Về xuất xứ bức tranh "Nhà thơ Tú Xương"

08:37 11/03/2011

Sau khi ghi lại tấm hình có bức tranh "Nhà thơ Tú Xương", tôi cáo từ ra về. Ông Trần Ngọc Hồ nhờ tôi chuyển lời cảm ơn nhà văn Trần Đức Tiến và Báo Văn nghệ Công an đã đăng bài "Về mấy câu thơ trên bia mộ cụ Tú Xương", góp phần đính chính những chữ khắc sai trên bia mộ nhà thơ tại công viên Vị Xuyên thành phố Nam Định, cũng như nếu thắc mắc về bức ảnh để chúng tôi có dịp thưa lại cùng bạn đọc...

Báo Văn nghệ Công an số Xuân Tân Mão, chuyên mục ở trang 19, sau bài "Về mấy câu thơ trên bia mộ cụ Tú Xương" của nhà văn Trần Đức Tiến nói về việc in sai chữ trên bia mộ cụ Tú, báo còn in bài "Việt Nam có phim màu sớm nhất thế giới?" của tác giả Trần Hữu Thanh và kèm đó là bức tranh với lời chú dẫn: "Bức tranh thường được các báo dùng với lời chú thích là "Nhà thơ Tú Xương" mà không ghi chú xuất xứ từ đâu? Và căn cứ vào yếu tố nào để họa sĩ thực hiện bức vẽ?".

Mang theo tờ Báo Văn nghệ Công an số Xuân làm quà biếu, tôi tìm đến số nhà 20/177, đường Hưng Yên, thành phố Nam Định, nơi cháu đích tôn nhà thơ Trần Tế Xương - ông Trần Ngọc Hồ thường trú. Sau Tết, các con cháu của hai ông bà, người vào TP Hồ Chí Minh, người ở Nam Định đã trở lại công việc thường ngày của họ. Chỉ có hai ông bà - cháu trai, cháu dâu của cụ Tú đón khách. Ông Trần Ngọc Hồ, 85 tuổi, là con cụ Bột tức Trần Bạch Khuê - con thứ nhà thơ Tú Xương. Bà Trần Thị Sửu, vợ ông, 76 tuổi, công nhân máy Sợi nghỉ mất sức nhiều năm nay. Căn nhà hẹp nằm sâu trong ngõ hẻm, hai người già cẩn thận kê ghế, bước lên thắp hương cho khách làm lễ. Bức tranh "Nhà thơ Tú Xương" lồng trong khung kính treo chính giữa ban thờ. Bài báo của nhà văn Trần Đức Tiến được đọc to lên trước ban thờ cụ Tú. Vẻ xúc động, cảm kích hiện lên trong ánh mắt, giọng nói người già. Lòng kính yêu nhà thơ non Côi Sông Vị không chỉ riêng của người Nam Định. Cuộc đời và sự nghiệp nhà thơ Tú Xương gắn bó mật thiết với Thành Nam, Nam Định những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Nhiều thế hệ bạn đọc trong Nam, ngoài Bắc tìm về Nam Định viếng mộ nhà thơ. Các cụ cao niên ở Tp HCM, Đồng Tháp trong hành trình xe đạp xuyên Việt cũng đã ghé thăm ngôi nhà cũ số 280 Hàng Nâu (nay là phố Minh Khai) nơi gia đình nhà thơ từng sinh sống từ năm 1900 đến năm 1950 đã thành một địa chỉ văn học thân thiết, được ghi danh trong các công trình biên khảo, trong văn học sử nước nhà.

Ông Trần Ngọc Hồ kể rằng, sinh thời nhà thơ Tú Xương không thích chụp ảnh dù cụ từng được mời "đề thơ" trên ảnh bạn bè:

Cử Thăng, Huấn Mỹ, Tú Tây Hồ,
Ba bác chung nhau một cái "đồ".
Mới biết trời cho sum họp mặt,
Thôi đừng chê nhỏ với cười to!

Nhiều năm sau ngày nhà thơ qua đời, cụ Hạc Phong Lương Ngọc Tùng, một người bạn học của Tú Xương viết bài thơ "Nhớ rõ hình dung", phác họa chân dung nhà thơ non Côi Sông Vị:

Cùng làng, cùng phố, học cùng trường
Nhớ rõ hình dung cụ Tú Xương:
Trán rộng, tai dày, da tựa tuyết,
Mồm tươi, mũi thẳng, mắt như gương.
Tiếng vàng sang sảng ngâm thơ phú,
Gót ngọc khoan thai dạo phố phường.
Mấy chục năm trời đà vắng bóng
Nghìn năm còn rạng dấu thư hương.

"Bài thơ chân dung" này cho chúng ta biết "hình dung" nhà thơ Tú Xương khá điển trai: trán rộng, miệng tươi, mũi thẳng, mắt sáng, giọng nói hay, phong thái đàng hoàng... khác xa những nét biếm họa tự trào ông viết về mình, nào là "Con người phong nhã/ Ở chốn thị thành /Râu rậm như chổi/ Đầu to tầy giành" (Phú thầy đồ); nào là "Ở phố Hàng Nâu có phỗng sành/ Mắt thời thao láo, mặt thời xanh" (Tự cười mình).

Ông Trần Ngọc Hồ cho biết: Bức họa "chân dung Tú Xương" gia đình ông có được (có chụp in trên Báo Văn nghệ Công an) là do một họa sĩ ở Nam Định vẽ lại theo trí nhớ, rất giống cụ Tú. Gia đình chụp lại làm ảnh thờ.

Cũng nói về xuất xứ bức tranh "Nhà thơ Tú Xương", nhà thơ Trần Lê Văn trong cuốn "Tú Xương "Khi cười, khi khóc, khi than thở" (NXB Lao Động, 2000), trang 85 viết: "Ông Tú, bà Tú không có ảnh để lại. Thế mà chúng tôi, những người đồng hương Vị Xuyên mỗi khi đến nhà bạn Trần Ngọc Tiến, nhạc sĩ, cháu nội nhà thơ Tú Xương (số 5 Hàng Chuối, Hà Nội) thắp hương tưởng nhớ nhà thơ, lại được chiêm ngưỡng tấm ảnh ông Tú, bà Tú đặt trên bàn thờ. Vậy tấm ảnh này ở đâu ra? Nghe chuyện, tôi được biết đó là ảnh chụp bức tranh chân dung do ông NGYM (tức Trần Quang Trân) họa sĩ già, vẽ theo trí tưởng tượng (phần nào dựa vào trí nhớ, vì thuở nhỏ, rất nhỏ, có thể ông NGYM đã được trông thấy ông Tú và bà Tú)... Chẳng biết do "linh ứng" thế nào mà bức chân dung vẽ theo trí tưởng tượng là chính đó lại được những người có tuổi trong gia đình như bà Trần Thị Nhâm và ông Trần Ngọc Tiến... đều nhận là giống hệt ông Tú bà Tú. Bức ảnh chụp chân dung này, chúng tôi đã công bố lần đầu tiên trong báo Văn nghệ số ra ngày 15/12/1990 (Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh nhà thơ Tú Xương)".

Sau khi ghi lại tấm hình có bức tranh "Nhà thơ Tú Xương", tôi cáo từ ra về. Ông Trần Ngọc Hồ nhờ tôi chuyển lời cảm ơn nhà văn Trần Đức Tiến và Báo Văn nghệ Công an đã đăng bài "Về mấy câu thơ trên bia mộ cụ Tú Xương", góp phần đính chính những chữ khắc sai trên bia mộ nhà thơ tại công viên Vị Xuyên thành phố Nam Định, cũng như nếu thắc mắc về bức ảnh để chúng tôi có dịp thưa lại cùng bạn đọc.

  Nam Định, tháng 2/2010

Phạm Trọng Thanh

Tối 11/5, Phòng Cảnh sát Kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh cho biết vừa triệt phá cơ sở sản xuất, buôn bán thịt bò giả, thịt bò có chứa chất cấm; khởi tố, bắt tạm giam 2 bị can về tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”, xảy ra tại phường Bình Trị Đông, TP Hồ Chí Minh.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển như vũ bão, vi phạm bản quyền, đặc biệt là vi phạm bản quyền trên môi trường số ngày càng phức tạp. Ngày 5/5, Chính phủ đã có Công điện số 38/CĐ-TTg về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Những động thái quyết liệt từ nhiều bộ, ngành, địa phương ngay sau đó đang được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ - vấn đề vẫn nan giải hiện nay.

Trong khi các chuyên gia và người dân bày tỏ lo ngại về tầm nhìn quy hoạch, đơn vị đầu tư dự án cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ lại vừa đưa ra đề xuất điều chỉnh giảm quy mô mở rộng tuyến đường huyết mạch này. Lý do được đưa ra là sự xuất hiện của các tuyến đường song hành, nhưng dư luận cho rằng việc đầu tư "manh mún" có thể dẫn đến lãng phí và không đáp ứng được tốc độ gia tăng phương tiện trong tương lai.

Sáng 11/5, HĐND TP Hà Nội đã thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư dự án đầu tư trục không gian quốc lộ 1A gắn với chỉnh trang và tái thiết đô thị theo phương thức đối tác công tư (PPP) loại hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT), đoạn từ Vành đai 1 đến nút giao Cầu Giẽ.

Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, lực lượng Hải quan, Biên phòng, Công an và Quản lý thị trường đồng loạt ra quân tăng cường kiểm tra, kiểm soát từ biên giới, cửa khẩu đến thị trường nội địa nhằm ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Nhiều đường dây, vụ việc quy mô lớn đã bị phát hiện, xử lý, góp phần bảo vệ doanh nghiệp và quyền lợi người tiêu dùng.

Bộ Xây dựng vừa có văn bản báo cáo Văn phòng Trung ương Đảng về việc thẩm định các kiến nghị của Công ty TNHH Tập đoàn Sơn Hải liên quan đến những thay đổi trong quy định bảo hành và bảo trì công trình giao thông. Sau khi tham vấn ý kiến từ các hiệp hội, nhà thầu và cơ quan chuyên môn, Bộ Xây dựng đã đưa ra những đánh giá chi tiết, bác bỏ các đề xuất chính của doanh nghiệp này.

Những dòng nước đen vẫn lặng lẽ chảy ra biển sau mỗi cơn mưa. Những bãi tắm được đầu tư hàng chục, hàng trăm tỷ đồng vẫn đóng cửa hoặc hoạt động cầm chừng. Trong khi đó, tại nhiều điểm đến quen thuộc, dòng khách tiếp tục dồn về khiến hạ tầng quá tải, rác thải gia tăng và sức ép môi trường ngày càng lớn. Đằng sau những lớp áp lực ấy không chỉ là câu chuyện ô nhiễm hay sự lãng phí đầu tư.

Bước vào cao điểm du lịch hè, nhu cầu tìm kiếm homestay, khách sạn tại Đà Lạt (Lâm Đồng) tăng mạnh cũng là lúc các đối tượng lừa đảo trên không gian mạng gia tăng hoạt động. Với hình ảnh đẹp mắt, những lời quảng cáo hấp dẫn cùng các fanpage được đầu tư bài bản, nhiều du khách đã mất từ vài triệu tới cả chục triệu đồng vì đặt phòng online.

Ngày 11/5, cơ quan CSĐT (Phòng CSKT) Công an TP Cần Thơ khởi tố bị can, bắt tạm giam Lê Văn Hải (SN 1973; ngụ ấp Phụng Quới, xã Thạnh An, TP Cần Thơ); khởi tố bị can, cấm đi khỏi nơi cư trú đối với Vũ Thanh Thủy (SN 1985; ngụ phường Tây Thạnh, TP Hồ Chí Minh) về hành vi “Sản xuất, buôn bán hàng giả”.

Liên tiếp trong các ngày đầu tháng 5/2026, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Cục TTTN) đã kiểm tra đột xuất và xử phạt 2 doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu do không bảo đảm mức dự trữ xăng dầu bắt buộc và các hành vi vi phạm khác theo quy định của pháp luật. Tổng số tiền xử phạt lên tới 320 triệu đồng.

Chiều 11/5, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Tây Ninh, cho biết: Được cán bộ công an và gia đình vận động, giải thích về chính sách khoan hồng của pháp luật, Lê Ngọc Tường Vy (SN 2008, ngụ xã Châu Thành, tỉnh Tây Ninh) đã ra đầu thú về hành vi giết người.

HĐND TP Hà Nội bầu đồng chí Đỗ Anh Tuấn, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Thành ủy và đồng chí Bùi Duy Cường, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường giữ chức Phó Chủ tịch UBND TP nhiệm kỳ 2026-2031.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 10/5 đã bác bỏ đề xuất mới nhất của Iran về việc nối lại các cuộc đàm phán hòa bình, làm tiêu tan hy vọng sớm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài 10 tuần giữa Mỹ - Israel và Iran, cuộc chiến đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho Iran và Lebanon, làm tê liệt hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz và đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh, Reuters đưa tin.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文