“Thánh nhạc” Beethoven và trò đùa ác nghiệt của số phận
Phương Tây, trong những thế kỷ "ánh sáng", con người được giải phóng khỏi những trói buộc khắt khe của đêm trường trung cổ, đã đạt những đỉnh cao về khoa học, thi ca, triết học, hội họa, điêu khắc và âm nhạc. Nhiều thiên tài âm nhạc đã xuất hiện: Johan Sebastin Bach, Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart, Lugvig Van Beethoven, Franz Schubert, Robert Schumann, Tchaikovsky... Bằng thiên tài âm nhạc bẩm sinh và những nhọc nhằn trong cuộc kiếm tìm vẻ đẹp của âm thanh, họ đã cống hiến cho nhân loại những tác phẩm có sức sống vượt thời gian, cho đến nay vẫn được coi là "kinh điển".
Ludvig Van Beethoven là một nhạc sĩ thiên tài người Đức, tác giả của những bản giao hưởng "Số phận", "Anh hùng", "Điền viên", "Thứ 9" cùng những bản Sonata "Ánh trăng", "Đồng quê"... đã trở nên quen thuộc đối với thính giả ở các châu lục hàng trăm năm nay. Nhiều nhạc sĩ đương thời gọi ông là "thiên tài lập dị", bởi ông luôn sáng tạo ra những âm thanh khác thường và ngẫu hứng.
Ông không đạt đến "kỷ lục" về số lượng tác phẩm như Mozart, nhưng lại đạt "kỷ lục" về sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tình cảm sôi nổi và cấu tứ hoàn mỹ trong mỗi nhạc phẩm. Ông đã tổng hợp được những tinh tú của âm nhạc cổ điển, làm cho trường phái lãng mạn mà ông khai sáng chiếm địa vị độc tôn trong đời sống âm nhạc. Vì vậy, tác phẩm của Beethoven hầu như được lưu hành nhiều nơi trên thế giới hơn cả.
"Tôi phải túm cổ số phận chứ không để cho nó khuất phục!"
Lên 4 tuổi, Beethoven bắt đầu học đàn, 8 tuổi đã tổ chức nhạc hội cá nhân, 11 tuổi sáng tác "Đại hợp xướng đưa tang" nổi tiếng khắp châu Âu, 13 tuổi vào dạy phong cầm trong hoàng cung, 14 tuổi được bổ nhiệm làm Giám đốc dàn nhạc giao hưởng Organ hoàng gia, 25 tuổi ra mắt buổi hòa nhạc đầu tiên gồm Bản giao hưởng số 1 và nhiều tác phẩm khác tại nhà hát lớn ở Vienna... Beethoven được người đương thời suy tôn là "Thánh nhạc"!
Hầu như tất cả các thiên tài về âm nhạc đều hội tụ cả hai yếu tố: thiên tài bẩm sinh và sự dày công khổ luyện suốt cả cuộc đời. ở Beethoven, năng khiếu về âm nhạc bộc lộ từ nhỏ, lại được ông nội và cha dẫn dắt theo nghề "gia truyền" với một cách thức riêng. Từ lúc còn là một cậu bé "vắt mũi chưa sạch", Beethoven thường phải vừa khóc vừa đàn một cách miễn cưỡng theo mệnh lệnh hà khắc của người cha. Vì muốn con trai trở thành thần đồng âm nhạc như Mozart, người cha thường xuyên dùng roi vọt bắt cậu bé tập đàn 4 tiếng liên tục trong một ngày, bất chấp cậu phản ứng, khóc lóc...
Cậu bé luôn chìm đắm trong thế giới âm thanh, khi miễn cưỡng, khi tự nguyện, và tự lúc nào cậu đã trở thành môn đệ của thế giới huyền bí này. Khi ông trưởng dàn nhạc nhà thờ qua đời, người cha nát rượu không thể nuôi nổi gia đình, Beethoven phải làm trợ lý cho Christan Gottlob Neefe, nhạc sĩ phụ trách diễn tấu đàn oóc trong cung đình. Thương cậu bé nghèo có năng khiếu âm nhạc, Neefe không tiếc công sức hướng dẫn cậu những kiến thức cơ bản về âm nhạc, tìm cách để Beethoven được làm học trò của những bậc thầy như Mozart và Haydn. Dưới sự chỉ bảo của Neefe, 12 tuổi Beethoven đã đọc được chính xác các bản nhạc, diễn tấu điêu luyện đàn piano, violon...
Trước khi trở thành nhà soạn nhạc, Beethoven xuất hiện trước công chúng với tư thế của một nghệ sĩ biểu diễn piano và violon. Ngoài ra, anh còn tự học văn chương, triết học, lịch sử... Bàn tay Beethoven đã không ít lần bỏng rát, rớm máu khi gõ trên các phím đàn, để tìm ra âm thanh mà ông đã nghe thấy đâu đó một cách ngẫu nhiên. Từng nốt nhạc, từng âm thanh trong những bản nhạc của ông đều thấm đẫm những giọt mồ hôi.
Bản thảo vở ca kịch duy nhất còn lại của Beethoven dày 250 trang, chỉ riêng phần nhạc khúc “Da-capoaria” của ông đã đặt ra 12 phương án hoàn toàn khác nhau. Một người chuyên nghiên cứu về Beethoven cho rằng, đọc 200 trang bản thảo của người khác còn dễ hơn đọc một trang bản thảo của ông, vì chúng bị sửa đi, sửa lại nhiều đến nỗi không biết đằng nào mà lần.
Khi sự nghiệp âm nhạc đang phát triển rực rỡ thì Beethoven bị điếc. Đầu tiên là chứng nặng tai, đến năm 19 tuổi thì điếc hẳn, chỉ có thể giao tiếp qua giấy bút. Anh không thể trò chuyện với người yêu, không thể nghe thấy những nốt nhạc mà anh phải nhọc nhằn tìm kiếm.
Có lúc, Beethoven tuyệt vọng định tìm đến cái chết, đã viết bức thư tuyệt mệnh: "Có thể nói là tôi đang sống một cách đau khổ. Hai năm qua tôi luôn trốn tránh những buổi tiếp xúc xã giao vì tôi không có đủ can đảm để nói với mọi người là tôi đã điếc. Nếu tôi làm một nghề khác thì có lẽ còn nhẫn nại được, nhưng cái nghề của tôi thì việc này là một điều đáng sợ...". Nhưng nỗi đam mê âm nhạc đã vực dậy con người bướng bỉnh trong anh.
"Tôi phải túm cổ số phận, chứ không để cho nó khuất phục!". Khi thính giác mất dần, Beethoven phải rời bỏ nghề biểu diễn đàn, rồi từ bỏ nghề chỉ huy dàn nhạc, chuyển sang sáng tác. Tinh lực của anh dồn cả lên ngòi bút.
Trong vòng 10 năm, khi đã bị điếc hoàn toàn, "Thánh nhạc" Beethoven đã lần lượt cho ra đời bốn bản giao hưởng nổi tiếng: "Anh hùng", "Điền viên", "Số phận", "Thứ 9". Bản giao hưởng Thứ 9 (The Ninth Symphony), nói lên khát vọng tự do của bản thân ông và nhân loại, công diễn lần đầu tiên vào năm 1824 đã liên tiếp nhận được 5 lần vỗ tay, khiến cảnh sát tưởng có chuyện bất ổn phải vội vàng xông vào rạp.
Theo quy định hồi đó, chỉ khi nào hoàng đế xuất hiện ở rạp khán giả mới vỗ tay 3 lần. Beethoven ngồi lặng lẽ ở hậu trường không hề hay biết điều đó. Chỉ đến khi một nữ ca sĩ dắt ra trước sân khấu chứng kiến sự cuồng nhiệt của khán giả, Beethoven sung sướng đến nỗi ngất xỉu.
Tác giả những bản nhạc bất tử về tình yêu là một người suốt đời sống độc thân!
Ngoài 9 bản giao hưởng, Beethoven còn sáng tác nhiều Sonatta về tình yêu, trong đó Sonatta "Ánh trăng" là nhạc phẩm nổi tiếng nhất. Đâu là chất liệu của những bản nhạc bất tử về tình yêu đó? Những mối tình tuyệt vọng? Sự tưởng tượng? Hay nỗi ước ao? Hay tất cả những điều đó gộp lại!
Về dáng vẻ bề ngoài, Beethoven là một chàng trai xấu xí, mặt rỗ, tai điếc, áo quần luôn xộc xệch, giống như Robinson Crusso mới từ hoang đảo trở về. Song, đã có không dưới chục người phụ nữ, phần đông thuộc tầng lớp quý tộc đi qua cuộc đời người nhạc sĩ tài hoa, chỉ vì mến mộ cái tài âm nhạc của ông. Đầu tiên là cô học trò nhỏ Lorsi. Nhưng sau đó, Lorsi đã kết hôn với một người bạn của Beethoven. Tiếp đến, thời gian ở
Nhưng Peti lại kết hôn với một bá tước già nua và giới thiệu cho Beethoven cô em gái mới 16 tuổi. Cô này cũng bỏ Beethoven để lấy một bá tước đẹp trai... Bi kịch của những mối tình ấy đã đem đến cho nhạc sĩ những khao khát, những hy vọng, những đớn đau... đủ làm nên những nhạc phẩm làm yếu mềm trái tim biết bao đôi lứa. Dư âm của những cuộc tình ấy đã lắng đọng trong một số nhạc phẩm của Beethoven, với lời đề tặng chân thành, chứa chan yêu dấu. Beethoven chưa bao giờ ngỏ lời cầu hôn với ai, và những người phụ nữ mà ông yêu cuối cùng đều lấy những người đàn ông khác.
Ông đã từng thất vọng: "Đáng thương thay cho Beethoven, thế giới này không có hạnh phúc dành cho ngươi; ngươi chỉ có thể cảm thấy yên ổn và hạnh phúc trong tâm tưởng mà thôi". Nhạc sĩ đem nỗi ước ao về hạnh phúc gửi gắm trong tác phẩm ca kịch vĩ đại nhất của mình, vở "Fidelio", miêu tả cảnh cô Leonora lẻn vào ngục cứu chồng là Florestan.
Ông đã dành rất nhiều tâm huyết cho vở kịch này, tự cho rằng đây là một tác phẩm viết ra trong nỗi đau khổ, song phần nào giúp ông toại nguyện. Phải chăng, sau nhiều lần thất bại trong tình yêu, ông chẳng khác gì một kẻ "tù tội" và hy vọng nữ thần Tình yêu xuất hiện để cứu vớt. Được biết, thời điểm viết vở ca kịch này, Beethoven vừa tan vỡ mối tình đầu với Lorsi và sau đó yêu hai cô gái quý tộc, một cô là Malfatti và một cô là Giulietta.
Trong những di vật còn lại của nhà nhạc sĩ thiên tài có ba bức thư ông gửi cho "Người yêu muôn thuở" ký tên "L", không đề năm và tên người nhận. Một bức đề "buổi sáng ngày 6 tháng 7", một bức đề "đêm thứ hai, ngày 6 tháng 7" và bức cuối cùng đề "buổi sáng ngày 7 tháng 7". Lời lẽ trong những bức thư này nồng nàn: "...Người yêu muôn thuở của tôi... Em yêu dấu, anh muốn được chung sống với em, mãi mãi ở bên nhau; thiếu em thì anh chẳng thiết sống nữa. Không ai khác có thể xâm chiếm trái tim anh, hoàn toàn không ai khác.
Ôi Thượng đế, chúng ta yêu nhau thế, tại sao người lại bắt chúng ta phải xa nhau. Hỡi ý trung nhân mãi mãi không quên! Anh yêu em chân thành, xin đừng bao giờ hiểu lầm tấm lòng của anh...Vĩnh viễn là của em, vĩnh viễn là của anh, chúng ta vĩnh viễn là của nhau...".
Theo hai chuyên gia nghiên cứu về Beethoven là A.Schindler và G.R. Marek, đây là ba lá thư Beethoven gửi cho Giulietta vào năm 1801. Hai ông cũng cho rằng, thời điểm đó, Giulietta bị cha mẹ ép gả cho bá tước Galleenberg. Nhiều nhà nghiên cứu âm nhạc cho rằng Beethoven sáng tác bản Sonata "Ánh trăng" để tặng cho nàng Giulietta