Đạo diễn - NSƯT Bùi Như Lai: Luôn làm mới chính mình

Tốt nghiệp ngành diễn viên của Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, Bùi Như Lai về đầu quân ở Nhà hát Tuổi trẻ - một đơn vị nghệ thuật năng động bậc nhất ở Hà Nội. Có một điều may mắn đến với Bùi Như Lai đó là anh đã được tham gia khóa đào tạo “Nâng cao năng lực sáng tạo của con người” do nhà hát David Glass của Anh hợp tác với Việt Nam tổ chức trong 3 năm từ 2002-2005. Cơ hội được làm việc với các nghệ sĩ, chuyên gia nước ngoài trong một thời gian khá dài đã trang bị cho nghệ sĩ Bùi Như Lai một cách nhìn mới mẻ về thế giới quan và nghệ thuật sân khấu. Nói cách khác, khóa học đã khiến anh như được mở rộng tầm mắt và là hành trang quý giá cho những bước đi của anh sau này.

Sau một thời gian làm diễn viên và có được một số vai diễn ấn tượng, nghệ sĩ Bùi Như Lai đã quyết định sẽ trở thành đạo diễn. Anh là một trong những nghệ sĩ chuyên nghiệp trẻ nhất trở thành đạo diễn sân khấu khi vừa tròn 30 tuổi. Theo đuổi những vở kịch tâm lý bởi anh cho rằng với kịch tâm lý đạo diễn có nhiều cơ hội để thể hiện ngón nghề của mình, đạo diễn Bùi Như Lai từng thành công với vở kịch tâm lý tại Nhà hát Tuổi trẻ như “Chuyện tử tế” (Kịch bản: Nguyễn Thu Phương) và “Chuyến tàu đến tương lai” (Kịch bản: Lê Chí Trung)...

Anh tâm sự: “Thời gian được làm việc với các nghệ sĩ, chuyên gia, đạo diễn nước ngoài, tôi nhận thấy ở nước ngoài dường như người ta rất tôn trọng lao động của diễn viên. Trong khi đó, tôi có cảm nhận rất rõ rằng, diễn viên sân khấu ở phía Bắc thường thụ động, hay “lệ thuộc” vào đạo diễn. Vì thế, mong muốn của tôi khi trở thành đạo diễn là sẽ khai thác được tài năng, sự sáng tạo ở mức tối đa của diễn viên, khích lệ họ bộc lộ hết mình, trăn trở, suy ngẫm với vai diễn của mình...”.

Nói là làm, từ khi trở thành đạo diễn, trưởng đoàn kịch Hình thể, sau đó là Trưởng đoàn kịch 1 của Nhà hát Tuổi trẻ, Phó trưởng Khoa Sân khấu - Trường Đại học Sân khấu & Điện ảnh Hà Nội, Bùi Như Lai luôn được biết đến như một đạo diễn luôn biết cách "thổi lửa" cho diễn viên, khai thác tiềm năng từ họ dù diễn viên đó đang là sinh viên của khoa Sân khấu, mới ra trường hay những diễn viên đã có thâm niên lâu năm với nghề.

Khi chuyển sang vị trí công tác mới, dù không phải là người ưa những phát ngôn đao to búa lớn, nhưng một số người bạn nghề thấu hiểu anh đã nhận ra rằng, Bùi Như Lai đang ấp ủ mong muốn cùng với Ban giám hiệu nhà trường hướng đến mục đích nâng cao chất lượng đào tạo của giảng viên và sinh viên của trường, góp phần thực hiện "tham vọng" đưa Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội trở thành đơn vị đào tạo về nghệ thuật hàng đầu của khu vực.

Bùi Như Lai là một nghệ sĩ đa tài. Từng kinh qua nhiều vị trí công tác trong nghề nên anh cũng rất thấu hiểu sân khấu Việt. Với vai trò diễn viên, Bùi Như Lai vẫn luôn là một diễn viên đầy tài năng như đã từng được danh hiệu “Tài năng sân khấu năm 2003” với vai Edip trong vở “Edip làm vua” hay vai diễn Thầy đồ say đầy ấn tượng của anh trong vở “Kiều Loan” được nhiều người nhắc tới. Năm 2013, anh từng đoạt giải thưởng của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam trong cuộc thi "Tài năng đạo diễn sân khấu trẻ năm 2013" với vở diễn “Được là chính mình”.

Nhiều nghệ sĩ khi đã thành công với vai trò mới là đạo diễn sẽ rất ngại trở lại làm diễn viên, nhưng với Bùi Như Lai thì không. Anh sẵn sàng lên sân khấu bất cứ khi nào có vai diễn cần đến mình. Anh luôn đầy hứng thú với những vai diễn mới, những nhân vật mà anh yêu thích như vai Parzival trong vở nhạc kịch “Người đi qua thung lũng” hay vai Ngô Thì Nhậm trong vở “Công lý không gục ngã” của Nhà hát Tuổi trẻ (2015).

Anh cho rằng, công việc của người diễn viên và của đạo diễn thường xuyên bổ trợ cho nhau. Công việc nào anh cũng cảm thấy yêu thích và đã làm là luôn hết mình. Và bây giờ, khi đã trở thành giảng viên chính thức của Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, anh dường như chưa một ngày rời xa sân khấu. Mỗi khi có cơ hội được dựng vở mới anh đều nắm bắt rất nhanh để chính mình được làm nghề và sinh viên của mình có cơ hội được thể hiện, được cọ xát với nghề.

Năm 2020, anh đã dàn dựng vở "Tái sinh" của tác giả Nguyễn Toàn Thắng để Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội tham gia “Liên hoan nghệ thuật sân khấu toàn quốc về hình tượng người chiến sĩ CAND lần thứ IV năm 2020”. Vở diễn đã đoạt Huy chương Vàng và đạo diễn Bùi Như Lai vinh dự được trao giải "Đạo diễn xuất sắc" đối với anh là một niềm vui lớn. Tác phẩm “Tái sinh” được đạo diễn Bùi Như Lai dàn dựng với phong cách hiện đại, tiết tấu nhanh mạnh cùng dàn diễn viên trẻ trung, tài năng. Với sự kết hợp của những cảnh diễn hình thể, ánh sáng và hiệu ứng của visual tạo sự độc đáo của vở diễn, đã tạo nên dấu ấn sáng tạo đặc biệt của Bùi Như Lai tại kỳ liên hoan này.

Trước đó, tại Liên hoan Sân khấu về hình tượng người chiến sĩ CAND lần thứ 3 tổ chức tại Hà Nội (2015), Đoàn kịch 1 Nhà hát Tuổi trẻ do đạo diễn - NSƯT Bùi Như Lai làm trưởng đoàn đã tham gia vở diễn “Cho cuộc đời bình yên” (Kịch bản: Lê Chí Trung) do chính Trưởng đoàn Bùi Như Lai làm đạo diễn. Vở diễn được trao Huy chương Bạc và được đánh giá là một trong những vở diễn vừa có cách thể hiện thuyết phục về hình tượng người chiến sĩ Công an, vừa đưa ra một thông điệp hết sức nhân văn lại vừa để lại những ấn tượng đặc biệt về phong cách dàn dựng vở của đạo diễn: trẻ trung, tươi mới, phá cách và đầy bản lĩnh.

Hồi đầu năm nay, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội nhận được lời mời tham dự “Liên hoan các Trường đào tạo nghệ thuật sân khấu châu Á (ATEC) lần thứ VI năm 2021” dự định tổ chức tại Bắc Kinh - Trung Quốc với chủ đề bi kịch cổ đại Hy Lạp. Ban giám hiệu Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội đã tạo điều kiện để Khoa Sân khấu triển khai dàn dựng trọn vẹn, thành công tác phẩm “Edip làm vua” do "thầy" Bùi Như Lai làm đạo diễn hồi cuối tháng 4 vừa qua.

Tác phẩm bi kịch nổi tiếng này được dàn dựng bằng phong cách hiện đại với lời thoại được biên tập ngắn gọn, tiết tấu được đẩy nhanh, phù hợp với hơi thở của cuộc sống hiện nay. Những dàn cảnh sử dụng nhiều ngôn ngữ hình thể vốn là thế mạnh của Bùi Như Lai cũng làm tăng thêm chất liệu về tính biểu tượng, tác động mạnh tới thị giác của người xem giúp cho vở diễn sinh động và khác lạ so với kịch bản gốc.  Anh chia sẻ: "Rất tiếc, do tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp nên tác phẩm này chỉ được gửi đi "dự thi online" và chưa có cơ hội biểu diễn trên các sân khấu lớn của Hà Nội!". 

Không chỉ là một nghệ sĩ trẻ có tài năng, tâm huyết và nhiều dự định, nhiều trăn trở với sân khấu, đạo diễn Bùi Như Lai đến nay vẫn luôn được biết đến với vai trò là người phụ trách những dự án sân khấu do các tổ chức nước ngoài tài trợ liên quan đến những đề tài "nhạy cảm" và nhóm người dễ bị tổn thương như chuyện về người đồng tính, người có HIV,  những người phụ nữ là nạn nhân của bạo lực gia đình... Những vở kịch về đề tài nhạy cảm này của anh như “Đừng đợi đến ngày mai”, “Được là chính mình”, “Tôi ơi đừng tuyệt vọng”... đã thu hút sự quan tâm của nhiều bạn trẻ qua các buổi trình diễn ở các trường đại học nhằm nâng cao, thay đổi ý thức của cộng đồng về những vấn đề trên. Với sân khấu, quả thực đạo diễn - NSƯT Bùi Như Lai luôn là nghệ sĩ của nhiều khát vọng trong việc chinh phục những đỉnh cao, trải nghiệm mới như một cách khai mở và làm mới chính mình...