Nhạc sĩ Hoàng Nguyên: Bẽ bàng lòng trần mơ bướm hoa

• Nhạc sĩ Y Vân: Mối tình đầu mở lối vào âm nhạc
• Nhạc sĩ Huy Trân: Giữa trời xanh biếc xanh
• Nhạc sĩ Thanh Bình: Cuộc tình đã lỡ với bao nhiêu thương đau1
• Nhạc sĩ Quốc Trung tham gia sự kiện âm nhạc quốc tế Mu:CON

Nhạc sĩ Hoàng Nguyên tên khai sinh là Cao Cự Phúc, sinh năm 1930 tại xã Diễn Bình, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An. Sau một thời gian học hành ở Huế, ông lên Đà Lạt dạy học từ năm 1954. Tại thành phố sương mù, bằng vốn kiến thức được trau dồi những ngày đi theo nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương ở Liên khu 4, anh giáo viên Cao Cự Phúc bắt đầu viết nhạc với bút danh Hoàng Nguyên.

Ngay bài hát đầu tay "Ai lên xứ hoa đào", tên tuổi nhạc sĩ Hoàng Nguyên đã được biết đến rộng rãi. Hơn nửa thế kỷ qua, "Ai lên xứ hoa đào" vẫn là bài hát hay nhất về Đà Lạt mà công chúng say mê từ thế hệ này sang thế hệ khác: "Ai lên xứ hoa đào đừng quên bước lần theo đường hoa/ Hoa bay đến bên người ngại ngần rồi hoa theo chân ai/ Đường trần nhìn hoa bướm rồi lòng trần mơ bướm hoa/ Lâng lâng trong sương khói rồi bàng hoàng theo khói sương/ Lạc dần vào quên lãng rồi đường hoa lặng bước trong lãng quên…". 

Ngoài ca khúc "Ai lên xứ hoa đào", nhạc sĩ Hoàng Nguyên còn có một bài hát nữa viết về Đà Lạt là "Bài thơ hoa đào" với giai điệu và lời ca đi vào lòng người: "Ngày nào dừng chân phiêu lãng/ Khách tới đây khi hoa đào vương lối đi/ Màu hoa in dáng trời/ Tình hoa lưu luyến người/ Bồi hồi lòng lữ khách thấy chơi vơi/ Ôi! Đà Lạt là thơ/ Bài thơ mến yêu reo muôn đời/ Dệt bằng tiếng gió ngàn reo, qua đồi thông hay bên bờ suối…".

Một trong những học trò của nhạc sĩ Hoàng Nguyên tại Đà Lạt sau này cũng thành đồng nghiệp của ông là nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9 từng chia sẻ: "Ông ấy sống rất lặng lẽ, hàng ngày chỉ đến trường học rồi về nhà cặm cụi bên cây đàn. Khi tôi theo học nhạc, thì thầy cư ngụ ở khu vực Nhà thờ Con Gà. Thầy hiền lành và chan hoà với mọi người. Thầy chơi được rất nhiều nhạc cụ khác nhau.

Dù mục đích tôi chỉ học chơi nhạc cụ, nhưng thầy đã gợi ý cho tôi đi theo con đường sáng tác ca khúc. Những bài hát đầu tay của tôi chịu ảnh hưởng rất nhiều phong cách của thầy Hoàng Nguyên. Sau này, tôi có gặp lại thầy vài lần ở Sài Gòn, nhưng rất tiếc không được cộng tác cùng thầy trong một chương trình ca nhạc hay trong một đĩa thu âm nào!".

Năm 1957, chính quyền Đà Lạt mở cuộc thanh lọc công chức. Nhạc sĩ Hoàng Nguyên từng có giai đoạn tham gia kháng chiến, nên bị khám nhà. Mật vụ đã tìm thấy trong hộc tủ có bản nhạc "Tiến quân ca" của Văn Cao, nên anh giáo viên Cao Cự Phúc lập tức phải chịu án lưu đày ra Côn Đảo.

Dù là thân phận người tù, nhưng tài hoa của nhạc sĩ Hoàng Nguyên rất được mến mộ. Chỉ huy ngục Côn Đảo đã mời ông về tư dinh để dạy nhạc và dạy văn cho con gái cưng 18 tuổi. Gia đình chỉ huy ngục Côn Đảo gốc gác ở Huế, mà nhạc sĩ Hoàng Nguyên cũng có nhiều năm sống ở cố đô, nên thầy giáo và cô học trò vốn sinh ra tại miền núi Ngự nhanh chóng có sự đồng cảm.

Chuyện học hành chưa biết tiến triển ra sao, nhưng sau khi thầy giáo viết bài hát "Tà áo tím" nhiều tâm tư "Rồi chợt nghe tin qua lời gió nhắn/ Người áo tím qua cầu/ Tà áo tím phai màu/ Để dòng Hương Giang hờ hững cũng nao nao…" thì cô học trò có mang.

Chỉ huy ngục Côn Đảo lập tức tìm cách giải quyết hậu quả. Trước hết, vận động thả nhạc sĩ Hoàng Nguyên về Sài Gòn, rồi lo liệu đám cưới. Thế nhưng, nhạc sĩ Hoàng Nguyên đợi mãi vẫn không thấy người yêu xuất hiện. Thì ra, chỉ huy ngục Côn Đảo vẫn hoài nghi lý lịch của nhạc sĩ Hoàng Nguyên, nên không dám chấp nhận chàng rể "ăn cơm trước kẻng" mà đưa con gái mình về Huế sinh nở và sắp xếp một cuộc hôn nhân khác.

Bẽ bàng vì "lòng trần mơ bướm hoa" tan thành mây khói, nhạc sĩ Hoàng Nguyên viết ca khúc "Cho người tình lỡ" rất lâm ly: "Khóc mà chi, yêu thương qua rồi/ Than mà chi, có ngăn được xót xa/ Tiếc mà chi, những phút bên người/ Thương mà chi, nhắc chi chuyện đã qua…/ Anh giờ đây như là chim/ Rã rời cánh biết bay phương trời nào. Em giờ đây như cành hoa/ Trót tả tơi đón đưa ngọn gió nào…/ Nẻo đường cũ giăng đầy mưa/ Khuất mù lối khiến nên tình đành lỡ/ Ta giờ đây như rừng thu/ Nắng liệm với chiếc lá vàng cuối mùa…".

Năm 1960, nhạc sĩ Hoàng Nguyên tìm được tin tức cố nhân đang cư ngụ ở khu vực chợ Đông Ba nên lặn lội ra Huế tìm gặp. Cuộc gặp gỡ thật đắng cay, vì người xưa đã là vợ của một nhân vật có quyền chức. Nhạc sĩ Hoàng Nguyên viết bài hát "Thuở ấy yêu nhau" thay cho lời tạ từ: "Thuở ấy yêu nhau anh làm thơ/ Thuở ấy yêu nhau em đợi chờ/ Dòng nước Hương Giang trôi lặng lờ/ Chưa biết chi giận hờn/ Và chưa biết sầu mộng mơ/ Để đến hôm nay tôi ngồi đây/ Lặng ngắm hoa xoan rơi rụng đầy…".

Ôm nỗi đau ấy về lại Sài Gòn, nhạc sĩ Hoàng Nguyên công bố hai ca khúc thất tình nữa là "Đừng trách gì nhau" và "Em chờ anh trở lại". Nếu như ca khúc "Đừng trách gì nhau" phân bua sự mất mát: "Cuộc tình nào không thương đau, em ơi đừng trách chi nhau/ Trót vì mình vô duyên nên đôi nơi mang mối tình sầu/ Vì trời còn mưa, mưa rơi không thôi, cuốn trôi tình người/ Oán trách nhau chi, bơ vơ nhiều rồi, xót xa nhiều rồi…" thì ca khúc "Em chờ anh trở lại" chấp nhận sự trớ trêu: "Ngày anh ra đi, đường nắng chưa phai mầu/ Dòng sông chia ly, lờ lững chưa hoen sầu/ Ngờ đâu chân anh, lạc bước khi qua cầu/ Chiều nay bâng khuâng, chợt xót thương đời nhau/ Ngày anh ra đi, rặng liễu chưa xanh màu/ Mà nay bên sông, liễu khuất bến giang đầu…".

Năm 1961, nhạc sĩ Hoàng Nguyên vào học khoa Anh văn ở Trường Đại học Sư phạm Sài Gòn và tiếp tục đi dạy học. Vì những bài tình ca nổi tiếng, nhạc sĩ Hoàng Nguyên kết thân với nhiều nhân vật thành đạt trong xã hội Sài Gòn lúc ấy. Một trong những người có quan hệ gắn bó với nhạc sĩ Hoàng Nguyên là nữ diễn viên Huỳnh Khanh đã đưa tác giả "Ai lên xứ hoa đào" đến gặp chồng mình là Tỉnh trưởng Phan Thiết Phạm Ngọc Thìn.

Không chỉ mến mộ nhạc sĩ Hoàng Nguyên, ông Phạm Ngọc Thìn còn nhờ nhạc sĩ Hoàng Nguyên làm… gia sư cho con gái Phạm Thị Ngọc Thuần. Kết quả, nữ sinh Phạm Thị Ngọc Thuần không đậu đại học mà trở thành vợ của nhạc sĩ Hoàng Nguyên, và sinh cho ông 3 người con!

Ngày 21-8-1973, nhạc sĩ Hoàng Nguyên bị tai nạn giao thông qua đời tại Vũng Tàu. Xung quanh cái chết bất ngờ ở tuổi 43 của nhạc sĩ Hoàng Nguyên có nhiều đồn đoán khác nhau. Báo chí Sài Gòn lúc ấy đặt câu hỏi rằng, có phải nhạc sĩ Hoàng Nguyên đã để lộ thân phận "cộng sản nằm vùng" nên bị thủ tiêu! Suy luận ấy, không phải không có lý. Bởi lẽ, đầu thập niên 70 của thế kỷ XX, một bài hát của nhạc sĩ Hoàng Nguyên là "Đàn ơi, xa rồi" rất phổ biến ở những vùng tự do, có lời ca nhắc nhớ những ngày ông tham gia cách mạng ở liên khu 4: "Quên đi những chiều nhìn mây vương sau đèo/ Nắng vàng đùa thông reo bên bờ dòng suối lắng/ Cùng nhau vỗ súng ca cho đời biên khu/ Xa rồi ơi đàn/ Đâu đêm trăng vàng cùng chung vui bên rừng/ Tiếng trầm hùng vang vang, bóng từng đoàn chiến sĩ, nguyền dâng sức sống cho quê nhà…".

Nghi án về số phận của nhạc sĩ Hoàng Nguyên đến tận hôm nay vẫn chưa có lời giải đáp thoả đáng, nhưng những ca khúc của nhạc sĩ Hoàng Nguyên vẫn vang lên trong đời sống âm nhạc "lâng lâng theo sương khói rồi bàng hoàng theo khói sương".

Tháng 8-2018 vừa qua, nhân 45 năm nhạc sĩ Hoàng Nguyên rời khỏi nhân gian, Hội Văn học nghệ thuật Nghệ An đã tổ chức "Tọa đàm về nhạc sĩ Hoàng Nguyên" ngay tại quê nhà Diễn Châu của ông. Rất nhiều tham luận của giới chuyên môn đã đánh giá rất cao những đóng góp của nhạc sĩ Hoàng Nguyên cho nền âm nhạc nước nhà.

Nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo nhấn mạnh: "Trong thời kỳ âm nhạc miền Nam không chỉ nhạc vàng tình yêu, nhạc xanh, nhạc sến mà còn nhạc trẻ, nhạc tây, nhạc sĩ Hoàng Nguyên đã đi từ dòng tiền chiến lãng mạn đến tình yêu sang trọng, rồi nhập vào dòng tân nhạc hiện đại. Những câu chuyện tình yêu trong âm nhạc của ông muốn vượt lên thực tại u ám, nhưng vẫn phảng phất nỗi niềm tủi đau…".