Nhạc sĩ Nguyễn Thiện Tơ: Mối tình đẹp qua hai thế kỷ

Giữa phồn hoa ồn ã chốn Hà thành, có một cặp vợ chồng già năm nay tuổi đều đã trên 90 nhưng ngày ngày họ vẫn ngồi bên nhau tâm sự trên một căn gác nhỏ của phố Mai Hắc Đế. Họ vẫn nhìn nhau bằng đôi mắt trìu mến, âu yếm gọi nhau bằng "anh - em" rất đỗi ngọt ngào khiến người đối diện thực sự xúc động. Đó là vợ chồng nhạc sĩ Nguyễn Thiện Tơ với một mối tình đặc biệt, đầy chất thơ, là "nguyên cớ" bài hát "Giáo đường im bóng" ra đời từ năm 1938 và vẫn rất được yêu mến đến ngày hôm nay, nhất là mỗi mùa Noel về...

Nhạc sĩ Nguyễn Thiện Tơ theo tuổi ta năm nay đã 92, dáng người cao gầy và gần đây ông gặp chứng mất ngủ. Đêm đến thì thức chong chong, có khi phải đến 4 giờ sáng mới ngủ được một chốc nên nhiều khi phải "cậy" đến thuốc ngủ. Ông cho biết, cách đây một tháng ông vẫn đi được xe máy lên vùng Bưởi chơi. Ông thích đi chu du bằng xe máy lắm, trước đây ông từng đi xe máy đến tận các tỉnh Yên Bái, Lạng Sơn, Hải Phòng, Nam Định, Thanh Hóa... Ông cứ đi thong dong như thế, thấy ở đâu cảnh đẹp, người xinh thì dừng lại thăm thú. Gần đây con cái ông thấy cha tuổi cao đã không cho đi nữa, sợ nhỡ ra gặp tai nạn thì khổ. Cứ ở mãi một chỗ, loanh quanh trên căn gác, qua lại một đoạn phố ngắn ông cũng thấy buồn. Vậy là ông và người bạn đời đã có tới gần 70 năm chung sống là bà Vũ Hà Tiên lại ngồi trò chuyện rủ rỉ với nhau. Nào chuyện con cái, cháu chắt, nào chuyện đi sơ tán năm xưa, rồi chuyện từ thời học sinh. Và đoạn cuối câu chuyện thường là: "Chúng mình yếu quá rồi anh nhỉ? Không ngờ lại có ngày yếu đến thế này! Chả đi được đến đâu. Chả làm được việc gì nữa rồi...". Lạ thay, đôi mắt họ nhìn nhau sao vẫn giữa được nguyên vẹn sự thương yêu, trìu mến và tình tứ mà có lẽ tôi chưa từng gặp bao giờ trong đời ở một cặp vợ chồng tuổi "cổ lai hy" như thế.

Vợ chồng nhạc sĩ Nguyễn Thiện Tơ ngày mới cưới và hiện tại.

Hôm ấy, tôi đã làm phiền ông bà bởi cứ muốn ngồi trò chuyện lâu lâu với họ, để cảm nhận ngọn lửa yêu thương trong tình yêu của họ vì sao vẫn cháy đượm nồng qua hai thế kỷ đầy sóng gió, biến động của cuộc đời. Ông bà kể cho tôi nghe về mùa hè năm 1938 khi họ gặp nhau trong một buổi biểu diễn ca nhạc ở Nam Định bán vé lấy tiền mua gạo cứu tế cho đồng bào đang bị nạn đói hoành hành. Lúc ấy chàng trai Nguyễn Thiện Tơ mới 17 tuổi, chơi ghita còn cô gái Vũ Hà Tiên mới 16 trăng tròn, hát rất hay và chơi được đàn măngđôlin. Chỉ một phút gặp mặt khi cô gái ấy nhờ chàng trai Nguyễn Thiện Tơ so lại dây đàn trước giờ biểu diễn, vậy mà... Gương mặt đẹp, sự hồn nhiên, trong sáng, thánh thiện cùng với nét tài hoa của một cô gái xứ đạo đã hoàn toàn chinh phục trái tim nhạc sĩ trẻ. Sự nhớ thương, day dứt đã khiến ông viết nên bài hát "Giáo đường im bóng" chứa đựng mối tình đẹp như một bài thơ: "Nhớ tới đêm đầy ánh sáng/ Hương trong gió ngàn mênh mang/ Giây phút như ngừng thôi trôi/ Tiếng kinh muôn lời/ Dáng xinh xinh bao tiên kiều/ Quỳ ngân Thánh kinh ban chiều/ Trong giáo đường đêm Noel ấy ngàn đời tôi mến yêu...". Đó thực sự là một bản tình ca hòa trong Thánh ca như để tưởng nhớ về một mối tình sâu đậm mà chàng trai, sau nhiều đêm chờ "người trong mộng" nơi giáo đường mà chưa một lần ngỏ ý. Thế nhưng, ngay cả cô gái Vũ Hà Tiên khi ấy cũng đã đem lòng thầm yêu chàng trai hào hoa đất Hà thành ấy. Bà kể lại cho tôi nghe mà như nói với người bạn đời của mình: "Tối cái hôm anh đến nhà em, anh đàn cho em nghe bài hát "For get me not", em hỏi anh bài hát ấy có nghĩa thế nào? Anh giải thích cho em nghe về câu chuyện tình trong bài hát ấy, và trong lúc anh nói thì đôi mắt anh nhìn em. Và lúc nào em cũng nhớ đôi mắt ấy, nhớ đến tận bây giờ...". Thì ra, chính đôi mắt mà họ đã nhìn nhau trong buổi tối hôm ấy, trong giây phút ấy là chiếc "chìa khóa tình yêu" của họ. Bà Vũ Hà Tiên mỉm cười nói rằng, cho đến giờ bà vẫn chưa bao giờ kể chuyện này với ai, kể cả với người bạn đời trăm năm của mình. Bởi vì bà muốn muốn giữ nó làm điều bí mật thiêng liêng của riêng mình.

Khi ấy, sự khác biệt về tôn giáo đã khiến đôi bạn trẻ tưởng không thể đến được với nhau. Nhưng cuối cùng tình cảm lứa đôi đã thuyết phục được gia đình, và chàng trai Nguyễn Thiện Tơ đã sẵn sàng "cải đạo", học giáo lý để đến được với người mình yêu. 6 năm sau ngày gặp gỡ, họ mới làm. Lúc đó, chiến tranh loạn lạc, gia đình cô gái đã sơ tán từ Nam Định vào Nghệ An, nên đám cưới giản dị mà trang trọng của họ được tổ chức trong nhà thờ làng Mỹ Dụ - Vinh, vào năm 1944. Và họ đã bên nhau từ đó đến nay trong sự tâm đầu ý hợp, chưa bao giờ nói nặng lời với nhau, chưa bao giờ làm nhau buồn lòng.

Làm vợ nhạc sĩ Nguyễn Thiện Tơ, cô gái Vũ Hà Tiên vốn có tài đàn hát đã chấp nhận an phận làm một người vợ hiền toan lo mọi việc trong gia đình và sinh hạ cho ông được 8 người con. Trải qua bao thăng trầm cuộc sống, mấy lần sơ tán bởi chiến tranh loạn lạc, họ vẫn bên nhau và giữ được ngon lửa yêu thương ấm áp đến tận bây giờ. Đúng là hạnh phúc đến răng long, đầu bạc, như hôm nay họ ngồi trước mắt tôi, vẫn ý tứ nhường nhau một chiếc ghế có nệm êm ái. Đúng như lời nhạc sĩ Nguyễn Thiện Tơ từng tâm sự đầy toại nguyện: "Trời đã cho tôi có được một tình yêu đẹp!".

Lại nói về bài hát "Giáo đường im bóng" - ca khúc được xem là nổi tiếng nhất của nhạc sĩ Nguyễn Thiện Tơ - sau khi ra đời đã được phổ biến nhiều tại một số phòng trà ở Hà Nội, nhưng người con gái Vũ Hà Tiên vẫn không hề biết bài hát ấy được viết cho mình. Mãi về sau này khi họ đã kết hôn và bài hát trở nên quá nổi tiếng thì ông mới nói cho "người yêu một thuở" biết khiến bà rất vui và xúc động. Bởi vì ông bảo: "Tôi viết bài hát này là vì tưởng chúng tôi không đến được nhau cơ. Chắc hẳn Chúa Trời cũng chiều lòng chúng tôi...".

Trong đời mình, nhạc sĩ Nguyễn Thiện Tơ sáng tác chủ yếu trong giai đoạn trước năm 1954, gồm khoảng 20 ca khúc như: "Chiều quê", "Chiều tà", "Cung đàn xuân xưa", "Qua bến năm xưa"... và ông "gác bút" từ khá sớm nhưng "Giáo đường im bóng" là ca khúc được biết đến nhiều hơn cả, làm lay động lòng người hơn cả, nhất là mỗi dịp mùa Giáng sinh về. Có được điều này có lẽ là bởi "Giáo đường im bóng" chứa đựng những tình cảm, tâm sự chân thực nhất của lòng người đang hướng tới: "Nơi giáo đường im bóng tôi thầm mong ngóng/ Đắm đuối trên làn sóng mắt nàng huyền mơ... ".

Sau khi bài hát ra đời, một người bạn thân cùng trang lứa với nhạc sĩ Nguyễn Thiện Tơ có nghệ danh là Phi Tâm Yến, vì quá yêu mến bài hát đã làm một bài thơ lấy cảm hứng từ ca khúc này. Hơn 70 năm từ ngày "Giáo đường im bóng" ra đời, đã có nhiều thế hệ ca sĩ thể hiện thành công bài hát nhưng theo chia sẻ của người nhạc sĩ già thì "mỗi người một vẻ". Thế hệ trước có Ngọc Minh, Nga My, Thái Thanh, Khánh Ly, thế hệ trẻ có Thu Minh, Anh Ngọc, Sỹ Tú..., mỗi người lại thổi vào bài hát một tình cảm đặc biệt, trong đó có sự kỳ diệu của tình yêu đôi lứa và tình yêu, niềm tin bên Chúa.

Đến đây, tôi muốn nói thêm rằng, trong cuộc đời này có rất nhiều điều lạ lùng, tình yêu của ông bà Nguyễn Thiện Tơ dành cho nhau là một trong những điều lạ lùng ấy. Họ đã sống cùng nhau, sống cho nhau một cuộc đời đẹp như trong lời bài hát đầy duyên nợ ấy. Hằng ngày họ vẫn chăm sóc nhau, gọi trêu đùa nhau là "Ông lão ơi!", "Bà lão ơi!" bên cạnh tiếng "anh - em" đầy trìu mến, dịu dàng. Nhạc sĩ Nguyễn Thiện Tơ tâm sự với tôi mà như nói với chính lòng mình: "Tôi sinh ra, lớn lên, già đi và có lẽ chết đi cũng trong căn nhà này thôi..."