ATM trục trặc, người long đong
Nhằm chống tham nhũng và lãng phí đồng thời triển khai Đề án thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2006 - 2010, Chính phủ đã cho triển khai kế hoạch trả lương qua tài khoản cho các đối tượng hưởng lương từ ngân sách Nhà nước từ tháng 1/2008.
Mục tiêu của Đề án là đến cuối năm 2010, tất cả các bộ, cơ quan ngang bộ, các cấp, chính quyền tỉnh, thành phố đều thực hiện chi tiêu công không bằng tiền mặt. Tuy nhiên, đề án này của Chính phủ đã không được các ngân hàng triển khai một cách tích cực nhằm đảm bảo thuận lợi cho người dùng thẻ.
Những sự cố từ thẻ ATM
Áp dụng trả lương qua tài khoản bắt đầu từ tháng 1/2008, thì chỉ vài ngày sau đã có nhiều sự cố xảy ra đối với hình thức trả lương này, đặc biệt là việc rút tiền bằng thẻ ATM.
Thực ra, sự cố trong việc rút tiền bằng thẻ ATM không phải hiện nay mới nảy sinh mà trước đó đã có vì dịch vụ sử dụng thẻ ATM đã có ở nước ta khoảng 10 năm nay. Nhưng sau khi thực hiện chủ trương này, đối tượng sử dụng thẻ nhiều hơn nên các trục trặc diễn ra khá phổ biến.
Có thể nói một trong những “lỗi” xảy ra nhiều nhất với thẻ ATM là tình trạng “nuốt thẻ”. Đã có nhiều vụ xảy ra mà gần đây “vụ” của anh Vũ Huy Hoàng trú tại quận Ba Đình, Hà Nội, khách hàng dùng thẻ ATM của Vietcombank (Ngân hàng Ngoại thương).
Khoảng 17h30', ngày 31/3, sau khi đã dừng lại ở 3 máy trên đường Hoàng Quốc Việt để rút tiền đều không được vì báo lỗi, anh Hoàng tiếp tục đến cây ATM trên đường Văn Cao. Nhưng, ở đây, anh Hoàng không những không rút được tiền mà còn bị máy “nuốt” mất thẻ, mặc dù anh đã không vi phạm một thao tác nào trong việc rút tiền.
Không chỉ một mình anh Hoàng, rất nhiều khách hàng khác cũng lâm vào cảnh tương tự. Một nhân viên của Ngân hàng Vietcombank phải thừa nhận, trong hơn 200 máy ATM trên địa bàn Hà Nội, những sự cố xảy ra như trường hợp của anh Hoàng không phải hiếm. Và cũng không chỉ riêng ATM của Vietcombank có sự cố mà của nhiều ngân hàng khác cũng vậy.
Một trường hợp mà nhiều tờ báo nói đến trong thời gian gần đây là chị Trần Thị Minh Tâm, phóng viên của Đài Tiếng nói Việt
Chị đã phải hì hục với một số máy trên đường Tây Sơn (gần Đại học Thủy Lợi) và đường Hoàng Cầu (cây ATM của Ngân hàng Ngoại thương) nhưng tất cả các máy ở đây đều không hoạt động. Đến khi tìm được 3 máy gần nhau trên đường Giảng Võ, thì chiếc duy nhất trong số 3 máy đó hoạt động đã khiến chị Tâm vui mừng vì có thể may mắn rút được tiền.
Song không ngờ “niềm hy vọng cuối cùng” ấy cũng tắt khi đút thẻ vào máy và làm thao tác quen thuộc để rút 2 triệu đồng, chị Tâm không lấy được tiền sau một hồi lâu chờ đợi. Không những thế, chiếc thẻ của chị còn bị "nuốt", dù máy đã nhận lệnh giao dịch rút tiền.
Những sự cố trên đây có thể nói là “chuyện nhỏ” trong giao dịch bằng thẻ ATM. Bởi nhiều trường hợp không đơn giản chỉ bị “nuốt” thẻ mà còn bị đẩy vào tình cảnh dở khóc, dở cười. Ấy là trường hợp của chị Nguyễn Thị Hường, giáo viên ở thành phố Vinh. Vì có hai con đang học ở Hà Nội nên tháng nào cũng vậy, cứ đúng kỳ, đúng hạn là chị phải gửi tiền chu cấp cho các con.
Ngày 15/3 vừa qua, chị Hường ra trạm ATM của Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Vinh, tại Phòng giao dịch số 2 ở 205 Lê Duẩn để rút tiền gửi cho con. Nhưng lặp đi lặp lại đến 3 lần thao tác mà chị vẫn không rút được tiền.
Vì cô con gái quá cần tiền do vậy chị nghĩ ra hình thức chuyển khoản với hy vọng con chị sẽ có tiền để trang trải cho việc học. Vậy mà khi tiến hành thao tác chuyển khoản trớ trêu máy lại cho rút tiền. Mà số tiền máy cho rút chỉ có 100.000 đồng trong khi giao dịch trước đó, chị Hường thực hiện để rút với số tiền nhiều hơn.
Chẳng khác chị Hường, một khách hàng ở Từ Liêm, Hà Nội cũng vậy. Khách hàng này kể: anh được công ty mở tài khoản ở Ngân hàng TMCP Quân đội, lương hàng tháng của anh được chuyển thẳng vào tài khoản đó. Vì thẻ ATM của anh là thẻ đa năng nên một lần đến rút tiền tại máy ATM của Ngân hàng Ngoại thương trên đường Nguyễn Chí Thanh, chưa rút được đồng nào thế mà khi kiểm tra tài khoản anh đã bị trừ 1 triệu đồng.
Nhìn chung, những sự cố xảy ra với thẻ ATM “muôn hình vạn trạng”. “Nuốt thẻ”, trừ tiền trong tài khoản của khách hàng, trả thiếu tiền... như đã thấy. Song nghiêm trọng nữa là chuyện trả thừa tiền.
Một khách hàng sử dụng thẻ của Ngân hàng Ngoại thương đã không tin vào mắt mình khi nhận được 8 triệu đồng từ máy ATM trong khi anh chỉ thực hiện lệnh rút 4 triệu đồng. Ngạc nhiên hơn nữa là trong tài khoản của anh trước lúc rút chỉ có 4,1 triệu đồng. Như vậy, máy đã trả anh gấp đôi số tiền anh có. Tương tự, một khách hàng khác ở Trung Văn, Từ Liêm, Hà Nội cũng rút được gấp đôi số tiền anh thực hiện lệnh rút bằng thẻ ATM Ngân hàng Ngoại thương.
Bên cạnh việc trả tiền thừa, máy ATM còn trả tiền rách cho khách hàng. Điển hình là máy ATM của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) nằm trên đường Hoàng Quốc Việt. 3 khách hàng là cán bộ của Trường cao đẳng Sư phạm trung ương đều nhận được 3 tờ tiền mệnh giá 100.000 đồng bị rách cùng một chỗ.
Tuy nhiên, trả tiền rách vẫn còn may mắn hơn là không rút được tiền. Mà việc không rút được tiền xảy ra như “cơm bữa” với khách hàng sử dụng thẻ ATM, nhất là vào dịp lĩnh lương như cuối tháng. Vào dịp này, đến bất kỳ máy ATM nào trên đường phố, đều dễ bắt gặp cảnh khách hàng ỉu xìu ra về vì máy không đủ tiền để đáp ứng cho số người đến rút. Do mỗi máy chỉ để được trung bình khoảng 700 triệu đồng.
Để rút được tiền trong trường hợp ấy phải đợi ngân hàng đến tiếp tế. Và việc chờ đợi có khi mất cả ngày, cả buổi. Vì có những trạm ATM cách xa trụ sở chính ngân hàng hoặc chi nhánh của ngân hàng đó. Chưa kể đến trường hợp ách tắc giao thông trong quá trình vận chuyển tiền...
 |
| Xếp hàng chờ rút tiền là cảnh thường thấy ở các trạm ATM. |
Đối với những người làm công ăn lương, coi đi làm để kiếm tiền mưu sinh là một trong những mục đích chính thì các sự cố nêu trên đây của việc lĩnh tiền qua thẻ ATM đối với họ thực sự là khó khăn và phiền phức. Bởi suốt một tháng làm việc cật lực với hy vọng đến kỳ lương lĩnh trọn vẹn một khoản tiền để trang trải cuộc sống.
Thế nhưng đã không lĩnh được tiền qua thẻ ATM thì cuộc sống của họ biết trông vào đâu. Đã thế, mỗi lần gặp rắc rối với thẻ ATM, theo đúng tiến trình giải quyết của một số ngân hàng thì có khi kéo dài cả tháng trời. Như vậy cuộc sống của họ đã khó khăn lại càng khó khăn hơn.
Theo bà Đỗ Bình Giang, Giám đốc Trung tâm thẻ của VPBank, một trong những ngân hàng có khách hàng đã từng gặp rắc rối với thẻ ATM, giải thích, bên cạnh nguyên nhân có thể xuất phát từ phía khách hàng như nạp số PIN (mật khẩu) không đúng hoặc rút tiền quá thời gian cho phép vì theo nguyên tắc, nếu quá 30 giây, không lấy tiền, máy sẽ thu lại; hay thao tác không đúng quy định... lỗi kỹ thuật về đường truyền (thuộc ngành viễn thông), về điện (thuộc ngành điện lực) cũng là những nguyên nhân khiến cho máy ATM gây rắc rối với khách hàng. Nhưng cho dù vì bất cứ lý do gì thì người phải chịu thiệt thòi vẫn là khách hàng.
Bảo mật thẻ - câu chuyện chưa có hồi kết
Không chỉ có những sự cố như đã kể, nghiêm trọng hơn những vụ rút trộm tiền từ thẻ ATM đã xảy ra. Gần đây nhất phải kể đến vụ rút 2,6 tỉ đồng từ thẻ ATM của Ngân hàng Eximbank do Huỳnh Ngọc Tâm ở quận 6, TP HCM thực hiện.
Là người làm công cho một bà chủ trên đường Phan Văn Khỏe, Tâm được bà giao cho 2 thẻ ATM: một của Ngân hàng Đông Á, một của Eximbank để “lĩnh” trọng trách rút tiền do bạn hàng chuyển qua rồi trả cho bà.
Khi đến máy ATM của Techcombank, Tâm dùng thẻ của Ngân hàng Đông Á để rút tiền nhưng máy báo không thực hiện được giao dịch. Tâm chuyển sang thẻ ATM của Eximbank thì lạ thay lại rút được tiền. Lạ hơn nữa là tài khoản trong thẻ của Eximbank “rỗng” không còn đồng nào thế mà Tâm vẫn rút được.
Đúng là “bắt được vàng”, nảy sinh lòng tham, Tâm không trả thẻ ATM của Eximbank cho chủ nữa mà chỉ trả thẻ của Ngân hàng Đông Á. Vì biết tài khoản thẻ của Eximbank đã hết tiền nên bà chủ của Tâm cũng không quan tâm đến thẻ này. Thấy ngon ăn, Tâm liên tục rút tiền qua thẻ ATM của Eximbank.
Và sau 2 tháng 4 ngày, tính đến ngày bị phát giác là ngày 11/1/2008, Tâm đã rút trót lọt hơn 2,6 tỉ đồng với 1.315 lần giao dịch bằng thẻ “rỗng” Eximbank.
Cũng tương tự, bà Trần Thanh Thủy, nhân viên Xí nghiệp Thương mại mặt đất Nội Bài, Tổng Công ty Hàng không Việt Nam, đã phát hiện 30 triệu đồng trong tài khoản “không cánh mà bay” sau khi thực hiện giao dịch rút tiền qua máy ATM ở sân bay Nội Bài. Theo bà Thủy thì thẻ ATM là vật bất ly thân với bà, chưa bao giờ bị thất lạc hay cho ai mượn. Bà cũng không tiết lộ mật khẩu với bất kỳ ai. Cho nên việc bị mất 30 triệu đồng chắc chắn là bị kẻ gian rút trộm.
Như vậy, sự cố xảy ra với thẻ ATM không dừng ở chuyện trục trặc máy móc mà nó đã trở thành vụ việc mang tính hình sự... Và đây đang là vấn đề khiến ngành ngân hàng “hao tâm tổn sức” để tìm ra giải pháp bảo đảm bảo mật thẻ ATM của khách hàng.
Hiện có 2 loại là thẻ từ và thẻ chip đang phổ biến rộng rãi ở nước ta. So sánh 2 loại, thẻ chip cao cấp hơn và có “độ” an toàn cao hơn, kẻ gian khó xâm nhập hơn. Vì thẻ này sản xuất theo công nghệ cao khi sử dụng con chip để mã hóa bảo mật thông tin của chủ thẻ.
Dù đạt chất lượng “Isso” hơn như vậy, nhưng số lượng khách hàng sử dụng thẻ từ lại phổ biến hơn thẻ chip. Như Ngân hàng VPBank, trong khi có tới 46.000 khách hàng sử dụng thẻ từ thì khách hàng sử dụng thẻ chip chỉ có khoảng 7.000.
Nguyên nhân của sự chênh lệch này không phải do chi phí khách hàng phải trả cho mỗi loại thẻ khác nhau mà do hệ thống máy ATM lắp đặt trong nước chỉ nhận thẻ từ. Còn máy ATM đọc thẻ chip rất ít, thậm chí còn chưa có. Hiện nay, chỉ VPBank là ngân hàng tiên phong đang triển khai lắp đặt ATM đọc thẻ chip để phục vụ khách hàng.
Với việc chỉ có hệ thống máy ATM đọc thẻ từ mà không có máy đọc thẻ chip, loại thẻ cao cấp cho thấy cơ sở hạ tầng để xây dựng một xã hội không sử dụng tiền mặt chưa được xây dựng chu đáo, vì thế dễ gây ra hàng loạt rắc rối, ảnh hưởng tiêu cực đến những người sử dụng nó. Và thực tế như đã thấy mất tiền qua thẻ ATM, “nuốt” thẻ, trả thẻ không trả tiền, trả thiếu hoặc thừa tiền v.v... Tất cả đều xuất phát từ lý do cơ sở hạ tầng chưa chuẩn bị tốt.
Như đã nói ở trên, phổ biến hình thức trả tiền qua tài khoản là nhằm mục đích hạn chế lưu thông tiền mặt trong xã hội đồng thời chống tham nhũng, lãng phí. Tuy nhiên, việc lĩnh lương qua tài khoản hiện nay không có gì thay đổi về cơ bản so với hình thức truyền thống. Nếu có chỉ là thay vì lĩnh lương ở thủ quỹ thì nay lĩnh lương ở... máy ATM.
Sau khi lĩnh lương xong, những đồng tiền lương ấy vẫn lưu thông một cách trực tiếp trong xã hội. Vì nếu không lưu thông trực tiếp trong xã hội thì phương thức thanh toán dựa vào hình thức nào, nhất là ở những nơi như chợ, cửa hàng nhỏ, lẻ? Bởi ở đó, các máy ATM dùng để thanh toán chưa lắp đặt phổ biến mà chỉ có ở những trung tâm thương mại lớn, siêu thị, khách sạn 5 sao...
Xây dựng một xã hội không dùng tiền mặt cũng là xây dựng một xã hội phát triển, văn minh. Việc áp dụng trả lương qua tài khoản ở nước ta là một chủ trương lớn, mang tính chiến lược trong quản lý kinh tế của Chính phủ.
Để xây dựng một xã hội như thế cần có những chuẩn bị kỹ lưỡng về tinh thần và vật chất để khi thực hiện không gây tổn thất cho những người liên quan, đặc biệt là khách hàng sử dụng. Nhưng với những gì đã xảy ra với người sử dụng dịch vụ ATM, rõ ràng cơ sở hạ tầng chuẩn bị chưa tốt. Vì vậy, để hiệu quả trong việc trả lương qua tài khoản, những ngành có liên quan, nhất là ngành ngân hàng cần cải thiện những bất cập này