Chính giới Mỹ bồi thường cho người da đỏ 1 tỉ USD

Trong suốt 10 thập niên qua, nhiều bộ lạc da đỏ khác nhau đã khởi kiện chính quyền các tiểu bang, cũng như Chính phủ Liên bang đã sử dụng sai mục đích đất đai, tài nguyên và tiền bạc được ủy quyền, đi ngược lại những thỏa ước giao kèo mà lãnh tụ các bộ lạc đã tin tưởng giao cho chính quyền các cấp. Nhiều chính thể Hoa Kỳ kế tiếp nhau đều không đi đến quyết định dứt khoát về sự tranh chấp với các tộc người da đỏ thiểu số, khiến các vụ kiện dây dưa kéo dài làm xói mòn lòng tin về cách cư xử với sắc dân Mỹ bản địa; thậm chí có dư luận còn coi đó là một sự kỳ thị chủng tộc ngang nhiên tồn tại giữa thời buổi văn minh.

Sau sự kiện đương kim Tổng thống Barack Obama chấp bút ký ban hành một đạo luật vào tháng 12/2010, cho phép bồi thường cho người da đỏ qua thỏa thuận ngoài khuôn khổ chốn pháp đình, một hiện tượng thường thấy trong phạm vi luật pháp cho phép. Sau 15 tháng xúc tiến đàm phán, cuối cùng các đại diện của Bộ Nội vụ và Bộ Tư pháp Mỹ đã đạt được thỏa thuận với đại diện của các sắc dân da đỏ, đồng ý bồi thường số tiền tổng cộng lên tới 1 tỉ USD cho 41 bộ lạc từng đứng nguyên đơn trong các vụ án kiện tụng trước đây.

Sau lễ ký, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Eric Holder lên tiếng nhận định rằng, thỏa thuận vừa đạt được đã góp phần chấm dứt sự xung khắc giữa chính quyền trung ương với sắc dân Mỹ da đỏ, đáp ứng sự trông đợi mà các chính phủ trước đây chưa thực hiện được. "Họ có quyền được bồi thường thỏa đáng, do các cơ quan chủ quản trước đây đã không kiểm soát được sự vi phạm của các công ty khai thác tài nguyên dưới hình thức nhượng quyền, vi phạm thô bạo quyền sở hữu đất đai của người da đỏ do tổ tiên họ để lại - Bộ trưởng E. Holder nhấn mạnh - Thỏa thuận vừa ký đã giải quyết trung thực các bất công lịch sử liên quan đến quyền lợi của người da đỏ".

Đại diện Tư pháp và Nội vụ Hoa Kỳ ký văn bản bồi thường cùng các đại diện da đỏ tại thủ đô Washington.

Các bộ lạc thiểu số da đỏ đứng tên trong thỏa thuận chủ yếu sinh sống tại vùng Viễn Tây, nơi có nhiều nguồn tài nguyên chưa khai thác như dầu mỏ, khí đốt, lâm sản… Người da đỏ cáo buộc Bộ Nội vụ Mỹ đã không làm tròn bổn phận quản lý các khu bảo tồn, khi được ủy quyền trông coi 230.000km2 đất qua những hợp đồng thuê mướn và nhượng quyền từ nhiều bộ lạc khác nhau.

Ngoài ra, bộ này còn được ủy quyền đứng tên quản lý hơn 2.500 tài khoản ủy thác của 250 bộ lạc da đỏ, có trách nhiệm lưu giữ tiền thuê đất từ các công ty khai khoáng và lâm thổ sản. Tiền bồi thường được tính trên cơ sở thuê mướn tài nguyên đất, cũng như trị giá khoáng sản cả trên và dưới mặt đất đi kèm. Do vậy những bộ lạc nào sở hữu vùng đất có dầu mỏ hay khí đốt đương nhiên sẽ nhận được khoản tiền lớn hơn. Ví như bộ lạc Osage ở tiểu bang Oklahoma tuy chỉ có 16.000 nhân khẩu, nhưng nhận được 380 triệu USD bồi thường.

Kế tiếp là bộ lạc Chipeua ở tiểu bang Minnesota với 40.000 dân nhận được 200 triệu USD, các bộ lạc sinh sống trong Khu bảo tồn Colville thuộc tiểu bang Washington có tổng cộng 10.000 nhân khẩu được bồi thường 193 triệu USD, hay bộ lạc Nez Perce ở tiểu bang Idaho với 4.000 dân được bồi thường 34 triệu USD… Tuy nhiên hiện còn khoảng 60 đơn kiện chính quyền các tiểu bang vẫn đang chờ sự can thiệp của giới tư pháp nhà nước.

Nhiều bộ lạc cho biết họ chưa có kế hoạch cụ thể sử dụng số tiền được bồi thường. Theo thông lệ chỉ có Hội đồng bộ lạc, nơi quy tụ các già làng uy tín nhất sẽ đưa ra cách giải quyết cuối cùng. Nhiều phương thức được đề xuất như chia đều trên đầu dân số qua số tiền được nhận theo định kỳ; thiết lập quỹ cho vay tín dụng không tính lãi; đầu tư vào các chương trình xã hội và cải thiện cơ sở hạ tầng, hay thực hiện các sách lược nhằm bảo vệ môi trường sinh thái…

Còn bà Heather Keane, phát ngôn viên của bộ lạc Coeur d'Alen với 2.000 nhân khẩu thuộc tiểu bang Idaho, được nhận 18 triệu USD bồi thường cho biết sẽ dùng khoản tiền này để đối phó với những thiệt hại do nạn triệt phá rừng nguyên sinh, từng xảy ra trong những năm 70 và 80 thế kỷ trước.

Khu sinh sống của các bộ lạc da đỏ luôn nằm trong danh sách những vùng nghèo khó nhất. Ví như phân nửa dân số bộ lạc Apache ở tiểu bang New Mexico sống trong cảnh thiếu đói triền miên. Trong thập niên 90, lãnh đạo bộ lạc này đã phải chấp nhận phương án cho thuê đất làm nơi chứa chất thải hạt nhân; đổi lại trong vòng 40 năm họ sẽ được trả số tiền khoảng 250 triệu USD. Theo thỏa thuận vừa ký, tộc người Apache với 4.000 dân nhận được 33 triệu USD tiền bồi thường.

Tù trưởng James Allen của bộ lạc Coeur d'Alen thay mặt nhóm đại diện người da đỏ tham gia ký kết thỏa thuận, đã hoan nghênh thái độ nghiêm túc của Chính phủ Liên bang. "Ông Barack Obama từng nêu việc giải quyết bồi thường cho dân thiểu số trong cương lĩnh tranh cử của 4 năm trước, thật đáng biểu dương là ông ấy đã giữ lời", tù trưởng J. Allen nhận xét với báo giới