Làng sen quê Bác: Quê chung
Có một ngôi làng được gọi là làng Sen - làng Kim Liên (Sen vàng). Bởi ngay đầu làng có hồ sen và gần đó là cái giếng Cốc như một cái ao con. Cái loài hoa sen thật lạ: "Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn". Đó là ta chưa nói đến cái đẹp mềm mại mà sang trọng của: "Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng". Ba sắc màu hài hòa vào nhau, tôn vinh nhau và đằm thắm trong nhau. Hoa sen được ví như là quốc hoa của đất nước Việt Nam đã từng là lô-gô trên những cánh bay của Hãng Hàng không Vietnam Airlines đến với bạn bè quốc tế.
Hương sen được ví như vẻ đẹp thanh cao của con người Việt Nam. Và có một con người được cả dân tộc tôn vinh, gọi Người là Bác!. Có một vùng quê được gọi là quê chung cho mọi miền quê đất nước. Có những áng thơ hay đi vào lòng người như một áng ca dao muôn thủa: "Tháp mười đẹp nhất hoa sen/ Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ". Đó là làng sen quê Bác: quê chung!
Tôi đã về làng sen vào dịp tháng 5. Đây là dịp mùa sen nở rộ tưng bừng ướp cả hương đồng hương lúa. Một làn hương dịu nhẹ thật quyến rũ, mơ màng xua tan đi cái oi bức ngột ngạt của miền quê gió Lào khắc nghiệt. Hương sen như thấm vào trong ngực mà tâm tình mà thủ thỉ mà dẫn dắt ta men theo những bờ rào xanh được cắt xén tăm tắp. Đó là những rặng cây nan hảo có những sợi tơ óng ánh như bén tơ duyên.
| Bác Hồ trong một lần về thăm quê. |
Có một sự ngẫu nhiên kỳ lạ như là sự sắp đặt hoàn hảo của thiên nhiên nơi đây: Đúng dịp tháng 5 này có một ngày mà ai cũng như nhớ là sinh nhật Bác Hồ kính yêu: ngày 19/5. Tôi đã về thăm quê ngoại Bác Hồ - Làng Hoàng Trù - cái nôi của văn hóa đồng quê xứ Nghệ, còn gọi là làng Chùa. Ôi cái tên làng thật nôm na bình dị, thật truyền thống cội nguồn. Sau cánh cửa tre rộng mở lối đi giữa hai bờ dậu dẫn chúng ta đến ngôi nhà thờ và hai ngôi nhà tranh thân thiện.
Nơi đây, cách đây 127 năm, Bác Hồ đã cất tiếng khóc chào đời trong vòng tay thân mẫu- một người quen nghề dệt vải. Những ngón tay mềm mại đã từng chuốt những sợi tơ rút từ những con tằm bụ bẫm ăn những nong lá dâu rào rào: "Tiếng mưa như tiếng tằm ăn". Những ngón tay ấy đã tháng ngày dệt nên những tấm vải, cũng là dệt nên những ước mong sao cho chồng mình chăm lo đèn sách đỗ đạt. Lấy chữ hiếu, chữ học làm đầu.
Bàn tay của mẹ Hoàng Thị Loan mười ngón mảnh mai như mười nhịp cầu đầu tiên nâng đỡ đứa con bước vào đời với cả tình thâm mẫu tử "nơi ướt mẹ nằm" cho con khô ráo. Trong ngôi nhà đơn sơ quen thuộc như bao ngôi nhà của vùng thôn quê này còn lưu giữ chiếc võng gai gắn bó với tuổi thơ của Bác Hồ. Cánh võng đã nâng những giấc mơ bởi những câu hát ru dân ca của mẹ, những câu chuyện cổ tích của bà ngoại đã bồi đắp tâm hồn ban đầu hướng tới những giá trị nhân văn cao cả sau này.
Vẫn còn đó chiếc khung cửi đặt ở gian thứ ba. Chiếc khung đã lên nước thời gian mài bóng, nhưng ta vẫn như còn nghe được cả tiếng thoi đưa dệt vải khi gà gáy sang canh. Chiếc khung cửi thân thiết đó đã được cách điệu trở thành cái mái che đúc bằng bê tông trên mộ của bà Hoàng Thị Loan ở núi Động Tranh - một biểu tượng thanh cao bình dị lưu giữ nét làng nghề, làng quê truyền thống.
Cũng trong ngôi nhà tranh ở Hoàng Trù gian ngoài cạnh cửa sổ có chiếc án thư với nghiên mực, hộp đựng bút lông, hai chiếc ghế vuông, chếch về phía bên trong là hai giá sách đựng sách thánh hiền. Các cụ già ở làng Kim Liên kể lại cho các con cháu đời sau rằng, cạnh ngôi nhà của cụ Hoàng Đường (ông ngoại Bác) là ngôi nhà của cụ Nguyễn Sinh Sắc và bà Hoàng Thị Loan nơi Bác Hồ sinh ra.
Ngôi nhà nhỏ ba gian lợp tranh trên đất vườn ông bà ngoại. Hàng ngày cụ Hoàng Đường thường bên ngôi nhà của mình qua đây đàm đạo văn chương với ông Sắc. Tôi bỗng hình dung ra khi đưa thoi dệt vải, bà Loan cũng đã lắng nghe được những lời tâm huyết của chồng mình. Năm 1901 cụ Nguyễn Sinh Sắc - thân sinh của Bác Hồ đã thi đỗ Phó bảng, đem lại vinh dự cho cả làng.
Nhân dân làng Sen đã dựng ngôi nhà mới 5 gian mộc mạc cách quê ngoại Hoàng Trù hai cây số để chào mừng cụ Phó bảng vinh quy bái tổ. Đó chính là làng quê thơm ngát hương sen mà Bác Hồ đã sống thời niên thiếu (1901-1906).
Trong ngôi nhà đơn sơ này, cụ Sắc đã dành hai gian rộng rãi để đặt bàn thờ bà Hoàng Thị Loan và để tiếp khách. Bàn thờ được làm bằng liếp tre nứa trên trải chiếu nhỏ để bát hương, cây nến và bài vị bằng gỗ giản dị. Gian thứ tư là nơi nghỉ của cụ Sắc, ở đây có bộ bàn ghế kê bên cửa sổ chính, bên cạnh có chiếc án thư nơi cụ dạy các con học chữ và đây cũng là nơi các buổi tối cụ thường mời bà con ngồi quây quần uống nước chè xanh.
Hiện nay các kỷ vật trong ngôi nhà này còn được giữ lại hầu như nguyện vẹn. Hai bộ phản gỗ là nơi nghỉ của cụ Phó bảng và hai con trai là Nguyễn Sinh Khiêm - anh của Bác và Nguyễn Sinh Cung (tên gọi thời nhỏ của Bác Hồ). Chiếc giường xinh xinh là của bà Thanh (chị cả Bác Hồ). Chiếc rương đựng lương thực, chiếc tủ đứng hai ngăn đựng đồ dùng, chiếc mâm bằng gỗ sơn đen vẫn còn nguyên đó.
Theo như lời hướng dẫn viên, tôi hình dung ra những năm tháng ấy cụ Phó bảng vất vả với cảnh ''gà trống nuôi con'' thì hình ảnh cô Thanh đã đảm nhiệm công việc nấu nướng chăm sóc gia đình. Dù là người tài sắc, lại thông thạo chữ Hán nhưng bà Thanh đã từ chối các đám dạm hỏi của trai làng để toàn tâm, toàn chí lo việc nhà thay mẹ đã mất. Bà Thanh đã hy sinh quên mình như những bông hoa sen lặng lẽ tỏa hương dâng hiến cho đời.
| Nhà bác Hồ ở làng Sen - Nghệ An. |
Tham quan khu du lịch làng Sen, ta có thể cảm nhận đầy đủ hơn về một làng quê, hồn quê đặc trung thuần Việt. Ở làng Sen quê Bác, ta được vào thăm những ngôi nhà hàng xóm thân thiết với gia đình Bác thời kỳ đó như: Lò rèn cố Điền; nhà cụ cử Vương Thúc Quý, nhà của một lương y bốc thuốc nam với dao cầu, thuyền tán và vườn cây thuốc Nam. Hay một hộ nông dân với cuốc cày, chõng tre, nồi đất, cối xay lúa, giã gạo…
Rộng ra ở Nam Đàn còn có nhiều di tích danh thắng lưu giữ ký ức những danh nhân kiệt xuất như Đình Hoành Sơn bến Sa Nam mộ và đền thờ vua Mai Hắc Đế, nhà lưu niệm Phan Bội Châu . . .
Ta gặp lại ở đây cây đa làng mà hai lần Bác Hồ về thăm quê năm 1957 và năm 1961 đứng dưới bóng cây cổ thụ xanh tốt, Bác đã căn dặn bà con làng Sen với giọng trầm ấm áp - dù bao năm đi xa tiếp xúc với nhiều ngoại ngữ các nước khác nhau nhưng Bác vẫn giọng quê quen thuộc, vẫn những lời thân thiết gần gũi như một câu Kiều: "Quê hương nghĩa nặng tình cao/ Qua bao năm ấy biết bao ân tình''.
Khi trở về thăm quê Bác vẫn nhận ra người bạn thủa nhỏ đã từng câu cá với mình năm xưa ở hồ sen đầu làng. Bác chỉ vào vết sẹo ở vành tai mình mà nói: "Vết sẹo này là do ông giật câu đấy nhé''. Rồi cả hai cùng cười thật giản dị như một lão nông.
Về thăm quê, dù đã cách xa mấy chục năm, Bác vẫn lần theo lối quen ngày trước và Người ngồi lặng đi trên chiếc chõng tre ngày xưa. Bây giờ đứng trong khung cảnh đơn sơ ngôi nhà tranh của Bác ở làng Sen tôi mới hiểu vì sao ở lối đi vào ngôi nhà sàn ngoài thủ đô, Bác lại cho trồng những rặng hoa dâm bụt. Những cánh hoa đỏ nhị vàng xòe ra trong nắng sớm dập dờn, mỏng manh như những cánh bướm.
Thì đây, trong khu vườn cũ của Bác, lối vào nhà cũng được xén gọn đều tăm tắp những khóm hoa dâm bụt mộc mạc đơn sơ khoe sắc. Loài hoa mà cái tên thật thiện căn, bác ái đã gieo vào lòng Bác ngày thơ từ những cái vịn tay bước đi chập chững đầu tiên ở nơi này.
Vườn nhà Bác được trồng các loại cây quen thuộc với đời sống ở nông dân đó là: Những hàng cau vút thẳng, những khóm chuối tán lá mướt xanh, mướt nắng, vít cong những cành ổi chín la đà, những vòng khoai lang sum suê củ… Tôi bỗng nhớ đến mấy câu thơ của nhà thơ Nguyễn Duy khi đến thăm nhà Bác ở làng Sen: ''Ngõ nhà Bác đỏ hàng hoa dâm bụt/ Không khác chi hàng dâm bụt trước nhà tôi/ Vườn Bác xanh luống lạc, luống khoai/ Giống mọi mảnh vườn trồng khoai, trồng lạc/ Mái nhà lợp bằng mái mía trắng phau/ Như mọi mái nhà lợp bằng lá mía…''.
Ngôi nhà Bác nơi đây đã là ngôi nhà chung như mọi ngôi nhà. Dù bây giờ làng Sen đã nhiều đổi thay. Đường làng bằng đất đã được lát bằng bê tông, nhiều ngôi nhà san sát mọc lên ngói đỏ. Nhưng vẫn còn đó những ao sen, đầm sen tỏa hương tháng 5 thơm ngát. Và nếp nhà tranh trong vườn của Bác đã chuốt bao sương gió vẫn một màu mộc mạc đồng quê. Những liếp cửa bằng tre đã nhẵn bóng thời gian vẫn mở ra đón lộng gió. Và cây vườn vẫn xanh tốt tươi theo năm tháng đã sống dậy, thức dậy trong ta bao ký ức của một thời, của một vành nôi đã sinh ra một vĩ nhân.
Tháng 5 về làng Sen quê Bác ta lại gặp ở đây giọng nói ríu rít của trăm miền quê, của bao lứa tuổi. Bởi làng Sen quê Bác là quê chung cho mọi người cho mọi miền quê tổ quốc.
Hà Tĩnh, ngày 7-5-2017