Nỗi ám ảnh mang tên... "ông bồi thường"(!)

1. Tháng 8/2005, trong một lần đi thị sát về việc thực hiện Luật Đất đai 2003 tại TP HCM, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên - Môi trường Đặng Hùng Võ có đến Q. Bình Thạnh để xem xét việc bồi thường cho các hộ dân thuộc diện quy hoạch để lấy đất phục vụ cho công trình công cộng.

Ông Trần Minh Thơ đã báo cáo với Thứ trưởng Đặng Hùng Võ rằng "Hiện nay, các chủ đầu tư đang thỏa thuận hợp đồng với Ban BTGPMB để thực hiện cưỡng chế giải tỏa", nghe được lời báo cáo này, Thứ trưởng Đặng Hùng Võ lập tức chỉ đạo "Yêu cầu quận Bình Thạnh phải dừng ngay việc để doanh nghiệp khi không thỏa thuận được với dân thì "mượn tay" Nhà nước làm cái việc trái pháp luật là ký hợp đồng với Ban BTGPMB cưỡng chế đuổi dân ra đường".

Những tưởng là sau khi Thứ trưởng Đặng Hùng Võ tỏ rõ thái độ không bằng lòng thì mọi chuyện đền bù tại Q. Bình Thạnh dưới sự chỉ đạo của ông Trần Minh Thơ sẽ khác đi. Tuy nhiên, mọi chuyện không hề đơn giản như vậy. Và người dân, vẫn cứ bị Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh "đuổi ra đường" theo những lý lẽ mà chỉ mình ông Trần Minh Thơ hiểu được.

Ông Đặng Xuân Dũng, chủ nhân căn nhà số 14/D1 đường Ngô Tất Tố, P.22, Q. Bình Thạnh là 1 trong 42 hộ dân thuộc dạng bị giải tỏa trắng nhà để phục vụ cho công trình xây dựng cầu Thủ Thiêm. Theo diện tích đất đã được UBND P.22 xác nhận, thì diện tích nhà của ông Dũng là 42,5m². Đây là căn nhà được ông mua lại từ bà Nguyễn Thị Lan vào năm 1990, thời điểm này, nhà chủ yếu được mua bán bằng giấy viết tay. Nếu xét theo Luật Đất đai được ban hành năm 2003, thì diện tích đất (tính luôn cả diện tích đất khai hoang), không có tranh chấp, không vi phạm hành lang an toàn lộ giới, xác định thời gian ở là trước ngày 15/10/1993... đều được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ công trình công cộng.

Sau thời điểm 15/10/1993, thì đất khai hoang mới được tính vào hạng mục đất lấn chiếm. Sở dĩ, phải nói chi tiết về Luật Đất đai 2003 là bởi, ông Trần Minh Thơ đã cố tình hiểu sai thời điểm thực hiện luật để ép người dân phải tự nhận đất của mình là đất lấn chiếm để không được đền bù.

Sau khi nhà ông Dũng bị giải tỏa để lấy đất phục vụ công trình, Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh chỉ chứng nhận diện tích đất nhà ông là 36,6m². Mặc dù, ông Dũng không đồng ý với phần đo đạc này và liên tiếp yêu cầu được đo lại. Nhưng, Ban BTGPMB vẫn kiên quyết "giữ vững quan điểm" của mình. Tiếp đến, Ban BTGPMB quận có công văn, yêu cầu ông Dũng cần thiết phải chấp nhận chuyện chọn vị trí căn hộ tại Chung cư An Sương (quận 12). Số tiền mà Ban BTGPMB quận chịu hỗ trợ cho ông Dũng là hơn 61,5 triệu đồng. 61,5 triệu đồng này sẽ được giữ lại để trừ vào tiền mua hoặc thuê nhà, nếu như ông Dũng đồng ý chịu về khu chung cư mà Ban BTGPMB quận đã "chủ động" cấp cho ông.

Đồng thời, ông Dũng sẽ được nhận 4,4 triệu đồng tiền trợ cấp. Ngoài ra, Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh kiên quyết không có phương án tái định cư hoặc bồi thường diện tích đất cho ông Dũng. Dẫu, ông có đầy đủ những chứng từ, công văn, viện dẫn luật chứng minh nguồn gốc đất của ông là đất hợp pháp, chứ không phải là đất lấn chiếm.

Bức xúc với cách làm việc này, ông Dũng đã liên tiếp có những văn bản khiếu nại cách làm việc của Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh. Tuy nhiên, sự việc vẫn giậm chân tại chỗ. Cao trào là vào tháng 7/2006, căn nhà của ông đã bị cưỡng chế. Và cho đến giờ, ông Dũng vẫn không có thông tin chính thức nào về phần tài sản mà ông đã bị Ban BTGPMB quận "dọn" đi khi cưỡng chế.

Với động thái này, ông Trần Minh Thơ đã cho thấy chuyện, ông Dũng hoàn toàn không có sự lựa chọn trong việc này. Và, khi mà vấn đề thương lượng đền bù còn chưa ngã ngũ, thì Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh đã nhanh chóng dọn toàn bộ tài sản của ông Dũng về cái chung cư mà Ban BTGPMB quận đang ép ông Dũng hoặc phải mua hoặc phải mướn. Cho đến thời điểm hiện tại, ông Dũng cùng gia đình vẫn đi ở nhà thuê mà không nhận được bất cứ khoản hỗ trợ nào từ Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh.

Tương tự trường hợp của ông Dũng, là trường hợp của bà Trần Thị Sáu. Nhà bà Sáu cũng lâm vào tình trạng "được" Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh xác nhận là "đất lấn chiếm" vì mua bán bằng giấy tay vào năm 1991. Dẫu cho, sau đó theo yêu cầu của Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh, bà Sáu đã minh chứng được nguồn gốc của phần diện tích đất mình đang sở hữu. Cả người chủ cũ của phần đất này trước khi nhượng lại cho bà Sáu cũng đã xuất hiện để minh chứng cho bà. Tuy nhiên, không hiểu với tinh thần làm việc có trách nhiệm như thế nào, mà ông Trần Minh Thơ vẫn kiên quyết chỉ đạo cho Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh xếp bà Sáu vào dạng "đất lấn chiếm" và kiên quyết không bồi thường, lẫn giải quyết tái định cư.

Khi mà cảm thấy quyền lợi của mình bị xâm hại nghiêm trọng, bà Sáu đã liên tiếp có đơn khiếu kiện. Ông Trần Minh Thơ đã không coi việc người dân đi đòi quyền lợi là bình thường. Thế cho nên, ông đã cho nhân viên của Ban BTGPMB xuống tận công ty nơi bà Sáu làm việc, yêu cầu Ban giám đốc công ty nên "làm việc" lại với nhân viên, đừng để bà Sáu đi kiện tụng lung tung nữa (?!).

Cuối cùng, vào tháng 5/2006, bà Sáu cũng bị cưỡng chế như trường hợp của ông Dũng. Tiếp đó, vào tháng 6/2006, ông Trần Minh Thơ đã có công văn yêu cầu bà Sáu lên Chung cư An Sương nhận lại tài sản của mình, thời hạn chậm nhất là vào ngày 14/6/2006, theo công văn này thì nếu quá thời hạn trên bà Sáu không đến nhận lại tài sản thì "Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh và UBND Q. Bình Thạnh sẽ xử lý số tài sản này theo diện vắng chủ".

Chỉ cần đặt câu hỏi, người dân sẽ chứa tài sản của mình vào đâu khi nhà bị cưỡng chế, tái định cư không có, tiền hỗ trợ thì theo "tiêu chí của Ban BTGPMB quận" là ban phát... sẽ thấy rõ những bất cập trong cách hành xử kỳ lạ của Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh.

Một trường hợp tương tự là bà Nguyễn Thị Hòa, vợ của ông Lê Xuân Cẩm chủ căn hộ số 24D, Nguyễn Hữu Cảnh, P.19, Q. Bình Thạnh. Năm 1992, gia đình bà Hòa từ miền Bắc vào Nam lập nghiệp, có mua lại căn nhà trên từ một cán bộ được Câu lạc bộ Thể dục - Thể Thao (CLBTDTT) Hải quân đã chuyển đổi mục đích sử dụng bằng giấy viết tay. Năm 2004, một phần diện tích đất của bà Hòa là 61m2 bị giải tỏa phục vụ cho Dự án kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè. Cũng với lý do là nhà mua bán bằng giấy tay, bất chấp Luật Đất đai 2003, Ban BTGPMB đã "xác định" phần đất của bà Hòa là đất lấn chiếm và kiên quyết không bồi thường, chỉ hỗ trợ phần cơ sở hạ tầng bị giải tỏa. Mặc cho bà Hòa đã cung cấp đầy đủ những bằng chứng xác minh phần đất của bà là hợp lệ, đủ tiêu chuẩn để bồi thường chứ không phải là đất lấn chiếm.

Năm 2005, nhà báo Lưu Quang đã viết trên báo Lao động một bài rất hay về Luật Đất đai 2003 và tạo được hiệu ứng rất tốt từ dư luận. Đại ý bài báo nêu  "Luật Đất đai 2003 có những đặc điểm rất tiến bộ. Đó chính là việc thừa nhận dù đó có là đất có nguồn gốc như thế nào, nhưng được tạo dựng trước ngày 15/10/1993, không tranh chấp và sử dụng ổn định thì phải được bồi thường. Đây chính là ý chí của Đảng, của Nhà nước muốn tạo sự ổn định lâu dài cho dân. Cao hơn, đằng sau luận điểm tiến bộ này, là một chuyển biến quan trọng trong nhận thức về thái độ ứng xử của Nhà nước đối với người dân".

Tuy nhiên, luận điểm tiến bộ và đầy trách nhiệm của Nhà nước đối với người dân đã bị ông Trần Minh Thơ cùng Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh phớt lờ và "lặng lẽ" không chịu hiểu (!?).

2. Vẫn với chiêu thức "diện tích đất không hợp lệ" và "cố tình xác nhận sai lệch vị trí nhà để giảm tiền đền bù, ông Trần Minh Thơ đã đẩy các hộ dân khác lâm vào tình trạng "nhận tiền đền bù cũng dở, mà đi khiếu kiện mãi chẳng thấy hồi âm".

Bà Phan Thị Thu Vân, chủ căn hộ 12B/C Phạm Viết Chánh, P.19, Q. Bình Thạnh. Đây là căn hộ mà chồng của bà Vân đã được đơn vị là Bộ Tư lệnh - CLBTTDTT Hải quân cho mượn vào năm 1991 với diện tích hơn 141m². Trong đó, phần diện tích nhà sinh hoạt là 50m², diện tích khuôn viên là hơn 91m², được sử dụng từ thời điểm trước ngày 15/10/1993. Tháng 5/1998, căn nhà trên đã được cấp chủ quyền phần diện tích nhà sinh hoạt.

Năm 1999, nhà bà Vân thuộc diện giải tỏa trắng phục vụ cho Dự án đường Nguyễn Hữu Cảnh. Theo sự thương lượng giữa bà và Công ty Thanh niên Xung phong (TNXP) thì với toàn bộ diện tích hơn 141m² đất, bà Vân sẽ được giải quyết tái định cư ở P.22, Q. Bình Thạnh và sẽ nhận ngay phần đất tương ứng mà bà được bồi thường. Trong lúc chờ phần đất tái định cư của mình, thì năm 2006, mọi hồ sơ về bồi thường cho dự án Nguyễn Hữu Cảnh đã được Công ty TNXP trả về cho Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh giải quyết. Và đến tháng 6/2007, ông Trần Minh Thơ đã gọi vợ chồng bà Vân lên Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh và thông báo "Phần đất của bà không có giấy tờ hợp lệ. Nên hiện gia đình bà chỉ có thể nhận nhà chung cư hoặc tiền bồi thường mà thôi".

Thêm vào đó, vì theo xác nhận của ông Thơ là đất không hợp lệ nên số tiền đền bù đã được giảm xuống từ 30 triệu đồng/m² xuống còn 9 triệu đồng/m². Và đây cũng là lần "thương lượng" cuối cùng của ông Trần Minh Thơ đối với gia đình bà Vân. Dẫu sau đó, gia đình bà đã liên tục có đơn khiếu nại gửi đến Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh, nhưng tất cả đều rơi vào im lặng.

Điều đáng nói hơn, khu đất 12B là một tổ hợp căn hộ được Bộ Tư lệnh - CLBTDTT Hải quân cấp hoặc cho nhân viên của mình mượn và đều đã được chuyển đổi mục đích sử dụng. Và những hộ từng ở chung với gia đình bà Vân đều đã được cấp đất tái định cư với diện tích 100m²/hộ. Chỉ có gia đình bà Vân là còn sót lại do sự phát hiện rất "tài tình" của ông Trần Minh Thơ.

Ông Phạm Thanh Hiển và ông Trần Đình Thắng, cùng ngụ tại Phạm Viết Chánh, P.19, Q. Bình Thạnh cũng "được" Ban BTGPMB quận đặt vào tình thế "lưỡng bại câu thương". Phần diện tích đất của cả hai hộ này đều có nguồn gốc do Bộ Tư lệnh Hải quân cấp và đã được chuyển đổi mục đích sử dụng. Năm 2004, diện tích đất của cả hai hộ ông Hiển và ông Thắng bị giải tỏa trắng để phục vụ cho Dự án kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè.

Tuy nhiên, phần giải tỏa của hai hộ dân này bị treo cho mãi đến tháng 3/2009, hai hộ này mới tiếp xúc với Ban BTGPMB Q. Bình Thạnh để thương thảo đền bù. Rất nhanh chóng, ông Trần Minh Thơ đã đưa cho ông Thắng và ông Hiển bản chiết tính đền bù soạn sẵn từ năm 2004, với giá bồi thường là theo Quyết định 05 từ năm... 1995 và phán "Phần diện tích đất của hai ông là 12 triệu đồng/m², thời điểm 2004 nay định giá lại còn 9,3 triệu/m², khấu trừ 60% vì là đất quốc phòng chưa chuyển đổi, rồi lại khấu trừ tiếp 50% vì đất nằm trong hẻm. Số tiền còn lại là 2,7 triệu đồng/m²".

Đây là cách bồi thường kỳ lạ mà chắc chỉ mình ông Trần Minh Thơ nghĩ ra, mặc dù trước đó ông Thắng và ông Hiển đã chứng mình đầy đủ rằng "đất của mình là đất đã chuyển công năng, không phải là đất quốc phòng nữa". Vậy mà, những điều hợp lý ấy, dưới cách làm việc của ông Thơ, đã không được xét đoán đến.

3. Một chi tiết quan trọng nữa liên quan đến loạt bài điều tra của PV Chuyên đề ANTG về "quyền lực của ông bồi thường" là trong lúc thực hiện điều tra, PV đã 2 lần đăng ký gặp Chủ tịch UBND Q. Bình Thạnh là ông Nguyễn Quốc Hùng với ý muốn trao đổi thông tin vụ việc. Lần đăng ký đầu tiên thông qua Phó chánh Văn phòng UBND quận không có hồi âm. Lần đăng ký thứ hai, thông qua thư ký của Chủ tịch UBND quận thì nhận được thông báo rằng "Sau đợt nghỉ phép đến hết tháng 9, Chủ tịch sẽ đi làm lại và tôi sẽ trình báo việc đăng ký của anh".

Sau đợt nghỉ phép ông Nguyễn Quốc Hùng đã được bổ nhiệm vào chức vụ Bí thư Quận ủy Q. Bình Thạnh.

Cái hẹn làm việc giữa PV với ông Nguyễn Quốc Hùng trên cương vị Chủ tịch UBND quận đã không thể thực hiện.  Ông Hùng đã hết trách nhiệm, cái còn lại chỉ là những bức xúc của người dân và sự chờ đợi trong vô vọng một lời giải đáp công minh từ chính quyền địa phương.

Còn đó những nỗi oan của hàng trăm hộ dân nằm trong diện giải tỏa Dự án công viên cây xanh tại P.12, Q. Bình Thạnh, là nỗi đau bị ông Trần Minh Thơ "cướp nhà, cướp đất" của bà Huỳnh Huyền Trang, bà Nguyễn Thị Phương Anh... Cách bồi thường kiểu "chỉ mình ông Thơ hiểu" của các hộ: Lê Ngọc Đình, Lê Thị Kim Oanh, Trịnh Thị Mỵ, Nguyễn Xuân Thành, Huỳnh Văn Sanh, Phạm Thất Thuyết... Và còn rất nhiều sự mập mờ khác liên quan đến cách hành xử của ông Trần Minh Thơ đang rất cần các cơ quan chức năng vào cuộc. Không thể để người dân cứ mang những uất ức trong lòng nhiều năm trời mà không biết "kêu" cùng ai.

Do khuôn khổ trang báo và thẩm quyền giải quyết đều có hạn, chúng tôi đã được Ban biên tập chỉ đạo nên tạm dừng loạt điều tra này tại đây, nhưng trước số lượng nạn nhân của "ông bồi thường" tìm đến CQĐD phía Nam Chuyên đề ANTG ngày càng đông và không có dấu hiệu ngớt đi (theo ước tính có thể lên đến hàng trăm hộ dân) nên thiết nghĩ, đã đến lúc UBND Q. Bình Thạnh nên đối thoại để lấy lại niềm tin của người dân bởi những cách hành xử không giống ai của ông Trần Minh Thơ.

Chúng tôi vẫn tin rằng, dẫu có khó khăn thì công lý luôn luôn thuộc về phía sự thật(!)