13 công trình chống ngập khẩn cấp có giúp Thủ đô hết ngập úng?

Hà Nội còn hơn 200 điểm ngập úng

Theo ông Lê Văn Du, Trưởng phòng Quản lý hạ tầng cấp thoát nước (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, ngay sau các cơn bão số 10 và 11 năm 2025, tình trạng úng ngập trên địa bàn Hà Nội đã xảy ra tại khoảng 200 điểm. Sau khi bão kết thúc, Sở Xây dựng đã tiến hành rà soát, đánh giá tổng thể các nguyên nhân gây ngập và chỉ ra 3 nguyên nhân trọng yếu nhất.

Thứ nhất, về yếu tố quy hoạch. Quy hoạch thoát nước Thủ đô được phê duyệt năm 2013, trên cơ sở định hướng quy hoạch chung xây dựng Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn 2050, tính toán lượng mưa thiết kế cho hệ thống là 310mm trong 2 ngày. Tuy nhiên, thực tế trong các cơn bão năm 2025, lượng mưa đo được lên tới 500 - 600mm, có nơi vượt 600mm, tức vượt khoảng 200% công suất thiết kế. Đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng quá tải hệ thống.

Thứ hai, tiến độ đầu tư theo quy hoạch còn rất chậm. Đến nay, tổng thể các dự án thoát nước mới đạt khoảng 20% so với quy hoạch được duyệt. Đối với các hạng mục quan trọng, như hệ thống trạm bơm, tổng công suất đầu tư mới cũng chỉ đạt khoảng 20% so với quy hoạch. Hệ thống hồ điều hòa cũng trong tình trạng tương tự, chưa đáp ứng yêu cầu điều tiết nước.

Thứ ba, hệ thống tiêu thoát nước đô thị hiện vẫn phụ thuộc lớn vào hệ thống tiêu thoát nước khu vực nông nghiệp, ngoại thành. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa nhanh đã làm gia tăng diện tích bề mặt không thấm nước, khiến hệ số dòng chảy tăng mạnh, trong khi hạ tầng tiêu thoát nước chưa được đầu tư đồng bộ. Điều này làm giảm khả năng tiêu thoát tự nhiên, đặc biệt khi xuất hiện các trận mưa có cường độ vượt thiết kế.

Để khắc phục, TP Hà Nội đã rà soát và đề xuất triển khai các giải pháp cấp bách trong năm 2026, Hà Nội đã triển khai 10 công trình khẩn cấp chống ngập với tổng mức đầu tư gần 5.600 tỷ đồng. Nhóm dự án ngắn hạn phục vụ chống ngập gồm 2 dự án hệ thống thoát nước, 7 dự án hồ điều hòa và 1 dự án hỗ trợ kiểm soát ngập lụt trên toàn địa bàn. Trong đó, 2 dự án trọng điểm đang được tập trung triển khai là cải tạo kênh Thụy Phương và cải tạo hạ lưu sông Kim Ngưu. Các dự án tập trung cải tạo, nâng cấp hệ thống tiêu thoát nước, gồm kênh, sông; bổ sung và nâng công suất các trạm bơm, bể điều tiết; xây dựng các hồ điều hòa…
Đồng thời, UBND TP vừa phê duyệt bổ sung thêm 3 công trình chống úng ngập khẩn cấp khác, với tổng mức đầu tư gần 1400 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành trong quý I-2027 gồm dự án Hệ thống hỗ trợ kiểm soát ngập lụt TP Hà Nội, dự án hồ Chèm phường Đông Ngạc và dự án hồ Liên Mạc 1, phường Thượng Cát. Từ hành động khẩn cấp đến tầm nhìn dài hạn, TP thể hiện rõ cam kết tháo gỡ các “điểm nghẽn”, tạo chuyển biến căn cơ, bền vững trong công tác phòng, chống úng ngập.

Đến thời điểm này, các dự án đang được các nhà thầu, chủ đầu tư triển khai đồng bộ, cơ bản bám sát tiến độ đề ra. TP ưu tiên các hạng mục có khả năng phát huy hiệu quả ngay, như tiêu thoát nước, tích trữ nước và kết nối hệ thống giữa các công trình hiện có với các công trình đang xây dựng.

Cần căn cơ từ khâu quy hoạch

Nhận định về vai trò của các công trình chống ngập khẩn cấp, PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng) cho rằng, những dự án chống ngập này sẽ mở rộng năng lực thoát nước và tăng cường sức lưu trữ nước cho TP Hà Nội.

“Để giải quyết triệt để vấn đề ngập úng, các dự án chỉ là một phần. Hà Nội cần duy trì sự quyết liệt này trong thời gian tới đối với việc chống ngập. Ngoài ra, cũng cần tăng cường sự kết nối, liên thông giữa các công trình đầu mối, mạng lưới và tiêu thoát; đồng thời Hà Nội cũng cần căn cơ từ khâu quy hoạch. Phải đảm bảo được việc thực hiện các dự án tuân thủ quy hoạch để tạo hiệu quả lâu dài”, ông Tiến nhận định.

Bên cạnh đó, PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến cũng bày tỏ băn khoăn, việc triển khai đồng loạt nhiều dự án trong thời gian ngắn đặt ra hàng loạt thách thức. Trước hết là thách thức về kỹ thuật. Hà Nội là đô thị đang đô thị hóa nhanh, đan xen giữa khu vực cũ, khu cải tạo và khu đô thị mới, với hệ thống hạ tầng ngầm phức tạp như cống, điện, nước, cây xanh, chiếu sáng, thông tin liên lạc… Trong quá trình thi công, việc gặp phải các hệ thống ngầm chưa được cập nhật đầy đủ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và buộc phải xử lý phát sinh.

Thách thức nữa của dự án là yêu cầu bảo đảm tính kết nối của hệ thống. Các hạng mục như cống, hồ điều hòa, trạm bơm phải được triển khai đồng bộ, liên thông, nếu không sẽ khó phát huy hiệu quả tổng thể. Về tổ chức thi công, áp lực lớn nằm ở giao thông và mặt bằng. Hà Nội vốn đã chịu áp lực giao thông cao, nếu tổ chức thi công không hợp lý hoặc phát sinh vướng mắc sẽ ảnh hưởng đến đi lại của người dân, thậm chí gây ùn tắc, ô nhiễm môi trường cục bộ.

Việc triển khai theo cơ chế khẩn cấp cũng đặt ra yêu cầu lớn về giải phóng mặt bằng và bố trí không gian thi công trong thời gian ngắn. Một thách thức quan trọng khác là sự phối hợp liên ngành. Nếu một khâu phối hợp không tốt sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ tiến độ dự án. Đặc biệt, trong bối cảnh thi công theo lệnh khẩn cấp, nếu không kiểm soát chặt chẽ chất lượng sẽ ảnh hưởng không chỉ trước mắt mà cả lâu dài. Do đó, cần tăng cường công tác quản lý, kiểm soát chất lượng, bảo đảm công trình được xây dựng đúng quy định, phát huy hiệu quả cả trước mắt và lâu dài.

Bên cạnh các giải pháp trên mặt đất, Hà Nội đang từng bước phát triển hệ thống hạ tầng ngầm để hỗ trợ thoát nước. Ngoài công trình bể chứa nước ngầm tại chợ Hàng Da, một bể ngầm khác đang triển khai tại khu vực dốc cầu Đuống, hay trước đó là hầm chống ngập dưới sân trường THCS Lý Thường Kiệt, phố Nguyễn Khuyến.

Từ góc độ chuyên gia, đánh giá vai trò của các công trình ngầm này trong việc điều tiết, giảm tải cho hệ thống thoát nước đô thị, ông Nguyễn Hồng Tiến nhấn mạnh vai trò của các công trình ngầm, đặc biệt là bể chứa nước ngầm. Đây là giải pháp đã được nhiều quốc gia áp dụng trong mô hình thoát nước đô thị bền vững, giúp giảm tải cho hệ thống khi mưa lớn.

Tại Hà Nội, việc xây dựng các bể ngầm tại những khu vực thường xuyên ngập úng được đánh giá là hướng đi phù hợp. Tuy nhiên, hiệu quả của giải pháp này phụ thuộc lớn vào khả năng kết nối với hệ thống thoát nước hiện hữu. Nếu không bảo đảm liên thông, các công trình ngầm khó phát huy hết vai trò. Bên cạnh đó, công tác quản lý, vận hành cần được đặc biệt chú trọng. Việc lấn chiếm, đổ rác, xả thải vào hệ thống thoát nước nếu không được kiểm soát sẽ làm giảm hiệu quả của toàn bộ hệ thống, kể cả các công trình mới được đầu tư.