh khiết, ước mơ cao rộng của ông: Trời đất có núi ấy/ Muôn thuở có chùa này/ Phong cảnh đã kỳ tuyệt/ Lại thêm ta đến đây.--PageBreak--

Cao Bá Quát là một nhà thơ thế cuộc, mưu quốc. Canh cánh bên lòng một nỗi đau xót vì dân vì nước, ngày đêm ước mơ một cuộc đổi đời, thoát khỏi bất công, nghèo khổ. Khi gặp người đói giữa đường, thơ ông xoáy vào lòng ta: Ôi thôi, đừng khóc nữa/ ăn với tôi cho vui/ Kiếp người như quán trọ/ Ai thư thái trọn đời? Và ông tự hỏi: Thành xây Long Đỗ, trời cao ngất/ Sông cuốn phù sa, nước đỏ dòng/ Lồng lộng xưa nay tình đất nước/ Sao mình làm mãi một thi ông? rồi tự kết tội mình: Thái bình vô nhất lược/ Lộc lộc sỉ vi nho (Không có sách lược gì làm cho đời được thái bình, Thẹn mình là một nhà nho mà lại tầm thường đến thế!). Niềm ưu ái khắc khoải lo đời, thương dân đen như tấm lòng của Đỗ Phủ, biết ước mơ một cuộc sống xứng đáng với con người như thi tiên Lý Bạch.

Đem xuân về cho dân tộc

Thân gầy guộc, cành khẳng khiu, cánh mỏng manh trắng hoặc vàng, mai được liệt vào hàng tứ quý. Trong quan niệm của người xưa, mai là biểu tượng của mùa xuân bởi nó là hương sắc Tết Việt truyền thống. Cổ thi có câu Xuân phong mai nhị phô thanh bạch, Đào Tấn thì yêu mai đến mức mai hóa vào trong mộng, mai lung linh trong thơ Bác Cử đầu hồng nhật cận/ Đối ngạn nhất chi mai...

Cầm một nắm hạt mai ném tung lên núi, khi xuân về sẽ là cảnh tượng đẹp: Hạt mai gieo thử trên non/ Giống thanh tao gửi lên hòn đá xanh/ Nhớ xuân sau, tốt tươi cành/ Hoa mai thành một bức tranh cho đời. Cao Bá Quát đã gieo tư tưởng giúp đời vào hương sắc hoa mai, vào linh hồn hoa mai để nhắn gửi hậu thế. Tôi nghĩ về hoa mai và Cao Bá Quát trong một khung cảnh thâm nguyên đối xứng: một cốt cách tài hoa bái phục một tài hoa cốt cách, một mùa xuân cảm phục một mùa xuân như câu đối xuân, một vế hướng tới mùa xuân của thiên nhiên đất trời, một vế hướng tới mùa xuân của lòng người, của cuộc đời no ấm, hưng thịnh

Lê Bảo Âu Long

560 căn nhà được khởi công tại các địa bàn khó khăn của tỉnh Thái Nguyên không chỉ mang theo giá trị vật chất của những mái ấm mới, mà còn là thông điệp về trách nhiệm vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an nhân dân (CAND). Từ những việc làm cụ thể, thiết thực như vậy, thế trận lòng dân tiếp tục được bồi đắp – nền tảng quan trọng để giữ vững ổn định từ cơ sở.

Điểm mới đáng chú ý trong Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập năm học 2026-2027 của Hà Nội là học sinh sẽ đăng ký trực tuyến trên Cổng thông tin tuyển sinh đầu cấp của thành phố từ ngày 10/4 đến 24h ngày 17/4. Trong thời gian này, thí sinh có thể nhìn thấy biểu đồ thể hiện số lượng nguyện vọng 1, 2 và 3 đăng ký vào mỗi trường trên hệ thống. Đây là căn cứ quan trọng giúp thí sinh có thể tận dụng thời gian "vàng" để điều chỉnh nguyện vọng. 

Khi “chữa lành” bằng thiền định, du lịch trải nghiệm, bỏ phố về quê, trồng rau, cắm hoa, múa, hát…trở nên quá quen thuộc, một bộ phận giới trẻ bắt đầu rỉ tai nhau “bí quyết” chữa lành liều cao quái dị như “bắt pen”, nghe nhạc “ma” để trải nghiệm cảm giác thăng hoa trọn vẹn và mê lịm tức thời khỏi những buồn chán và thất vọng của cuộc sống.

Gần đây, ngư dân ở Quảng Trị gặp rất nhiều khó khăn khi cửa biển ở sông Dinh, sông Lý Hoà, sông Nhật Lệ… bị cát biển bồi lấp tạo thành những con đê chặn lối ra vào. Chính quyền địa phương và người dân đã tìm nhiều biện pháp khắc phục nhưng chưa mang lại hiệu quả. Thiết nghĩ, cần một giải pháp căn cơ từ các bộ, ngành liên quan.

Người đàn ông 70 tuổi hôn mê, nguy kịch trên tầng 2 căn nhà nhưng người nhà, nhân viên y tế không thể di chuyển xuống đất để chuyển vào bệnh viện cấp cứu vì cầu thang căn nhà bằng sắt nhỏ hẹp dạng xoắn. Tổ cứu nạn cứu hộ đã tiếp cận sử dụng các biện pháp nghiệp vụ chuyển nạn nhân kịp thời xuống đất đưa đi cấp cứu…

Hơn 30 năm trước, nhiều hộ dân sinh sống trên nhà chồ, ghe đò ở vùng hạ nguồn sông Hương và đầm phá Tam Giang được UBND xã Hương Phong, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là phường Hóa Châu, TP Huế) di dời lên xóm Bàu Hạ và cấp đất định cư. Sau hàng chục năm chờ đợi, đến nay các hộ dân ở Bàu Hạ vui mừng khi được chính quyền địa phương cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ).

Các nỗ lực trung gian nhằm chấm dứt xung đột tại Iran từng đứng trước nguy cơ sụp đổ chỉ vài giờ trước thời hạn chót, theo các nhà ngoại giao của Pakistan, trước tình hình đó, Islamabad đã tiến hành một chiến dịch ngoại giao khẩn cấp xuyên đêm, giúp đạt được thỏa thuận ngừng bắn tạm thời và mở đường cho đối thoại trực tiếp giữa Washington và Tehran.

Ngày 9/4, Cơ quan CSĐT  (Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường) Công an tỉnh An Giang cho biết đã tống đạt quyết định khởi tố bị can và lệnh bắt tạm giam đối với Trần Thị Bích Phượng (SN 1977, trú tại tổ 05, khu phố Suối Lớn Dương Tơ, đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang) để điều tra về hành vi "lừa đảo chiếm đoạt tài sản".

Thiếu tướng Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ cho biết, hành vi "ăn chặn" tiền trợ cấp của người khuyết tật và học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số của các đối tượng là đặc biệt nghiêm trọng, không chỉ chiếm đoạt tiền của Nhà nước mà còn trực tiếp xâm hại đến quyền lợi chính đáng của những người yếu thế, gây bức xúc trong dư luận, làm suy giảm niềm tin của nhân dân.

Nằm cách trung tâm TP Huế khoảng 5 km về phía Tây Nam, di tích quốc gia Điện Voi Ré (thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế) tọa lạc tại thôn Trường Đá (phường Thủy Biều, TP Huế) - nơi thờ các vị thần và Voi chiến triều Nguyễn một thời. Ngoài Miếu Long Châu đã được tu bổ; hiện, các công trình khác ở di tích Điện Voi Ré đang trong tình trạng xuống cấp, một số hạng mục có nguy cơ đổ sập.

Ngày 9/4, UBND phường Bình Quới, TP Hồ Chí Minh đang phối hợp với Sở An toàn thực phẩm và lực lượng chức năng địa phương điều tra dịch tễ để làm rõ nguyên nhân hơn 100 học sinh Trường Tiểu học Bình Quới Tây có triệu chứng bị nôn ói, sốt, đau bụng… nghi bị ngộ độc thực phẩm.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文