Danh hoạ Rembrandt và những sóng gió trong đời
Người Hà Lan coi ông là một trong những người nổi tiếng nhất trong lịch sử dân tộc. Thế giới xếp ông vào hàng danh họa, cùng danh sách với Leonardo da Vinci, Michelangelo, Albreeht Durer, Paul Rubens, Eugene Delacroix, Anguste Rodin, Vincent Van Gogh, Henri Matisse, Pablo Picasso...
Sinh ra trong một gia đình tư sản mới phất lên ở Leiden, Rembrandt được cha mẹ tạo điều kiện phát huy khả năng và sở thích hội họa từ năm 16 tuổi. Rembrandt tiếp nhận những kiến thức cơ bản về hội họa từ các xưởng vẽ của hai họa sĩ đàn anh là họa sĩ Jakob van Swanenburch và họa sĩ Pieter Lasaman. Năm 19 tuổi, Rembrandt cùng một người bạn lập ra xưởng vẽ ở quê nhà để dạy vẽ tranh sơn dầu, dạy phương pháp làm tranh khắc bản và kỹ xảo phác thảo tranh. Có thể xem đây là thời kỳ dạy vẽ nhưng đồng thời lại là học vẽ của Rembrandt trong buổi đầu mới chập chững vào nghề. Năm 24 tuổi, khi người cha qua đời, Rembrandt quyết định chuyển đến lập nghiệp tại thủ đô Amsterdam.
Có lẽ điều may mắn nhất trong cuộc đời Rembrandt là được "quý nhân" Hendrick van Uylenburgh phù trợ! Ông Hendrick van Uylenburgh là một người buôn tranh nổi tiếng ở thủ đô Amsterdam. Nhờ tài lăngxê của ông, tên tuổi của một tài năng mới phát lộ như Rembrandt được giới hội họa và công chúng thủ đô biết đến.
Rembrandt bắt đầu nổi tiếng ở Amsterdam bởi bức tranh "Buổi học giải phẫu của giáo sư Tulp". Đây là bức chân dung tập thể được vẽ theo đơn đặt hàng của giáo sư Tulp. Vì muốn để lại hình ảnh của mình cho con cháu mai sau, giáo sư Tulp đã tìm đến Rembrandt. Khi vẽ "Buổi học giải phẫu của giáo sư Tulp", Rembrandt không sử dụng bố cục hàng ngang như thường lệ, mà sử dụng cách bố cục hình tam giác. Đạo cụ của buổi học là một xác chết được Rembrandt bố trí ở trung tâm của bức tranh. Vị giáo sư một tay cầm dao mổ, một tay hất cơ bắp màu đỏ của xác chết lên cho học trò xem. Ông được họa sĩ "cho" đứng ở một góc của xác chết, còn các học trò đứng ở một góc khác.
Để thể hiện rõ từng cá nhân, Rembrandt cho ánh sáng chiếu thẳng vào mặt của từng người, hiệu quả của ánh sáng và bóng tối thể hiện rất rõ rệt. Để làm vừa lòng giáo sư, Rembrandt đã phá lệ, viết đầy đủ họ tên của tám nhân vật vào một tấm giấy và "đặt" tấm giấy đó vào tay một nhân vật trong tranh. Với bức "Một buổi dạy vẽ của giáo sư Tulp", Rembrandt được công chúng biết đến như một họa sĩ kiệt xuất về vẽ tranh chân dung tập thể.
Sau khi "Buổi học giải phẫu của giáo sư Tulp" được hoan nghênh nhiệt liệt, Rembrandt nhận được rất nhiều đơn đặt hàng, trong đó có cả của Hoàng tử Frederik Hendrik. Những đơn đặt hàng đó mang lại danh tiếng, tiền bạc cho họa sĩ và khiến Rembrandt "lọt vào mắt xanh" của những tiểu thư khuê các. Nhưng Rembrandt đã phải lòng cô em họ của Hendrick van Uylenburgh tên là Saskia van Uylenburgh.
Saskia là cô gái xuất thân từ gia đình danh giá, bố là Thị trưởng, mẹ là chủ nhà băng. Khi gặp Rembrandt, Saskia đã mồ côi cả cha lẫn mẹ, ở với chị gái và có rất nhiều của hồi môn. Bất chấp sự phản đối của gia tộc Saskia, cặp tình nhân này đã bước đến hôn nhân khi Rembrandt 28 tuổi. Hai người làm lễ cưới tại nhà thờ địa phương ở St. Annaparochie mà không có mặt họ hàng của hai người. Saskia để lại rất nhiều dấu ấn trong tranh của Rembrandt, với nét mặt tươi cười, có khi là nữ thần, có khi là công chúa, có khi là một mệnh phụ... Những bức tranh Rembrandt vẽ Saskia được đánh giá là giàu cảm xúc nhất!
Một trong những mơ ước của Rembrandt là mở được một phòng tranh và một xưởng vẽ ở thủ đô. Vì vậy sau khi cưới Saskia, Rembrandt đã không ngần ngại chi 13 ngàn guilder để mua một ngôi nhà sang trọng cùng với vô số ngọc ngà, châu báu, hàng dệt, đồ trưng bày, tranh sơn dầu, tranh phác thảo, tranh khắc bản, những tác phẩm vẽ trên quạt của người Nhật, đồ pha lê của người Vanice, tiêu bản động vật, đá quý, nhạc khí... để tạo thành bộ sưu tập nổi tiếng nhất thời đó. Chỉ tiếc rằng Rembrandt không giỏi kinh doanh nên việc đầu tư hầu như không mang lại kết quả, khiến ông bị đẩy đến bờ vực của sự phá sản.
Các thành viên trong gia tộc Saskia nhân cơ hội này đã lên tiếng chỉ trích Rembrandt là kẻ khuynh gia bại sản, khiến Rembrandt phải kiện họ ra tòa. Việc này cũng tiêu tốn của Rembrandt một khoản tiền không nhỏ. Để tránh việc bị phá sản, Rembrandt buộc lòng phải phát mại phần lớn các bức tranh và một phần bộ sưu tập đồ cổ. Danh sách phát mại vẫn còn đến ngày nay và nó cho chúng ta một văn bản đáng giá để xác định số lượng tác phẩm trong bộ sưu tập của Rembrandt. Ông cũng phải bán cả căn nhà, xưởng in của mình và dọn tới một căn hộ ít tiện nghi hơn ở Rozengracht.
Trong khi các chức trách và một số chủ nợ tìm cách giúp đỡ Rembrandt thì Hội họa sĩ Amsterdam lại ra luật mới, cấm tất cả những người ở hoàn cảnh tương tự Rembrandt không được tham gia buôn bán tranh với tư cách một họa sĩ. Để "lách" luật này, năm 1660, Rembrandt phải lập ra một công ty do con trai mình là Titus đứng tên, còn ông đóng vai người làm thuê, nhằm bán những tác phẩm mới nhất để kiếm tiền trang trải cho cuộc sống thường nhật. Thêm vào đó, Rembrandt lại gặp rắc rối khi thực hiện một bức chân dung theo đơn đặt hàng của "Công hội các xạ thủ Amsterdam": bức "Tuần đêm". Ngày nay, giới hội họa đánh giá rất cao bức chân dung tập thể này, đặc biệt là thủ pháp sử dụng ánh sáng. Song đương thời, "Tuần đêm" bị đánh giá thấp, thậm chí bị phỉ báng. Nguyên do ở chỗ, trong "Tuần đêm", Rembrandt đã không cho từng nhân vật được thể hiện theo kiểu chụp ảnh, lại cho một số nhân vật bị lẩn khuất trong bóng tối, một số khác bị đặt ở trung cảnh và viễn cảnh. "Công hội các xạ thủ Amsterdam" không những đòi lại tiền thù lao mà còn kiện ông ra tòa, khiến Rembrandt lại thêm một phen khốn đốn. Những bức chân dung tự họa của Rembrandt trong thời gian này bộc lộ rõ sự túng quẫn về tài chính của ông.
Cùng với những khó khăn về tài chính, cuộc sống gia đình của Rembrandt liên tiếp gặp điều bất hạnh. Đầu tiên là việc ba đứa con nhỏ của Rembrandt kế tiếp nhau chết yểu khi chưa đầy một tháng tuổi. Kế đến, Saskia mắc bệnh lao phổi, chết khi nàng chưa đầy ba mươi tuổi. Thêm vào đó, mối quan hệ vụng trộm giữa Rembrandt với cô bảo mẫu tên là Geertje Dircx gây cho ông khá nhiều phiền toái. Cô Geertje Dircx đã kiện Rembrandt ra tòa và rốt cuộc Rembrandt mỗi năm phải chu cấp cho cô này 200 guilder.
Sau khi thoát khỏi mọi phiền toái với, Geertje Dircx, Rembrandt lại có quan hệ tình cảm với một nữ bộc kém ông hai chục tuổi, cô Hendrickje Stoffels. Trước khi chết, Saskia đã viết di chúc với nội dung nếu Rembrandt tục huyền sẽ bị mất một nửa tài sản, vì vậy Rembrandt đã không cưới Hendrickje, nhưng vẫn ăn ở cùng nàng. Hai người có với nhau một đứa con gái, đặt tên là Cornelia - tên của hai người con gái đã chết của Rembrandt với Saskia. Hendrickje từng bị Giáo hội Hà Lan buộc tội quan hệ bất chính và bị rút phép thông công. Mặc dầu quan hệ giữa hai người không được hợp pháp hóa, Hendrickje vẫn luôn trung thành với Rembrandt, hết lòng nuôi dưỡng đứa con riêng của ông. Người đàn bà dịu dàng và trung thành này đã mang đến cho Rembrandt niềm an ủi sâu sắc, giúp ông có những tìm tòi mới trong nghệ thuật.
Hendrickje cũng trở thành mẫu của rất nhiều bức tranh. Có điều, không giống như với Saskia, khi vẽ Hendrickje, Rembrandt cố gắng chú trọng vẻ đẹp xuất phát từ sự đơn giản. Hendrickje đã hiện thân trong bức "Hendrickje tựa cửa sổ" với ánh mắt buồn khổ, là một trong những bức chân dung tiêu biểu của Rembrandt... Nhưng Hendrickje cũng giống Saskia, thuộc số những người đàn bà hồng nhan bạc phận, đã chết năm ba mươi tuổi. Năm năm sau cái chết của Hendrickje, Rembrandt lại phải gạt nước mắt chôn cất người con duy nhất ông có với người phụ nữ này.
Các nhà nghiên cứu hội họa cho rằng Rembrandt không những nổi tiếng bởi tranh sơn dầu, tranh khắc bản, mà còn nổi tiếng "là người mẫu kiên nhẫn nhất thế giới". Ông tự ngắm mình qua gương, vẽ nên khoảng gần 100 bức. Rembrandt tự vẽ mình từ khi còn là một thanh niên tràn đầy sức lực cho đến khi trở thành một ông già đau khổ. Qua bộ sưu tập chân dung tự họa của Rembrandt, hậu thế có thể hình dung những thăng trầm, biến đổi trong cuộc đời họa sĩ. Khi còn là thanh niên, Rembrandt vẽ mình là một người dè dặt, khiêm tốn, lúc trưởng thành là một người có sự nghiệp, tự tin trong công việc. Còn những bức chân dung khi về già lộ rõ vẻ nghèo đói, khô kiệt, không tham vọng, bất hạnh trong cuộc sống lứa đôi.
Bức chân dung tự họa năm 1658 được đánh giá là bức chân dung tự họa xuất sắc nhất của Rembrandt. Ngày nay, rất nhiều bức chân dung tự họa của Rembrandt được lưu giữ tại Bảo tàng Mauritshuis ở Den Haag. Trong một phiên đấu giá, bức chân dung Rembrandt với nụ cười ngạo nghễ, khuôn mặt bừng sáng đã được mua với giá 2 triệu bảng Anh. Người mua bức chân dung này dường như rất hài lòng với số tiền bỏ ra để được sở hữu nó...