Phát hiện tài năng từ những vần thơ về cái chết của người yêu
Thơ của bà được dịch ra nhiều thứ tiếng, trong đó có Việt
Gabriela Mistral tên thật là Lucila Godoy de Alcayaga. Nơi cô sinh ra là một thung lũng mướt xanh, luôn vang vọng những bài hát cổ của người thổ dân da đỏ. Cô may mắn có một người mẹ xinh đẹp, hiền từ, bao dung và một người cha có tài thơ ca, luôn hát ru cô bằng những vần thơ tình tứ của chính mình. Song cuộc đời cô cũng nếm trải không ít những bất hạnh, những mất mát, nên khi tự nguyện ghi tên mình vào đội ngũ những người "đổ mồ hôi trên từng con chữ", Gabriela Mistral quyết định chỉ viết về nỗi tha hương và sự trở về, về sự tang tóc và hồi sinh, về niềm tin và sự cứu rỗi của tâm hồn... Viện Hàn lâm Thụy Điển đã vinh danh Gabriela Mistral là "Ca sĩ vĩ đại hát khúc u uẩn ngợi ca tâm hồn con người, đã dâng tặng chúng ta một thứ đồ uống mang hương vị của trái đất và làm dịu đi cơn khát của con tim".
Nỗi u uẩn trong Gabriela Mistral khởi nguồn từ sự rời bỏ của người cha. Mặc dầu đã có một người vợ xinh đẹp, mặc dầu đã tạo dựng cho cô con gái rượu một khu vườn đẹp như cổ tích, nhưng ông vẫn bỏ đi theo "tiếng gọi nơi hoang dã". Trong tột cùng nỗi đau mất mát, năm 16 tuổi, Gabriela Mistral đã tìm đến nàng Thơ. Những vẫn thơ u uẩn, dịu dàng thỉnh thoảng xuất hiện trên một vài tờ báo chưa thật sự để lại được dư âm trong lòng độc giả yêu thi ca. Phải đợi đến khi hai mươi tuổi, khi Gabriela Mistral hứng chịu bi kịch trong tình yêu thì tên tuổi của cô cùng với những bài sonnet về cái chết đã trở nên nổi tiếng trên toàn châu lục, khiến cho nỗi đau mất mát không còn là của riêng cô, mà đã trở thành "tài sản tinh thần của toàn châu lục Mỹ Latinh và của toàn thế giới".
 |
| Nữ thi sĩ Gabriela Mistral hồi nhỏ và sau khi được giải Nobel văn học. |
Câu chuyện tình của Gabriela Mistral giờ đây đã nổi tiếng không chỉ ở Nam Mỹ, mà được truyền từ nước này đến nước khác. Đó là câu chuyện tình yêu của một cô giáo làng xinh đẹp với một anh công nhân đường sắt tên là Romelio Ureta. Họ yêu nhau đến độ đã làm lễ đính hôn. Cũng giống như rất nhiều cặp tình nhân khác, Gabriela Mistral và Romelio Ureta rất hay cãi vã, mà hầu như cuộc xích mích nào cũng quanh quẩn với chủ đề ghen tuông mù quáng. Gabriela Mistral cho rằng Romelio Ureta không chỉ yêu có một mình cô. Nhưng vì Romelio Ureta là người quá đa cảm, yếu đuối, nên sau một lần cãi nhau kịch liệt với người yêu, anh đã tự sát.
Bàng hoàng, kinh hãi, tuyệt vọng, nhưng Gabriela Mistral không tìm đến cái chết, mà tìm đến nàng Thơ, đẩy đau thương của mình lên... thiên đường - nơi tiếp nhận những tiếng gào khóc thể hiện nỗi đớn đau của những tâm hồn đau khổ. Ba bài sonnet về cái chết của người yêu (Sonnetos de la muerte) liên tục được viết ra từ trái tim rỉ máu, đã được tặng giải Nhất trong cuộc thi thơ Floral Games của Santiago de Chile, năm 1914. Vì ngại rằng những bài thơ tình kia có thể ảnh hưởng không tốt đến nghề dạy học nên Lucila Godoy de Alcayaga đã lấy bút danh là Gabriela Mistral. Đây là sự ghép đặt tên của nhà văn Italia Gabriela de Annunzio và họ của nhà thơ Provence Freederich Mistral (giải Nobel Văn chương năm 1904), là hai người cô ngưỡng mộ nhất.
Trong sonnet về cái chết của người yêu, Gabriela Mistral đã khóc than rằng: "Trong bốn bức tường bê tông lạnh giá/ Không phải cho anh, em sửa lại điều này /Anh sẽ chờ gặp gỡ với em đây/ Giữa ánh sáng, tiếng xạc xào hoa lá/ Em sẽ đặt anh vào chăn chiếu lạ/ Anh của em, trong buốt giá đêm đen/Thành cát bụi, êm hơn cả nôi êm/Trong đất mẹ ngọt ngào anh hãy ngủ/ Em sẽ trộn vào đất phấn hoa hồng/ Cho đến khi trăng trên trời còn thở/ Anh sẽ không cần nỗi sợ, hờn ghen/ Em hạnh phúc, vô tội về với anh/ Bởi từ nay địch tình không còn nữa/ Chỉ còn đây cát bụi của riêng em/ Em sẽ cùng anh ngồi trong hoang vắng/ Hiểu vì sao không đi hết đường mình? Anh đi vào cõi chết giữa ngày xanh/ Và trở nên rõ ràng điều bí ẩn/ Rằng trời sinh em là để cho anh/ Sao anh lại ra đi, chọn cái chết cho mình!". Những tiếng thổn thức, tiếc nuối của một tài thơ trẻ đã biến một bi kịch tầm thường của cuộc sống thường nhật mất đi tính chất cá nhân của nó và bước vào nền văn chương thế giới, khiến cho Gabriela Mistral "trở thành nữ hoàng tâm linh của châu Mỹ Latinh!”.
Tuy nhiên mãi đến năm 1922, tức 8 năm sau khi những bài sonnet về cái chết của người yêu - những bài thơ u sầu nồng thắm đã được truyền tụng khắp Nam Mỹ, Gabriela Mistral mới cho xuất bản tập thơ đầu tay với nhan đề "Tuyệt vọng" (Desonlacion) ở New York, và hai năm sau, tập "Dịu dàng" ra đời. Trong "Tuyệt vọng", âm hưởng của những bài sonnet về cái chết tiếp tục tuôn trào, nhưng đã mang nội hàm rộng lớn hơn. Những vần thơ của Gabriela Mistral không chỉ nói về nỗi mất mát trong tình yêu đôi lứa, mà còn nói về sự mất mát của người mẹ, khiến cho rất nhiều bà mẹ Mỹ Latinh, trong đó có bà mẹ xinh đẹp của nữ thi sĩ bật khóc khi đọc bài thơ thứ 15 nói về nỗi đau của người mẹ khóc thương đứa con trai không bao giờ cất tiếng khóc chào đời. Còn trong "Dịu dàng", Gabriela Mistral dành tình yêu cho con trẻ, những đối tượng mà nhà thơ luôn hướng tới bằng nhiều cách khác nhau.
Có lẽ không hạnh phúc nào sánh bằng với hạnh phúc của Gabriela Mistral khi bốn ngàn trẻ em
Năm 1938, tập thơ lớn thứ ba của Gabriela Mistral có nhan đề "Rừng trụi" ra đời. Đối lập với sự cảm động trong "Tuyệt vọng", "Rừng trụi" thể hiện sự bình lặng của vũ trụ bao trùm lên vùng đất Nam Mỹ. "Rừng trụi" là một khu vườn của tuổi thơ, nơi độc giả yêu thi ca được lắng nghe những cuộc trò chuyện thân mật giữa con trẻ với thiên nhiên, với cuộc sống, thấu hiểu sự vò xé trong con tim của nhà thơ trước những bà mẹ phải sống cô đơn, những đứa trẻ sống côi cút, và những tư tưởng, tình cảm của hàng triệu người Mỹ Latinh đang đấu tranh vì tự do, dân chủ.
Trong "Rừng trụi" có một sự pha trộn kỳ lạ giữa thánh ca thiêng liêng với những bài hát thơ ngây dành cho con trẻ, những bài thơ về bánh mì, rượu, muối, ngô và nước, là những thứ dành cho những người đang trong cơn đói khát. Bà đã kế thừa được di sản văn học dân gian của người Indian (thổ dân da đỏ), nắm bắt được cách cảm, cách nghĩ của họ và đã khéo đưa chúng vào trong những thể loại thơ ca truyền thống. Đó chính là nguyên do Viện Hàn lâm Thụy Điển gọi thơ của Gabriela Mistral là "thứ đồ uống mang hương vị của trái đất làm dịu đi cơn khát của con tim. Nó được viết nên từ mùa xuân chạy đuổi theo Sappho trên hòn đảo Hy Lạp và đuổi theo Gabriela Mistral trong thung lũng Elquis, mùa xuân của thơ ca không khi nào khô cạn".
Năm 1942, thơ của Gabriela Mistral được tập hợp lại trong "Hợp tuyển văn thơ Gabriela Mistral" và tập thơ cuối cùng của bà mang tên "Máy ép" (1954), vẫn mang phong cách giản dị, lay động lòng người. Cái vĩ đại của thơ Gabriela Mistral chính là ở chỗ nó đã trở thành biểu tượng cho chí hướng vươn lên của những tâm hồn đầy khát vọng, đã mở đầu một giai đoạn phồn thịnh của thơ ca Mỹ Latinh, với những tên tuổi như Paplo Neruda, Nicolas Guillen... mà nét đặc trưng thống nhất giữa họ là sự quan tâm sâu sắc tới thực tại qua một cách nhìn nhân đạo đối với con người.
Gabriela Mistral mất tại