Nối bước cha trong chuyên môn và vị thế lãnh đạo
Nhạc sĩ Đỗ Nhuận vì sinh vào tháng Ngọ Nhuận của năm Nhâm Tuất 1922 nên mới được ông bố họ Đỗ đặt tên như thế. Nhưng chính sự vô tình ấy lại khiến cho tên ông trùng tên một nhạc sư trong thời Lê Thánh Tông, làm tới chức Thượng thư Bộ lễ. Ông Đỗ Nhuận "thời ấy" đã cùng các ông Thân Nhân Trung, Lương Thế Vinh đặt ra hai bộ Đồng Văn và Nhã Nhạc cho nước Đại Việt. Ông còn là Phó nguyên soái Hội Tao đàn, thường họa thơ cùng chủ soái Lê Thánh Tông và có những bài thơ nổi tiếng trong "Toàn Việt Thi lục".
Nhạc sĩ Đỗ Nhuận tuy quê ở Cẩm Bình, Hải Dương nhưng lại theo bố xuống trú quán ở Hải Phòng từ nhỏ. Bố ông là nhạc công dàn kèn nhà binh Pháp. Chính ở Hải Phòng, tuổi thơ của Đỗ Nhuận đã thấm đẫm những tiết tấu phường trống, những bài hát xẩm và vọng cổ, những giai điệu kèn Tây.
Năm 1933, cậu Đỗ Nhuận hơn mười tuổi đầu đã được bố tặng cho chiếc mũ rộng vành để gia nhập đội trống. Bởi vậy, bạn bè mới gọi cậu là "ông Cà Rình". Cũng ngay từ ấu thơ, "Ông Cà Rình" Đỗ Nhuận đã được thày giáo dạy hát hành khúc "Cùng nhau đi hùng binh" của chiến sĩ cách mạng Đinh Nhu viết từ sau cuộc khởi nghĩa Xô Viết Nghệ Tĩnh.
Hết tiểu học Đỗ Nhuận đã say mê tự học nhạc và gia nhập Hướng Đạo sinh. Từ "Ông Cà Rình", Đỗ Nhuận lại có thêm tên là "Bác tò mò". Ngay từ năm 1936, Đỗ Nhuận đã sáng tác bài hát đầu tay mang tên "Trưng Vương" mang cảm hứng sử thi, khi ấy là cảm hứng chung của các Hướng đạo sinh.
Từ Hướng đạo sinh, Đỗ Nhuận đã bắt đầu giác ngộ hoạt động cách mạng với những sáng tác về Nguyễn Phi Khanh và Nguyễn Trãi qua "Lời cha già" và "Đường lên ải Bắc". Do hoạt động, Đỗ Nhuận đã bị bắt với số tù 67610 ở Hỏa Lò rồi chuyển lên Sơn La. Ở tù, Đỗ Nhuận vẫn tiếp tục viết ra những bài hát cách mạng như "Viếng hồn tử sĩ", "Côn Đảo", "Hận Sơn La" và đặc biệt là "Du kích ca" viết vào mùa xuân Ất Dậu 1945, trước cuộc vượt ngục ngoạn mục cùng nhiều chiến sĩ cách mạng.
Cách mạng Tháng Tám đã đem lại cho Tổ quốc Việt Nam một chế độ tự do. Đỗ Nhuận đã thăng hoa cùng dân tộc với những sáng tác mang hơi thở mới như "Nhớ chiến khu", "Nam Bộ kháng chiến" và thành lập Đội ca kịch Sao Vàng đi phục vụ mặt trận Hải Phòng và toàn quốc kháng chiến.
Những năm tháng kháng chiến, Đỗ Nhuận đã thể hiện tầm vóc một nhạc sĩ lớn của thời đại với hợp xướng "Du kích Sông Thao" bên cạnh "Sông Lô" của Văn Cao, "Người Hà Nội" của Nguyễn Đình Thi và "Trường Chinh ca" của Lương Ngọc Trác và đặc biệt là bộ tác phẩm về chiến dịch Điện Biên Phủ là "Hành quân xa", "Trên đồi Him Lam" và "Chiến thắng Điện Biên" với việc giao hòa ngôn ngữ dân ca Tây Bắc với dân ca đồng bằng Bắc Bộ thật tinh tế và hào hùng.
Mùa thu năm Bính Thân (1956) Đỗ Nhuận sinh con trai đầu lòng, đặt tên là Đỗ Hồng Quân. Một năm sau đó, ông trở thành Tổng thư ký Hội Nhạc sĩ Việt Nam mà Chủ tịch Hội là nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát. Ông là một trong những nhạc sĩ thời đầu tân nhạc hiếm hoi được cử sang tu nghiệp tại một nhạc viện nước ngoài - Nhạc viện Tchaikovsky (Liên bang Nga) - với chuyên ngành sáng tác nhạc kịch (Opéra) để rồi trở về tạo ra những tác phẩm nhạc kịch Việt Nam tầm cỡ như "Cô Sao", "Người tạc tượng", "Nguyễn Trãi ở Đông Quan" và lãnh đạo đội ngũ âm nhạc suốt một phần tư thế kỷ (từ 1957 - 1983).
Từ lúc 8 tuổi, cậu bé Đỗ Hồng Quân đã theo học sơ cấp piano dưới sự hướng dẫn của nghệ sĩ Thái Thị Liên. Nối gót cha, sau này Đỗ Hồng Quân cũng sang tu nghiệp tại Nhạc viện Tchaikovsky (từ năm 1976 đến năm 1986) dưới sự hướng dẫn về sáng tác của thầy A. Leman và về chỉ huy của Giáo sư L.Nicolaev.
Ngay trong khi tu nghiệp, Đỗ Hồng Quân đã tốt nghiệp bằng đỏ bởi tác phẩm "Rhapsody Việt Nam" do Dàn nhạc Giao hưởng xưởng Mosfim trình diễn và đoạt giải Nhì cuộc thi sáng tác của các nhạc sĩ Liên Xô cũ năm 1985.
Sử dụng Rhapsody, một thể tài âm nhạc do F.List - nhà soạn nhạc Hungary sáng tạo ra từ một hình thức diễn tấu thơ Rhapsodie ở Hy Lạp từ thời Homere - Đỗ Hồng Quân đã thực sự tung tăng trong cái hình thức âm nhạc khá tự do trên sự thay đổi những đoạn tương phản rõ rệt giữa trữ tình và anh hùng ca, bi kịch và niềm hân hoan.
Những chất liệu dân tộc từ tiếng gõ mõ đến giai điệu Mông, Tây Bắc đều được Đỗ Hồng Quân truyền vào tác phẩm trên một tư duy dường như muốn rút ra một triết lý sâu xa trong cuộc chiến tranh chống Pháp mà người cha Đỗ Nhuận đã trải qua, đã ngẫm ngợi từ chiến dịch Điện Biên Phủ.--PageBreak--
Về nước, Đỗ Hồng Quân đã lao vào nhiều công việc âm nhạc với tâm trạng vừa nhọc mệt, vừa sung sướng. Âm nhạc cho vở ballet "Hồng hoang" đã được viết ra như vậy. Để thành công trong "Hồng hoang", Đỗ Hồng Quân đã "thử tay nghề" bằng vở ballet "Sơn Tinh - Thủy Tinh" thành công.
Đối với Đỗ Hồng Quân, múa, tự bản thân loại hình nghệ thuật này là âm nhạc không lời. Nhiệm vụ của nhạc sĩ là phải nắm bắt được cái "hồn" của ngôn ngữ hình dáng đó và làm cho nó "cất tiếng nói" qua âm nhạc. Múa là "da thịt" của âm nhạc. Đỗ Hồng Quân đã tạo nên được gạch nối của nhạc mà từ thời ballet "Xôviết - Nghệ Tĩnh", "Chị Sứ"... với hôm nay.
Trong 3 năm "cày cục" với "Hồng hoang", Đỗ Hồng Quân vẫn viết những tiểu phẩm như "Tát nước đêm trăng", "Hứng dừa", "Hằng Nga và Cuội"... Trước đó là hàng loạt các tác phẩm khí nhạc như "Tứ tấu đàn dây", "Ngũ hành cho bộ gõ"...
Theo gót cha trong Opéra, Đỗ Hồng Quân đã là tác giả âm nhạc cho hai kịch hát mới như "Câu chuyện tình" (Love Story) và "Nàng Xami"... rồi từ "Rhapsody Việt Nam", Quân đi tới "Mở đất" - một giao hưởng ấn tượng cho 300 năm Sài Gòn.
Không chỉ kế thừa tinh hoa âm nhạc của cha, Đỗ Hồng Quân còn kế thừa cả tính hóm hỉnh của ông để biến thành cá tính trong diễn xuất khi "hóa thân" làm diễn viên điện ảnh. Quân đã tham gia làm diễn viên các phim khai thác chủ đề dân gian song song cùng việc tham gia viết nhạc cho nhiều phim truyện như "Cỏ lau", "Đất nước đứng lên", "Trở về"... và cũng đã nhận được rất nhiều giải thưởng tại các liên hoan phim bên cạnh giải thưởng hàng năm của Hội Nhạc sĩ Việt Nam.
Có lẽ trong các vai diễn, Đỗ Hồng Quân vào vai "Chú Cuội" là ấn tượng nhất. Cùng vợ là nữ diễn viên Chiều Xuân nổi tiếng, Đỗ Hồng Quân đã đưa được chất hài với dáng điệu đặc biệt của mình vào điện ảnh. Có lần hai vợ chồng về quê giỗ nhạc sĩ Đỗ Nhuận, vừa đi tới đầu làng, trẻ con đã xúm đông xúm đỏ, vừa chỉ chỏ vừa reo lên: "A, Chú Cuội! Chú Cuội ngồi gốc cây đa chúng mày ơi!... Còn kia là cái cô chửa hoang trong phim "Mẹ chồng tôi" ấy mà". Hóa ra trong dân gian, Đỗ Hồng Quân - Chú Cuội, được biết đến rộng rãi hơn một Đỗ Hồng Quân - nhà soạn nhạc.
Ở đời, có những cặp vợ chồng nghệ sĩ đã gây nên ấn tượng mạnh của một thời như Thế Lữ - Song Kim, Đào Mộng Long - Phạm Thị Thành, Đặng Đình Hưng - Thái Thị Liên... và cặp vợ chồng Đỗ Hồng Quân - Chiều Xuân cũng nằm trong "tốp" đó. Bên cạnh những vai diễn nổi tiếng, Chiều Xuân còn mở một công ty biểu diễn nghệ thuật tư nhân với mong muốn phát triển nghệ thuật Sân khấu Việt Nam.
Với Đỗ Hồng Quân, bên cạnh việc tiếp bước cha trong sáng tác anh còn nối nghiệp ông cả trong việc lãnh đạo làng nhạc. Ngay từ năm 1995, Đỗ Hồng Quân đã trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Đến năm 2000, Đỗ Hồng Quân trở thành Phó tổng tư ký Hội và là Đại biểu Quốc hội.
Đến năm 2005, ông "nghị" Đỗ Hồng Quân trở thành Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Anh còn nối nghiệp cha cả tính xuề xòa, dân dã trong quan hệ và trong ứng xử. Tính cởi mở chan hòa của anh khiến nhiều người dễ mến, dễ cảm thông.
Từ "Ông Cà Rình" Đỗ Nhuận đến "Chú Cuội" Đỗ Hồng Quân là một cuộc dịch chuyển âm thầm của dòng chảy sinh học với những gien trội trong sự nghiệp âm nhạc từ đời cha sang đời con thật tự nhiên, thật thuần khiết.
Nhờ thế mà năm nay, người được giao phó tổ chức kỷ niệm nửa thế kỷ Hội Nhạc sĩ Việt Nam từ thời Tổng thư ký Đỗ Nhuận lại là cậu con trai của ông - Chủ tịch Hội đương nhiệm